Ηχεί ακραίος και γραφικός o ισχυρισμός πως η προέλευσή του από το Σέφιλντ, την εργατούπολη που είναι ταυτισμένη από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα με την παραγωγή χάλυβα στην Αγγλία, εμπεριείχε και την εξήγηση της… χαλύβδινης αντοχής του. Η ζωή του Γκόρντον Μπανκς δεν νομιμοποιεί παρόμοιες αδόκιμες προσεγγίσεις. Πρόσωπο ταυτισμένο με τη θέση του τερματοφύλακα, γεννημένος προπαραμονή Πρωτοχρονιάς (30/12/1937) στη Βόρεια Αγγλία, έμελλε να περάσει από χίλια φουρτουνιασμένα κύματα ώς την «απόκρουση του αιώνα» στην κεφαλιά του Πελέ (1970) και τελικά στα πρόθυρα της ολικής τύφλωσης.
Παιδί φτωχής οικογένειας, ο πατέρας του εργάτης από τον Μεσοπόλεμο ώς τη δύση της δεκαετίας του ’50 σε εργοστάσιο επεξεργασίας μετάλλων, έστησε παράλληλα με το σκληρό μεροκάματο, μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, μια παράνομη λέσχη. Οι απειλές και οι απόπειρες κλοπής από τους τζογαδόρους της περιοχής ήταν συχνά κρούσματα. Ο μικρότερος αδελφός του 13χρονου, τότε, Γκόρντον έπεσε θύμα ληστείας, κακοποιήθηκε από τους δράστες και πέθανε λίγες μέρες μετά σε νοσοκομείο. Η αδιέξοδη οικογενειακή ζωή οδήγησε τον Γκόρντον να το σκάσει απ’ το σπίτι μόλις έκλεισε τα 15 του χρόνια και να πιάσει δουλειά ως φορτωτής άνθρακα. «Τα βαριά σακιά με τα κάρβουνα, όσα κουβαλούσα τότε στο ανθρακωρυχείο δυνάμωσαν τα χέρια μου. Ηταν προπόνηση κατάλληλη για τερματοφύλακα…» είχε αυτοσαρκαστεί σε ένα από τα πολλά αφιερώματα του BBC στον «Κινέζο» ή στην «Τράπεζα της Αγγλίας» όπως ήταν τα δύο προσωνύμιά του.
Το πρώτο εξαιτίας των σχιστών ματιών του, το δεύτερο λόγω της σταθερότητάς του που έφερε επιτυχίες στην Εθνική Αγγλίας. Ξεκίνησε ως αμυντικός στην ομάδα νέων της ερασιτεχνικής Μίλσπο (1953), της οποίας το γήπεδο συνόρευε με το εργοστάσιο όπου μοχθούσε καθημερινά. Ομως, τα δυνατά από την άρση σάκων με κάρβουνα χέρια του έδειξαν τον δρόμο κάτω από τα δοκάρια. Κι έμελλε να ανακηρυχτεί στο τέλος του 20ού αιώνα από την Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου (IFFHS) «δεύτερος καλύτερος τερματοφύλακας του αιώνα» μετά τον κορυφαίο Λεβ Γιασίν, μπροστά από τον Ντίνο Τζοφ.
Στο τέλος του 1953 εντάχθηκε στην -επίσης άσημη- Ρόμαρς Γουέλφερ, ακολούθησε το 1955 η Τσέστερφιλντ, μια ομάδα Γ’ κατηγορίας. Μαζί της έμελλε να γίνει ευρύτερα γνωστός όταν στον τελικό του πρωταθλήματος νέων (1956) αντιμετώπισε τα «μωρά του Ματ Μπάσμπι», τους θρυλικούς «μπέμπηδες» της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ. Η Τσέστερφιλντ είχε ηττηθεί 4-3, εκείνος είχε περιορίσει την ήττα σε αυτά τα επίπεδα. Παρθενική εμφάνιση με την πρώτη ομάδα, στις 9 Σεπτεμβρίου του 1958, ισοπαλία 1-1 με την Μπλάκπουλ. Το νερό είχε μπει στ’ αυλάκι: Μεταγραφή στη Λέστερ το 1959, με την οποία μετείχε σε τέσσερις τελικούς Κυπέλλου Αγγλίας, στους δύο έφυγε νικητής από το γήπεδο.
Μετά από οκτώ χρόνια στη Λέστερ, μεταγράφηκε στη Στόουκ Σίτι το 1967 και έγινε η κεντρική φυσιογνωμία της ώς το 1973. Τότε αποχώρησε, λόγω της μειωμένης όρασής του αλλά και επειδή η Στόουκ είχε βάλει στο έμψυχο δυναμικό της έναν πολλά υποσχόμενο 18χρονο τερματοφύλακα, ονόματι Πίτερ Σίλτον, ένα πρόσωπο που επίσης έγινε μύθος για τα «λιοντάρια», όπως είναι το προσωνύμιο της Εθνικής Αγγλίας. Από το 1963 ο ύψους 1,83 μ. Μπανκς είχε κληθεί στην Εθνική Αγγλίας (73 συμμετοχές ώς το 1972). Για λίγους μήνες το 1967 και το 1971, σε συνθήκες σύγχρονου επαγγελματισμού, πρόσθεσε στο εισόδημά του ως παίκτης της αμερικανικής Κλίβελαντ Στόουκερς και της νοτιοαφρικανικής Ελένικ Κέιπ Τάουν, αντίστοιχα. Το ίδιο έκανε ως παίκτης της, επίσης αμερικανικής ομάδας, Φορτ Λοντερντέιλ το 1977.
Ηταν η ουσιαστική επάνοδός του μετά το ατύχημα του 1972. Τότε κληρονόμησε το πρόβλημα όρασης. Τραγική ειρωνεία: Τον ίδιο χρόνο είχε ανακηρυχτεί «καλύτερος Αγγλος ποδοσφαιριστής». Στις 22 Οκτωβρίου του 1972, λοιπόν, επέστρεφε στο σπίτι από την προπόνηση. Με τη γρήγορη Τζάγκουαρ προσπάθησε να προσπεράσει ένα μεγάλο φορτηγό, αλλά έπεσε σε χαντάκι… Θραύσματα από τα γυαλιά κατέληξαν στο μέτωπό του και στο νοσοκομείο διαγνώστηκε με ολική απώλεια όρασης στο δεξί μάτι… Το άλλο, ακέραιο μάτι «αντιστάθηκε και εξισορρόπησε την όραση» σύμφωνα με το ιατρικό πόρισμα, πέντε χρόνια μετά (1977). Τότε φόρεσε τη φανέλα της Φορτ Λοντερντέιλ Στράικερς, με συμπαίκτη τον χαρισματικό Τζορτζ Μπεστ!
Φάση-ορόσημο στην καριέρα του Μπανκς, φυσικά, η γνωστή ως «απόκρουση του αιώνα» στο Παγκόσμιο Κύπελλο του Μεξικού το 1970. Η επέμβασή του στην κεφαλιά του Πελέ από τον «Αγγλο τερματοφύλακα του αιώνα», όπως αναπόφευκτα ψηφίστηκε το 2007.
Ηταν το παιχνίδι Αγγλία-Βραζιλία για τον όμιλο στο γήπεδο «Χαλίσκο» της Γουαδαλαχάρα, στις 7 Ιουνίου του 1970. Σέντρα του Ζαϊρζίνιο από δεξιά, κεφαλιά του Πελέ και ο Μπανκς από το κέντρο της εστίας όπου βρισκόταν, εκτοξεύθηκε χαμηλά στη δεξιά γωνιά του τέρματος, με το δεξί χέρι του εφαπτόμενο με τον αγωνιστικό χώρο έδιωξε με τον βραχίονα την μπάλα πριν αυτή σκάσει στο έδαφος, με πορεία ευθείας γραμμής, πάνω απ’ το δεξί «Γ». Κόρνερ.
– Είπα, όταν σήκωσα τα μάτια και είδα την μπάλα και είδα την μπάλα να αναπηδά πίσω απ’ τα δίχτυα, «Μπάγκσι, είσαι τυχερός!»
– Πελέ: «Α, νόμιζα πως είναι γκολ»!
– Μπανκς: «Κι εγώ».
– Πελέ: «Ξέρεις πώς σε λέω από τότε; Το μπλε Φάντομ».
Ηταν ο διάλογος του 2006, όταν ο Πελέ έκανε έξω από το νέο γήπεδο της Στόουκ Σίτι τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος του Γκόρντον Μπανκς.
Ο Μπανκς, προερχόμενος από την κατάκτηση του Μουντιάλ επί αγγλικού εδάφους (1966), δεν μπόρεσε να υπερασπιστεί την άνοδο στην κορυφή, ήταν η ώρα της ομάδας-σύμβολο της Βραζιλίας. Τον ίδιο χρόνο (1970), η αγγλική κυβέρνηση επιχείρησε να του χρυσώσει τα χάπι με την ανακήρυξή του σε «Λειτουργό του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας». Αναρίθμητες οι προσωπικές διακρίσεις για τον Μπανκς: επίτιμος πρόεδρος της Στόουκ Σίτι από το 2000 ώς τότε (12/2/2019) που έφυγε από τη ζωή. Εκείνος που, σύμφωνα με τον Μπόμπι Τσάρλτον και όχι μόνο, «υπέβαλλε σε πειθαρχία τους αμυντικούς του μόνο με τη δυνατή σκέψη του», μεταξύ άλλων είχε αναγορευτεί «κορυφαίος τερματοφύλακας του κόσμου» από την Παγκόσμια Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία (FIFA) για έξι συνεχή χρόνια (1966-1971).
