«Αργησα να συνειδητοποιήσω ότι δεν αρέσουν σε όλους οι αλλαγές – σε αρκετούς ούτε οι αλήθειες. Και προτιμούν τα ρηχά νερά. Εκεί που νιώθουν πιο ασφαλείς, κι ας είναι και λιμνάζοντα. Λίγοι δοκιμάζουν τα βαθιά. Ελάχιστοι τα άγνωστα. Τα χαίρονται, παλεύουν, κουράζονται, τα παρατάνε, χάνονται – κάποιοι πνίγονται. Η περιπέτεια είναι ωραία όταν θυμίζει παιχνίδι. Μπορούμε όμως να ζούμε σε συνεχή περιπέτεια; Να ξεβολευόμαστε, να κυνηγάμε στόχους, να επιλέγουμε εξέλιξη αντί για αδράνεια; Τα κράτη που αρνούνται να μπουν στην περιπέτεια της αλλαγής δεινοπαθούν, λέει η Ιστορία. Σε αυτό το βιβλίο, θα βρείτε πολλά από αυτά που συχνά μας κάνουν να αναρωτιόμαστε: “Μα είναι δυνατόν; Να μην μπορούμε το ένα, να μην μπορούμε το άλλο; Κι αλλού πώς τα κατάφεραν;”» (Σταύρος Θεοδωράκης)
Λίγο πριν από την εκπνοή του 2025 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο το βιβλίο «14 σκιές και αλήθειες της Ελλάδας». Συγγραφείς του είναι ο Σταύρος Θεοδωράκης και ο Αρης Βουρβούλιας. Συνεργάστηκαν στενά, «συστηματικά, χωρίς σταματημό», για 14 μήνες, ερευνώντας και καταγράφοντας αναλυτικά στοιχεία για 14 καίρια ζητήματα της χώρας. Κάθε κεφάλαιο αποτελεί και μια «σκληρή» ερώτηση τόσο προς τους υπευθύνους όσο και προς εμάς, τους πολίτες. Συχνά-πυκνά αναφερόμαστε στις μεγάλες παθογένειες της χώρας μας, όμως πόσο καλά γνωρίζουμε την προέλευσή τους, την καταγωγή και το πραγματικό τους αποτύπωμα; Θα έλεγα ότι ακόμα και οι πιο ενημερωμένοι πολίτες από λίγο έως καθόλου. «Η λογική ήταν τόσο απλή όσο και σύνθετη», αναφέρει ο Αρης Βουρβούλιας στο εισαγωγικό σημείωμά του, «με αφετηρία πάντα μια στατιστική πραγματικότητα ή ένα δεδομένο που κινεί την περιέργεια, να αποκωδικοποιήσουμε σύνθετα ζητήματα βγαλμένα από τη συλλογική εμπειρία. Να δούμε τη μεγάλη εικόνα σε προβλήματα που αφορούν τον καθένα μας».
Επιχειρώντας να «διεισδύσουμε» στην έρευνα των συγγραφέων, θα διατυπώσουμε τα 14 δύσκολα ερωτήματά τους. Πώς η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών απειλεί τη δημόσια υγεία; Τα γραφήματα των στατιστικών είναι πραγματικοί «κώδωνες κινδύνου»; Η Ελλάδα είναι στο «κόκκινο»; Χωρίς εθνικό σχέδιο θα συνεχίζουν κάθε χρόνο να πεθαίνουν χιλιάδες συμπολίτες μας; Γιατί αποτυγχάνουμε διαχρονικά στη διαχείριση των απορριμμάτων; Σύνθετο και πολύπλοκο ζήτημα που αποτυπώνεται με την έκθεση αναλυτικών δεδομένων. Φαίνεται πως ως χώρα δεν έχουμε καταφέρει να ευθυγραμμιστούμε με τις διεθνείς οδηγίες αλλά και ως πολίτες δεν λέμε να συμμορφωθούμε στη σωστή διαχείριση των σκουπιδιών μας. Πόσο εκτεταμένο είναι το φαινόμενο των γυναικοκτονιών; Μάλλον δύσκολα καταγράφεται η πραγματική έκταση του ζητήματος που απασχολεί έντονα την ελληνική κοινωνία, όπως παραδέχονται οι συγγραφείς. Γιατί το δημογραφικό είναι το κορυφαίο πρόβλημα της χώρας; Πραγματικά εξαιρετική ανάλυση για τις βαθιές ρίζες του προβλήματος. Πού οφείλεται η καθυστέρηση στην απονομή δικαιοσύνης; Υπάρχει πολίτης στη χώρα που δεν αναρωτήθηκε πολλές φορές; Το κεφάλαιο αυτό θα σας κάνει πολύ σοφότερους. Τι ψάχνουν οι Ευρωπαίοι εισαγγελείς στις αγροτικές επιδοτήσεις; Ισως το κορυφαίο ζήτημα των ημερών που διανύουμε. Θα βρείτε στοιχεία τόσο για τη χώρα μας όσο και για άλλες χώρες της Ευρώπης.
«Ο ΟΠΕΚΕΠΕ είναι το σύμπτωμα, όχι η ασθένεια», σημειώνεται εμφατικά. Τι λείπει για να γίνουμε υπολογίσιμη δύναμη στην καινοτομία; Καταβάλλονται προσπάθειες αλλά μας λείπουν το οργανωμένο σχέδιο, τα επενδυτικά κεφάλαια και οι υποδομές. Γιατί οι περισσότερες γεννήσεις πραγματοποιούνται με καισαρική τομή; Μεγάλες αλήθειες αναφέρονται επίσης και σε αυτό το κεφάλαιο. Είναι τελικά τόσο δύσκολο να αναμετρηθούμε με την παιδική παχυσαρκία; «Η κουλτούρα, οι φόροι, η σχολική διατροφή, τα φάρμακα, όλα θα παίξουν τον ρόλο τους στη μάχη». Τι αποκαλύπτουν οι επιδόσεις μας στο πρόγραμμα PISA (Πρόγραμμα Διεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών του ΟΟΣΑ); Εχουμε πολλή δουλειά να κάνουμε στα σχολειά μας, όπως δείχνουν τα στοιχεία. Πώς η στεγαστική κρίση έγινε η πιο άμεση απειλή για την κοινωνική συνοχή; Αναπόφευκτα το μεγαλύτερο πρόβλημα των χρόνων που ζούμε. Και θα γίνει ακόμα πιο μεγάλο αν δεν μπει ένα φρένο. Σίγουρα θα «μετεξελιχθεί στον πιο αποσταθεροποιητικό παράγοντα για την ελληνική κοινωνία».
Πόσο απέχουμε από το «Οραμα Μηδέν» νεκρών στα τροχαία; Πολύ. Τα στοιχεία για τα τροχαία είναι αμείλικτα. Σε ποιον βαθμό έχουμε λύσει το πρόβλημα της φοροδιαφυγής; Ο μεγάλος πονοκέφαλος για κάθε κυβέρνηση αλλά και η χαμένη εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντι στο κράτος. Ποιοι αντιστέκονται ακόμη στον ψηφιακό μετασχηματισμό; Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια σημαντική προσπάθεια, ωστόσο έχουμε ακόμα πολύ δρόμο να διανύσουμε για να φτάσουμε το επίπεδο άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Τα 14 «αμείλικτα» ερωτήματα-αλήθειες κλείνουν με ένα πραγματικά πρωτότυπο «ευρετήριο» που θα σας κάνει να χαμογελάσετε πικρά κάποιες φορές. «Λέξεις και φράσεις που μαρτυρούν τις σκιές και τις αλήθειες μας» και τι να πρωτοδιαλέξουμε από το «Τσοβόλα, δώσ’ τα όλα» και το «Λεφτά υπάρχουν» ώς το «Δωρεάν ασύρματο Wi-Fi, σε όλη την Ελλάδα, σε έναν χρόνο» και το «Στα τέσσερα, στα τέσσερα».
Τελειώνοντας την ανάγνωση του βιβλίου διαπιστώνεις πως όσα υποπτευόσουν για τα κορυφαία αυτά ζητήματα που απασχολούν την ελληνική κοινωνία -και όχι μόνο- είναι βαθύτερα, πολύπλευρα και περισσότερο σύνθετα. Κυρίως όμως, καταλαβαίνεις πως εάν δεν δρομολογηθούν λύσεις, θα διογκωθούν ακόμα περισσότερο δυσκολεύοντας το παρόν και το μέλλον μας. Δεν έχω παρά να συμφωνήσω με τη διαπίστωση του Σταύρου Θεοδωράκη στο εισαγωγικό σημείωμά του:
«Ο μεγαλύτερος κίνδυνος στις μέρες μας δεν είναι η μεροληψία – αυτή κάποτε αποκαλύπτεται. Η πραγματική απειλή είναι η απλοϊκότητα. Η ψευδαίσθηση πως η πραγματικότητα είναι μόνον αυτά που εμείς βλέπουμε. Η ευφορία της άγνοιας. Δημοσιογράφοι, ερευνητές, πολιτικοί, ινστιτούτα, πανεπιστήμια, θεσμοί -όλοι μας, λίγο πολύ- έχουμε παραιτηθεί από το καθήκον να εξηγούμε πόσο σύνθετος και αλληλένδετος είναι ο κόσμος γύρω μας».
