Η αμερικανική στρατιωτική επίθεση κατά της Βενεζουέλας μεταβάλλει δραματικά τη δυναμική ασφαλείας σε ολόκληρη την ήπειρο σηματοδοτώντας την επιστροφή στα χειρότερα χρόνια της αμερικανικής επικυριαρχίας σε αυτήν. Μετά την επιχείρηση -που αποτελεί πρακτική εφαρμογή του νέου Δόγματος «Ντονρόε»- ένας προκλητικός Τραμπ ξεκαθάρισε πως «η αμερικανική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ποτέ ξανά… Επιβεβαιώνουμε την αμερικανική ισχύ με έναν πολύ σθεναρό τρόπο στην περιοχή μας».
«Είναι μία από τις πιο δραματικές στιγμές για τη Λατινική Αμερική. Οι ΗΠΑ πλέον εκπροσωπούν τη μεγαλύτερη απειλή ασφαλείας: επιτέθηκαν στρατιωτικά σε μια χώρα της Νότιας Αμερικής με μια ασαφή λογική» προειδοποιούσε ο Ολιβερ Στουένκελ του βραζιλιάνικου Ιδρύματος Γκετούλιο Βάργκας. Και επιπλέον απείλησε ανοιχτά την Κολομβία, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας ανάλογης στρατιωτικής επέμβασης εναντίον της, την Κούβα, δηλώνοντας ότι «σύντομα θα πέσει», αλλά και Μεξικό «αν δεν συμμορφωθεί».
Μαύρη παλίρροια
To αριστερόστροφο «ροζ κύμα» που κάποτε χαρακτήριζε την περιοχή έχει γίνει -με καταλυτική συμβολή του Τραμπ- μια βαθυκύανη ή και μαύρη παλίρροια. Αυτό που είδαμε τον πρώτο χρόνο της προεδρίας του, όταν με απειλές κυρώσεων, χρήμα, εκστρατείες δυσφήμησης, fake news και εκβιασμούς παρενέβη σε Αργεντινή, Ονδούρα, ακόμη και στο Εκουαδόρ και τη Χιλή για να εξασφαλίσει την νίκη των «καλών», δηλαδή των υποτελών υποψήφιων που πριμοδοτούσε, το 2026 αποκτά μια διάσταση ακόμη πιο επικίνδυνη.
Η ανασφάλεια και ο φόβος που προκαλεί στους πολίτες με τη δαμόκλεια σπάθη του απτού προηγούμενου που συνιστά η στρατιωτική επέμβαση στην Βενεζουέλα, μπορεί κατά πολλούς αναλυτές να συμβάλει στην ακόμη πιο δεξιόστροφη μετατόπιση της ηπείρου σε μια χρονιά που θα υπάρξουν πέντε εκλογικές αναμετρήσεις. Σε αυτή τη συγκυρία οι ώς τώρα δημοσκοπήσεις μπορεί να ανατραπούν άρδην και ίσως αποδειχτούν απλά ένα βαρόμετρο του αν, πώς και πόσο αλλάζει το προεκλογικό τοπίο έπειτα από την αμερικανική στρατιωτική επέμβαση. Ή του πόσο οι τραμπικές τακτικές μπορεί να αποδειχτούν μπούμερανγκ.
Επιχειρήσεις αποσταθεροποίησης
Στην Κολομβία ο Ιβάν Σεπέδα, προ-υποψήφιος της κυβερνώσας Αριστεράς, ώς τα τέλη Δεκεμβρίου προηγούνταν μακράν στην προεδρική αναμέτρηση του Μαΐου με 30-32%, με δεύτερο τον ακροδεξιό Αμπελάρντο ντε Εσπριέγια με 16-18%, παρά την κλιμάκωση μηνών επιθέσεων κατά του προέδρου Πέτρο και της χώρας: ο Τραμπ αφαίρεσε την Κολομβία από τη λίστα των κρατών που συμβάλλουν στον πόλεμο κατά των ναρκωτικών, χαρακτήρισε τον Πέτρο «ναρκέμπορα» επιβάλλοντας στον ίδιο και σε μέλη της οικογένειάς του κυρώσεις, απείλησε με παύση της οικονομικής βοήθειας.
Οποιον από τους δεξιούς υποψήφιους κι αν συγκυριακά αποφασίσει να πριμοδοτήσει ο Τραμπ, είναι βέβαιο πως θα χρησιμοποιήσει κάθε μέσο για να αποτρέψει τη διαφαινόμενη νίκη της Αριστεράς διαμορφώνοντας κλίμα (ή προβαίνοντας σε πράξεις) πολεμικής αντιπαράθεσης. Ο Τραμπ μετά την επίθεση κατά της Βενεζουέλας χαρακτήρισε τον Πέτρο «άρρωστο που του αρέσει να παράγει κοκαΐνη, κάτι που δεν συνεχιστεί για πολύ ακόμα». Ενώ όταν ρωτήθηκε αν υπάρχει περίπτωση μιας αμερικανικής επέμβασης απάντηση «Μου ακούγεται καλό. Ναι”
Ανάλογη έως τα τέλη Δεκεμβρίου ήταν η κατάσταση στη Βραζιλία, που βαδίζει στις κάλπες σε ένα κλίμα αντιπαράθεσης πυροδοτημένο από τον Τραμπ κυρίως μετά την καταδίκη του «θαυμαστή» του πρώην προέδρου Μπολσονάρο το καλοκαίρι, τις κατηγορίες για «κυνήγι μαγισσών», τις κυρώσεις σε δικαστές, την επιβολή δασμών 50% στις βραζιλιάνικες εισαγωγές ως αντίποινα… για την ανεξάρτητη Δικαιοσύνη αλλά και για την σθεναρή καταγγελία του πολέμου γενοκτονίας στη Γάζα.
Η ψύχραιμη πατριωτική στάση του Λούλα απέναντι στην αμερικανική επιθετικότητα αύξησαν σημαντικά τη δημοτικότητά του με τις δημοσκοπήσεις για τις προεδρικές του Οκτωβρίου να του δίνουν άνετο προβάδισμα. Η Δεξιά είναι κατακερματισμένη και χωρίς τον καταδικασμένο σε κάθειρξη 27 ετών για απόπειρα πραξικοπήματος, Μπολσονάρο, τον «φίλο» που ο πλανητάρχης θα προτιμούσε να δει στο τιμόνι της μεγαλύτερης οικονομίας της Νότιας Αμερικής. Η υποψηφιότητα του γιου του Μπολσονάρο, γερουσιαστή Φλάμπιο, δεν κατάφερε να λειτουργήσει συσπειρωτικά και πολλοί φοβούνται πως στους δέκα αυτούς μήνες ο Τραμπ θα αναλάβει νέες πιο δυναμικές επιθέσεις κατά του Λούλα.
Μια από τα ίδια
Οι υπόλοιπες εκλογές στην ήπειρο έμοιαζαν ούτως ή άλλως προδιαγεγραμμένες, έτσι που ο παράγοντας Τραμπ φαίνεται πως θα «αρκεστεί» στη στήριξη του προτιμώμενου ανάμεσα στους δεξιούς υποψήφιους. Στο αποσταθεροποιημένο Περού, όπου τον Απρίλιο θα εκλεγεί ο ένατος πρόεδρος μέσα σε δέκα χρόνια, ο Τραμπ είχε «επενδύσει» στον αυταρχισμό των απερχόμενων μη εκλεγμένων πολιτικών που κυβέρνησαν επί δυόμισι χρόνια μετά την καθαίρεση του πρώτου ιθαγενούς προέδρου της χώρας. Οι δημοσκοπήσεις φέρνουν πρώτο τον ακροδεξιό δήμαρχο της Λίμα και ένθερμο θαυμαστή του Τραμπ, Ραφαέλ Λόπες Αλιάγα, ακολουθούμενο από την υπερσυντηρητική Κέικο Φουχιμόρι, την κόρη του πρώην δικτάτορα.
Και στην Κόστα Ρίκα, που θα ανοίξει την αυλαία των εκλογών στην ήπειρο την 1η Φεβρουαρίου, προηγείται η υποψήφια του κυβερνώντος κόμματος του συντηρητικού προέδρου Ροντρίγο Τσάβες, ενός επίσης «καλού φίλου και συμμάχου» των ΗΠΑ κατά τον Αμερικανό ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο. Η Λάουρα Φερνάντες φερόταν ώς τον περασμένο μήνα να προηγείται με 30% με τους σοσιαλδημοκράτες στο 8%. Με τους αναποφάσιστους όμως να ξεπερνούν το 40%, ο Λευκός Οίκος ίσως «συμβάλλει» στο ξεκαθάρισμα του τοπίου.
Οσο για την Αϊτή, με τις συμμορίες να ελέγχουν το 90% της πρωτεύουσας και άλλες ζώνες της χώρας, είναι αμφίβολο αν θα διεξαχθούν οι προγραμματισμένες για τον Αύγουστο εκλογές, ενώ ο Τραμπ αδημονεί να κλιμακώσει το πρόγραμμα απελάσεων που πιέζει ακόμη περισσότερο την πιο φτωχή χώρα του δυτικού ημισφαιρίου.
«Καταλαβαίνουμε ότι η δύναμη των ΗΠΑ έγκειται στο ότι μπορούν να παρέμβουν σε οποιαδήποτε χώρα της Λατινικής Αμερικής με όποιον τρόπο θέλουν» έλεγε διπλωματική πηγή στην Washington Post. «Αλλά αυτό θα οδηγήσει στην πλήρη καταστροφή κάθε είδους διεθνούς δικαίου και σε έναν αυξανόμενο αντιαμερικανισμό» σε όλο το δυτικό ημισφαίριο. Μεγάλο μακροπρόθεσμο ρίσκο.
