Πρόκειται για εφημερίδα η οποία στάθηκε ικανή να ανανεώσει, με εντυπωσιακό τρόπο, την ενημέρωση και τη σχέση με τους αναγνώστες. Η La Repubblica γιορτάζει μισό αιώνα ζωής με μια μεγάλη έκθεση που εγκαινιάστηκε στην ιταλική πρωτεύουσα, στον πολιτιστικό χώρο «Il Mattatoio». To μεγάλο αυτό ταξίδι ξεκίνησε χάρη στην έμπνευση και την επιμονή του ιστορικού της διευθυντή, Εουτζένιο Σκάλφαρι, ο οποίος κατάλαβε ότι κάποιος έπρεπε να ταράξει τα σχεδόν λιμνάζοντα νερά της ιταλικής δημοσιογραφίας. Κατάφερε να σχεδιάσει και να επιβάλει μια εφημερίδα με άμεσο λόγο, σειρά αναλύσεων, μεγάλες αποστολές στο εξωτερικό, η οποία απευθυνόταν και συνεχίζει να απευθύνεται στο σύνολο του προοδευτικού αναγνωστικού κοινού. Με ερεθίσματα για εμβάθυνση, προβληματισμό και αμφισβήτηση κάποιων κουραστικών κλισέ.
Ηταν ένα από τα μέσα ενημέρωσης που άσκησαν δριμύτατη κριτική στον Σίλβιο Μπερλουσκόνι, στις δύο δεκαετίες ενεργού παρουσίας του στην πολιτική σκηνή της Ιταλίας. Επιμένοντας στο ασυμβίβαστο ανάμεσα στην επιχειρηματική και πολιτική του δράση και, στη συνέχεια, με λεπτομερή καταγραφή των κωμικοτραγικών λεπτομερειών της γνωστής σε όλους «ροζ» υπόθεσης «μπούνγκα-μπούνγκα».
Πριν από τον «Καβαλιέρε», η La Repubblica είχε αμφισβητήσει τη δράση του σοσιαλιστή, μεταρρυθμιστή πρωθυπουργού Μπετίνο Κράξι, η σταδιοδρομία του οποίου έληξε με το ξέσπασμα της έρευνας «Καθαρά Χέρια» και τις αποκαλύψεις των σκανδάλων διαφθοράς. Για τον Σκάλφαρι, η προοδευτική παράταξη δεν μπορούσε απομακρυνθεί, να απαρνηθεί τις αξίες της. Σε μια «ιστορική» συνέντευξη στον ιδρυτή της La Repubblica, ο ευρωκομμουνιστής ηγέτης Ενρίκο Μπερλινγκουέρ, ήδη το 1981, είχε καταγγείλει πως «όλοι μπορούν να διαπιστώσουν ότι τα [κυβερνητικά] κόμματα έχουν μετατραπεί, κυρίως, σε μηχανή εξουσίας και πελατειακών σχέσεων». Με αυτά του τα λόγια, είχε θέσει το τεράστιας σημασίας «ηθικό ζήτημα» στην πολιτική, με ευθεία αναφορά στις πολιτικές δυνάμεις που κυβερνούσαν τη χώρα.
Φυσικός χώρος δημοκρατίας
Σε ό,τι αφορά τη δημοσιογραφία, ήταν μια εποχή με ρυθμούς και κανόνες πολύ διαφορετικούς από τους σημερινούς. Οι διεθνείς αποστολές εγκρίνονταν με μεγάλη ευκολία, δεν υπήρχε σχεδόν κανένας περιορισμός σε ό,τι αφορούσε την κάλυψη του κόστους. Ο κύριος απεσταλμένος της εφημερίδας στην Ελλάδα ήταν ο πολύπειρος αναλυτής Σάντρο Βιόλα, ο οποίος ήταν και ο πρώτος ξένος δημοσιογράφος που είχε μεταδώσει, από την Αθήνα, την είδηση του πραξικοπήματος του Παπαδόπουλου. Στα κείμενά του, ήξερε να συνυφαίνει αριστοτεχνικά την ιστορική με την κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα της κάθε χώρας που επισκεπτόταν. Για να γίνουμε άμεσα κατανοητοί, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η La Repubblica, μέχρι και την πρώτη δεκαετία του νέου αυτού αιώνα, έμοιαζε -σε έναν κάποιο βαθμό- με την παλιά «Ελευθεροτυπία». Μια εφημερίδα η οποία μετατρεπόταν σχεδόν σε «φυσικό χώρο» και επέτρεπε στους πολίτες με δημοκρατικές ιδέες να μπορούν να ανταλλάσσουν απόψεις σε μια σύγχρονη αγορά, να κρίνουν και να λαμβάνουν αποφάσεις με επίγνωση, χάρη στη διαπίστωση ότι η πραγματικότητα μπορεί και πρέπει να προσεγγίζεται από όσο γίνεται περισσότερες οπτικές γωνίες.
Στην έκθεση που εγκαινιάστηκε πριν από λίγες ημέρες στη Ρώμη, ο Ιταλός πρόεδρος της Δημοκρατίας Σέρτζιο Ματαρέλα τόνισε ότι «50 χρόνια είναι μια σημαντική περίοδος, στην οποία η La Repubblica βοήθησε τη σκέψη και τον προβληματισμό».
«Ο Εουτζένιο Σκάλφαρι κατάφερε να δημιουργήσει μια εφημερίδα η οποία παρέμεινε πιστή στα ιδεώδη της, παρουσιάζοντας συγχρόνως την πραγματικότητα με απτό, συγκεκριμένο τρόπο. Το έργο αυτό πρέπει οπωσδήποτε να συνεχιστεί», πρόσθεσε ο καταξιωμένος συγγραφέας και δημοσιογράφος Ρομπέρτο Σαβιάνο.
Μέχρι τους τελευταίους μήνες της μακράς ζωής του (1924 -2022), ο Σκάλφαρι δημοσίευε στην εφημερίδα που συνέλαβε και ίδρυσε αναλυτικές συνεντεύξεις με τον Πάπα Φραγκίσκο, που ήταν στενός του φίλος. Δεν χρησιμοποιούσε ποτέ μαγνητόφωνο, διότι όταν έφευγε από το Βατικανό, έγραφε αμέσως όλη τη συνέντευξη από μνήμης.
Ανιέλι και (νέο) πωλητήριο
Η εφημερίδα που κατάφερε να εξασφαλίσει, ως συντάκτες, σχολιαστές και συνεργάτες, τα σημαντικότερα ονόματα της ιταλικής δημοσιογραφίας και του πολιτισμού σήμερα περνά μια κρίσιμη φάση. Εξω από την είσοδο της σημαντικής επετειακής αυτής έκθεσης, οι συνδικαλιστές της συντακτικής της ομάδας ζήτησαν εγγυήσεις για το μέλλον της La Repubblica. Κατέκριναν, επίσης, την πενταετή διαχείριση του εγγονού του Τζιάνι Ανιέλι, Αλέν Ελκάν, ο οποίος τώρα αποφάσισε να της βάλει πωλητήριο.
Σύμφωνα με τη μεγάλη πλειονότητα των δημοσιογράφων της, στην ιστορική αυτή εφημερίδα δεν προσφέρθηκε η αναγκαία στήριξη για την αποτελεσματική μετάβαση στην ψηφιακή εποχή ενώ, την ίδια ώρα, αποδυναμώθηκαν ή έκλεισαν τα τοπικά της φύλλα και μειώθηκε το δυναμικό της, με πρόωρες συνταξιοδοτήσεις.
Ως γνωστόν, ο Ελκάν βρίσκεται εδώ και καιρό σε διαπραγμάτευση με τον ελληνικό όμιλο του «Antenna» για πιθανή πώληση της εφημερίδας, τριών ραδιοφωνικών σταθμών και μιας πλατφόρμας με podcasts. Τα κύρια αιτήματα των Ιταλών δημοσιογράφων είναι να μη γίνουν απολύσεις και να τύχει σεβασμού η ταυτότητα και γραμμή της La Repubblica (που στα ιταλικά έχει πολιτειακό περιεχόμενο: σημαίνει «αβασίλευτη δημοκρατία»).
«H “συναρπαστική καταδίκη” της εφημερίδας μας να καινοτομεί, να επινοεί πειράματα, να αλλάζει διαρκώς, ισχύει και σήμερα. Από το διαδίκτυο μέχρι και το χαρτί, η χημεία της La Repubblica με τους αναγνώστες της παραμένει ακριβώς ίδια με την πρώτη ημέρα που κυκλοφόρησε», τόνισε ο Ετσιο Μάουρο, ο διάδοχος του Σκάλφαρι και πετυχημένος διευθυντής της, μέχρι το 2016. Πρόκειται για διαπίστωση την οποία εμείς επιθυμούμε να μετατρέψουμε σε αισιόδοξη ευχή: παρά τις όποιες κρίσεις και αβεβαιότητες, να μείνει πιστή στις ρίζες της και να καταφέρει -με ενθουσιασμό και νέες δυνάμεις- να τα εκατοστίσει!
