Στην Ιστορία της μόδας υπάρχει μια ευφυής και τολμηρή γυναίκα που κούμπωσε την υψηλή ραπτική με την υψηλή τέχνη, εμπνεύστηκε από το κίνημα Dada και τον σουρεαλισμό, συνεργάστηκε με τον Σαλβαντόρ Νταλί, τον Kριστιάν Μπεράρ, τον Ζαν Κοκτό, τον Αλμπέρτο Τζακομέτι, βάζοντας βελονιές γεμάτες χιούμορ και φαντασία στα ενδύματά της και παιχνιδιάρικες πινελιές, ποντάροντας στο «οπτικό σοκ».
Το όνομά της Ελσα Σκιαπαρέλι (1890-1973), Ιταλίδα, αριστοκρατικής καταγωγής, κοσμοπολίτισσα, δημιούργησε την οικογένειά της στη Νέα Υόρκη, ενώ ίδρυσε το ατελιέ της στο Παρίσι και αποτέλεσε το αντίπαλο δέος της Κοκό Σανέλ τη δεκαετία του ’30, προτάσσοντας το εκκεντρικό και εξεζητημένο απέναντι στη φινέτσα και την κομψότητα. Μια άλλη πόλη από την οποία πέρασε, το Λονδίνο, τιμά την κληρονομιά της καθώς το Μουσείο Victoria & Albert οργανώνει αυτήν την άνοιξη την έκθεση με τίτλο «Schiaparelli: Fashion Becomes Art», αποδεικνύοντας πως η μόδα έγινε τέχνη στα μαγικά χέρια της Σκιαπαρέλι.
Η μεγαλόπνοη έκθεση, για την οποία χρειάστηκαν πέντε χρόνια ώστε να υλοποιηθεί, εγκαινιάζεται στις 28 Μαρτίου και περιλαμβάνει περισσότερα από 200 αντικείμενα τα οποία καταγράφουν τη διαδρομή της πρωτοποριακής σχεδιάστριας μόδας, ανάμεσά τους ενδύματα, αξεσουάρ, κοσμήματα, πίνακες ζωγραφικής, φωτογραφίες, γλυπτά, έπιπλα, αρώματα και αρχειακό υλικό. Είναι μια έκθεση που επιβεβαιώνει την πολιτιστική αξία της μόδας, σύμφωνα με τις αρχές του Μουσείου Victoria & Albert, αλλά και τη διαχρονική αξία του οίκου της Σκιαπαρέλι, που έκλεισε το 1954 λόγω χρεών (με επιστέγασμα ένα φαντασμαγορικό ντεφιλέ), αλλά επαναλειτουργεί από το 2012 υπό την ιδιοκτησία του Diego Della Valle και την καλλιτεχνική διεύθυνση του Τεξανού Daniel Roseberry.
Θα εκτεθούν εντυπωσιακά κομμάτια με τα οποία η Σκιαπαρέλι σφράγισε ανεξίτηλα τον χώρο της μόδας δίνοντας έμφαση στην αλληλεπίδραση της υψηλής ραπτικής με την εικαστική δημιουργία και εκφράζουν τη φιλοσοφία της ότι «οι απλές και αυστηρές γραμμές πρέπει να τονίζονται από μια πρωτότυπη πινελιά». Ανάμεσά τους ένα από τα πρώτα της σχέδια, ένα μαύρο πουλόβερ με πλεγμένο λευκό φιόγκο που δημιουργούσε την ψευδαίσθηση του τρισδιάστατου με εφέ trompe l’oeil. Ασφαλώς και τα περίφημα φορέματα-έργα τέχνης που συνυπέγραψε μαζί με τον Νταλί (Lobster Dress – 1937, Skeleton Dress και το Tears Dress – 1938). Στο πρώτο, πάνω στη φίνα οργάντζα κυριαρχούσε ένας εντυπωσιακός κοραλί αστακός. Το Skeleton καλύπτει ολόκληρο το σώμα με μαύρο μεταξωτό κρεπ και σε ορισμένα σημεία οι έντονες ραφές μιμούνται τα κόκαλα του ανθρώπου – στη σπονδυλική στήλη, στον θώρακα, στα χέρια κ.λπ. Εξίσου εμβληματικό το λευκό φόρεμα με πέπλο Tears δημιουργεί την ψευδαίσθηση λωρίδων σάρκας σε ροζ με μαύρο χρώμα.
Η Ελσα Σκιαπαρέλι έντυσε τις πιο διάσημες γυναίκες της εποχής της, από τη Γουόλις Σίμπσον μέχρι τη Μάρλεν Ντίτριχ και την Κάθριν Χέπμπορν. Είναι αυτή που επινόησε τη ζιπ κιλότ, αλλά και το μανίκι Pagoda, που ανοίγει με πτυχώσεις αρκετά πιο πάνω από τον καρπό του χεριού. Πειραματίστηκε με τα υφάσματα, τα υλικά, τις υφές και τα διακοσμητικά στοιχεία. Χρησιμοποίησε λινάτσα για βραδινά φορέματα. Ενίσχυσε τους ώμους στα πλεκτά πουλόβερ. Εβαψε τις κλασικές γούνες, τοποθέτησε μεταλλικά λουκέτα σε κοστούμια, έβαλε φανταχτερά, πολύχρωμα πλαστικά φερμουάρ σε εμφανή σημεία των ενδυμάτων. H συλλογή Circus περιλάμβανε κουμπιά σε σχήμα ακροβατών που «βουτούσαν» κατά μήκος του μπροστινού μέρους ενός σακακιού διακοσμημένου με καρουζέλ. Πάλι με την αγαπημένη της τεχνική trompe l’oeil ζωγράφισε «συρτάρια που ανοίγουν» πάνω στα σακάκια. Κέντησε ζώδια στα ρούχα και πούλησε τσάντες που όταν άνοιγαν άναβαν φωτάκια ή έπαιζαν μελωδίες. Δύο από τα πιο διάσημα καπέλα της είχαν σχήμα παγωτό χωνάκι και γυναικείας γόβας – και εδώ έπαιξε ρόλο ο Νταλί που φωτογραφήθηκε ισορροπώντας ένα παπούτσι στο κεφάλι του.
Ως εξαιρετική κολορίστα, υιοθέτησε ένα από τα ροζ του Μπεράρ, το οποίο ονόμασε «shocking pink», και το προώθησε δυναμικά. Σχεδίασε επίσης κοστούμια για το σινεμά και το θέατρο. Η Μέι Γουέστ φόρεσε τις δημιουργίες της στην ταινία του 1937 «Every Day’s a Holiday» και δάνεισε τη γεμάτη καμπύλες σιλουέτα της για το σχέδιο ενός μπουκαλιού αρώματος της Σκιαπαρέλι. Το 1952, η Ζα Ζα Γκαμπόρ φορούσε επίσης ένα ροζ φόρεμά της στην ταινία «Moulin Rouge».
«Τα ρούχα της είχαν μια σκληρή κομψότητα, η οποία ήταν σε αντίθεση με την ήρεμη πολυτέλεια πολλών συγχρόνων της σχεδιαστών. Ετσι, διαταράσσοντας και παραβιάζοντας τους κανόνες της μόδας, ενθάρρυνε τους πελάτες της να υιοθετήσουν έναν διαφορετικό τρόπο ντυσίματος» υπογραμμίζουν οι διοργανωτές της έκθεσης, οι οποίοι παροτρύνουν τους επισκέπτες να δουν τη Σκιαπαρέλι ως σχεδιάστρια μόδας, ως καλλιτέχνιδα, αλλά και ως επιτυχημένη αυτοδημιούργητη γυναίκα επαγγελματία.
Αλλωστε, μυθιστορηματική ήταν η ζωή της Σκιαπαρέλι, η οποία από νωρίς έδειξε ότι ήταν ξεχωριστή. Γεννημένη σε αριστοκρατική οικογένεια στη Ρώμη, αφού η μητέρα της ήταν απόγονος των Μεδίκων (ο πατέρας της, διευθυντής βιβλιοθήκης και καθηγητής λογοτεχνίας), σπούδασε φιλοσοφία, αλλά οι γονείς της ήθελαν να την κλείσουν σε μοναστήρι γιατί δημοσίευσε μια συλλογή ποιημάτων την οποία θεώρησαν προκλητική. Για να ξεφύγει, έκανε απεργία πείνας και στη συνέχεια πήγε στο Λονδίνο, όπου εργάστηκε ως γκουβερνάντα. Εκεί γνώρισε και παντρεύτηκε τον κόμη William de Wendt de Kerlor και μετακόμισαν στην Αμερική. Στη Νέα Υόρκη συναναστράφηκε πρωτοποριακούς καλλιτέχνες όπως ο Πικαμπιά, ο Μαν Ρέι, ο Μαρσέλ Ντισάν, που κέντρισαν το ενδιαφέρον της για την τέχνη, ενώ διαφωτιστική αποδείχτηκε η εμπειρία της ως υπάλληλος σε κατάστημα που εξειδικευόταν στη γαλλική μόδα. Οταν διαλύθηκε ο γάμος της, ενώ ήταν έγκυος στην κόρη της, η Σκιαπαρέλι πήγε στο Παρίσι όπου συνέχισε να εργάζεται στη βιομηχανία της μόδας. Πολύ σύντομα άρχισε να σχεδιάζει τα δικά της ρούχα και το 1927 άνοιξε το πρώτο της κατάστημα.
Η πρώτη συλλογή της, μια σειρά πουλόβερ με σουρεαλιστικές εικόνες –οι οποίες αποτέλεσαν τελικά το σήμα κατατεθέν της–, προσέλκυσε το ενδιαφέρον του κόσμου της μόδας, καθώς και της γαλλικής Vogue. Ακολούθησε μια συλλογή μαγιό και ρούχων σκι, καθώς και η διάσημη ζιπ κιλότ της. Το 1931, αυτή η ζιπ κιλότ φορέθηκε από την πρωταθλήτρια του τένις Λίλι ντε Αλβαρεθ στο τουρνουά του Γουίμπλεντον. Την ίδια χρονιά, η «Σκιαπ», όπως ήταν πλέον γνωστή, άρχισε να σχεδιάζει βραδινές δημιουργίες.
Οταν η Κοκό Σανέλ της έβαλε φωτιά!
Για τη Σκιαπαρέλι η μόδα ήταν συνώνυμη με την τέχνη. Το 1932, το «Τhe New Yorker» έγραφε ότι «το φόρεμά της είναι σαν ένας μοντέρνος καμβάς». Στο Παρίσι, πάντως, λέγεται πως η Κοκό Σανέλ ζήλευε μέχρι θανάτου τη Σκιαπαρέλι, θεωρώντας την αντίπαλο, επέκρινε την έλλειψη εκπαίδευσής της στη ραπτική και την αποκαλούσε υπεροπτικά «Αυτή η Ιταλίδα καλλιτέχνις που φτιάχνει ρούχα» (δεν θεωρούσε τιμητικό τον όρο καλλιτέχνις) και «Αυτή η κατασκευάστρια καπέλων».
Μάλιστα, σε έναν από τους τελευταίους χορούς μεταμφιεσμένων στην Ευρώπη πριν από το ξέσπασμα του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, η Σανέλ, πιθανόν «κατά λάθος», έβαλε φωτιά στο φόρεμα της Σκιαπαρέλι. Αφού της ζήτησε να χορέψουν μαζί, η Σανέλ οδήγησε την αντίζηλό της, η οποία ήταν ντυμένη σαν δέντρο, σε έναν πολυέλαιο φωτισμένο με κεριά. Πριν προκληθούν μεγάλες ζημιές, οι καλεσμένοι πρόλαβαν και έριξαν ανθρακούχο νερό στη Σκιαπαρέλι, σβήνοντας τις φλόγες.
Αυτά και πολλά άλλα τα αφηγείται η ίδια στην αυτοβιογραφία της «Shocking Life». Δεν θα μπορούσε να βρει καλύτερο τίτλο!
ℹ️ Schiaparelli: Fashion Becomes Art | Εγκαίνια: 28 Mαρτίου 2026 | V&A South Kensington
