Τις ζωές χιλιάδων ανθρώπων, αθλητών και μη, ατόμων με αναπηρία και κινητικά προβλήματα επηρεάζει καταλυτικά η πανδημία «λουκέτων» σε κολυμβητήρια, πλήττοντας δυσανάλογα τις περιοχές εκτός των μεγάλων πόλεων όπου η πρόσβαση σε εγκαταστάσεις υδάτινων δραστηριοτήτων είναι πιο περιορισμένη, όπως συμβαίνει και στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης.
Τα δημοτικά κολυμβητήρια κλείνουν αιφνιδιαστικά ή ανοιγοκλείνουν ξανά και ξανά ανά την Ελλάδα, για διαφορετικούς λόγους, φανερώνοντας τη διαρκή αδυναμία των αρχών να συντηρούν και να διασφαλίζουν τη νομιμότητα των εγκαταστάσεων. Κραυγαλέο παράδειγμα, η Αθήνα, όπου λειτουργούν από το περασμένο καλοκαίρι μόνο τρία από τα εναπομείναντα τέσσερα κολυμβητήρια, ένα εκ των οποίων, στην Κολοκυνθού, ήταν αυθαίρετο.
Η ολιγωρία
Εξίσου κραυγαλέο το χρονικό του προαναγγελθέντος «λουκέτου» πέρυσι στο εθνικό κολυμβητήριο Θεσσαλονίκης, το οποίο αντιμετώπιζε χρόνιες ελλείψεις, ενδεχομένως και υπερδεκαετείς, στη συντήρηση και στερούνταν οικοδομικής άδειας, καθώς, σύμφωνα με τη διοίκηση των Εθνικών Αθλητικών Κέντρων, οι εγκαταστάσεις έπαιρναν παράταση της άδειας λειτουργίας χωρίς όρους και προϋποθέσεις. Φέτος περίπου 1.000 αθλητές αναγκάζονται να μοιράσουν τις προπονήσεις τους σε άλλες δημοτικές πισίνες, όπως του Ωραιοκάστρου και της Τούμπας.
Αντίθετα, στην περίπτωση αναστολής λειτουργίας του παλιού κολυμβητηρίου Χανίων για προγραμματισμένες εργασίες ανακατασκευής, κατασκευάστηκε σε χρόνο-ρεκόρ πισίνα 25 μέτρων, προκειμένου να εξυπηρετηθούν πολίτες και αθλητικά σωματεία και να δημιουργηθεί νέα εγκατάσταση στον δήμο.
Η δραστηριότητα σωματείων δυσχεραίνεται ιδιαίτερα από την ολιγωρία των αρμόδιων στην ταχύτητα επισκευής βλαβών, με αποτέλεσμα να συμβιβάζονται, αν καταφέρουν να φιλοξενηθούν επί μακρόν σε άλλες εγκαταστάσεις. Την ίδια ώρα, ο αποκλεισμός από την άθληση ή τη θεραπευτική κολύμβηση διαταράσσει την καθημερινότητα όσων πολιτών έχουν τη δυνατότητα και τον χρόνο να μετακινηθούν σε κολυμβητήριο άλλης περιοχής ή ακόμα και την υγεία εκείνων που δεν έχουν άλλη εναλλακτική.
Στη Βουλή
Το ζήτημα της «οικονομικής καταστροφής για οικογένειες και σωματεία» ανά την επικράτεια, των οποίων ο προγραμματισμός έχει ανατραπεί, έφερε στη Βουλή ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ, Παύλος Χρηστίδης. Σε επίκαιρη ερώτησή του έθιξε τις αναγκαστικές μετακινήσεις εκατοντάδων σωματείων της χώρας, που κάνουν πολλά χιλιόμετρα για να προπονούνται, αλλά και αθλητών ή πρωταθλητών του υγρού στίβου στο εξωτερικό, ώστε να μπορούν να εκπροσωπήσουν τη χώρα στους αγώνες.
«Ειδικά για τα ΑμεΑ, μιλάμε για ανθρώπους που για πολλές εβδομάδες δεν έχουν καμία πρόσβαση στην απολύτως απαραίτητη θεραπεία τους για τη φυσική τους κατάσταση, την κινητικότητα, την ισορροπία και την ψυχική τους υγεία. Είναι αδιανόητο να συμβαίνει αυτό εν έτει 2025», ανέφερε, συμπληρώνοντας πως το υποχρεωτικό μάθημα κολύμβησης στα δημοτικά σχολεία έχει «παγώσει», αφήνοντας εκτός χιλιάδες μαθητές.
Επίσης, ο βουλευτής ανέδειξε το κενό χρηματοδότησης, το οποίο έχει δημιουργήσει ο νόμος 3106/2003 που επιβάλλει αυξημένες υποχρεώσεις συντήρησης στους δήμους χωρίς την αντίστοιχη μεταφορά πόρων από την κυβέρνηση, «ένα κενό που οδηγεί ευθέως στο κλείσιμο αθλητικών εγκαταστάσεων».
Απαντώντας ο υφυπουργός Εσωτερικών, Βασίλης Σπανάκης, στις αρχές Δεκεμβρίου αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στα νέα χρονοδιαγράμματα για κλειστές πισίνες της πρωτεύουσας, αφού στις περισσότερες περιπτώσεις τα προηγούμενα δεν τηρήθηκαν.
«Για τον Δήμο Βύρωνα, μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου θα κατατεθεί ο φάκελος για την άδεια λειτουργίας της κολυμβητικής δεξαμενής για να ακολουθήσει η διαδικασία του ελέγχου από την αρμόδια υπηρεσία της Περιφέρειας, ώστε να αρχίσει η λειτουργία του κολυμβητηρίου. Για το κολυμβητήριο στου Γουδή, η αίτηση για άδεια λειτουργίας κατατέθηκε 30/10/2025 και αναμένεται η επιθεώρηση από την αρμόδια υπηρεσία της Περιφέρειας Αττικής», είπε.
Καθυστερήσεις
Ειδικά για την ανανέωση της άδειας λειτουργίας κολυμβητικής δεξαμενής στου Γουδή, που ίσχυε μέχρι τα μέσα του 2020, ο Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ) αναφέρει στην «Εφ.Συν.» ότι από τον Ιούλιο του 2024 έχει καταθέσει επτά αιτήσεις, με τελευταία στις 30 Οκτώβρη, αφού η προτελευταία έλαβε αρνητική εισήγηση του Υγειονομικού της Περιφέρειας Αττικής για λόγους που δεν αφορούν την ποιότητα του νερού.
«Ολες οι προηγούμενες αιτήσεις επεστράφησαν με παρατηρήσεις για τυπικά ζητήματα της αδειοδότησης και όχι για ζητήματα υγείας ή ασφάλειας λουομένων. Εκτοτε πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες κτιριακές συντηρήσεις, ιδίως στο μηχανοστάσιο, σύμφωνα με τις υποδείξεις του Υγειονομικού», μας λέει η πρόεδρος του Δ.Σ. του ΟΠΑΝΔΑ, Ελένη Ζωντήρου.
Σε ερώτηση για το κολυμβητήριο στην Γκράβα, που δεν άνοιξε τον Οκτώβριο, όπως αναμενόταν, υποστήριξε πως η καθυστέρηση στην αδειοδότηση της «δεξαμενής στο Γουδή είχε ως αποτέλεσμα να καθυστερήσει και η κατάθεση του φακέλου για την αδειοδότηση του κολυμβητηρίου της Γκράβας.
»Εχει πλέον ολοκληρωθεί η διαδικασία ανασύστασης του φακέλου, καθώς η υπηρεσία δεν διέθετε επίσημο πλήρη φάκελο», ανέφερε, κάνοντας λόγο για μέριμνα σχετικά με αναγκαίες τεχνικές βελτιώσεις από τα συνεργεία της Τεχνικής Υπηρεσίας του ΟΠΑΝΔΑ, «προκειμένου να αποφευχθούν αντίστοιχες παρατηρήσεις με εκείνες που έγιναν στο Γουδή από το Υγειονομικό».
Συνωστισμός
Ακόμα πιο μακρύς ο δρόμος για την επαναλειτουργία της Κολοκυνθούς, με τον ΟΠΑΝΔΑ να εκτιμά τον χρονικό ορίζοντα από το 2026 μέχρι ίσως και το 2027. Εχει «ξεκινήσει η διαδικασία εκπόνησης στατικής μελέτης του κτιρίου, το οποίο είχε ανεγερθεί αυθαίρετα τη δεκαετία του 1990. Στη συνέχεια, σε συνεργασία με την Αναπτυξιακή Αθήνας, θα εκπονηθούν όλες οι απαιτούμενες μελέτες, ώστε το κολυμβητήριο να επαναλειτουργήσει πλήρως ανακαινισμένο και τακτοποιημένο, σύμφωνα με τις σύγχρονες προδιαγραφές», υποστηρίζει η κ. Ζωντήρου.
Ολη αυτή η αναστάτωση έφερε μεγάλη αύξηση του αριθμού των κολυμβητών, άνω του 80% (και των εσόδων), στο Σεράφειο στην Πειραιώς. Ειδικότερα, οι αθλούμενοι από 980 τον Μάιο ανήλθαν σε 1.795 τον Σεπτέμβριο και μειώθηκαν ελαφρά σε 1.424 τον Οκτώβριο, ενδεχομένως λόγω της δυσκολίας ωφελουμένων να βρουν ραντεβού σε ώρες κατά τις οποίες θα μπορούσαν να αποφύγουν τον συνωστισμό στους διαδρόμους της πισίνας.
Οι λόγοι της εγκατάλειψης, οι συνέπειες του μαρασμού των σωματείων υγρού στίβου, τα οφέλη και το κόστος της κολύμβησης
«Ποια δημόσια υποδομή συντηρείται και πώς από την ημέρα που “κόβουμε κορδέλα”; Κάποια στιγμή φτάνει το πρόβλημα να είναι μεγάλο. Το κρίσιμο είναι η ορθή παρακολούθηση και η περιοδική προληπτική συντήρηση», δηλώνει ο γενικός γραμματέας της Κολυμβητικής Ομοσπονδίας Ελλάδας, Δημήτρης Κύρκος.
Οπως εξηγεί στην «Εφ.Συν.», η σύνθετη λειτουργία ενός κολυμβητηρίου, η απαραίτητη συντήρηση και η παρακολούθηση του έργου και οι τυχόν εκσυγχρονισμοί συνδέονται άρρηκτα με το πώς χειρίζεται κάθε διαχειριστής την εγκατάσταση και το σκέλος του αθλητισμού, το πώς συνεργάζεται με τον δήμο και την οικεία περιφέρεια και βέβαια με τη χρηματοδότηση στο πλαίσιο ενός «συνεχούς αγώνα εξεύρεσης κονδυλίων ή εσόδων για να αντεπεξέλθεις στην καθημερινότητα, στις υπηρεσίες συντήρησης και αναβάθμισης. Τα λεφτά δεν πρέπει να πέφτουν σε μια μαύρη τρύπα».
Παράλληλα, ο κ. Κύρκος τονίζει την ανάγκη εφαρμογής του νομικού πλαισίου αδειοδοτήσεων και διαμόρφωσης των όρων προκήρυξης των διαγωνισμών για ένα ζήτημα υψηλού υγειονομικού ενδιαφέροντος, επισημαίνοντας πως ακολουθείται η νομική οδός, όταν ένας εκ των δύο συμβαλλομένων αποδεικνύεται ασυνεπής. Στα παραπάνω έρχονται να προστεθούν οι τυχαίες βλάβες στον μηχανολογικό εξοπλισμό. «Είναι σαν μια καλοκουρδισμένη ορχήστρα. Αν ένα μέλος της δεν λειτουργεί σωστά ή αν δεν υπάρχει διαθεσιμότητα για άμεση αντικατάσταση, η αποκατάσταση μπορεί να χρειαστεί μισή μέρα, μπορεί και τρεις μήνες».
Κλείνουν σωματεία
Οι συνέπειες είναι ακόμα πιο σοβαρές στην περίπτωση αναστολής λειτουργίας, όταν ένα κολυμβητήριο είναι το μοναδικό στην περιοχή. «Ο δημότης χάνει το κολύμπι και μπορεί να αλλάξει άθληση. Το σωματείο σταματά να καλλιεργεί το όποιο άθλημα υγρού στίβου και δεν μπορεί να λειτουργήσει στο αγωνιστικό κομμάτι και στον πρωταθλητισμό. Αλλά όταν υπάρχει κοντινή εναλλακτική λύση, πόσο καιρό μπορείς να τη χρηματοδοτείς ή να την υπομένεις, αφού εξυπηρετείται μια κατάσταση χωρίς να είναι αυτή που θα πρέπει να είναι; Τότε τα σωματεία ακόμα και στα αστικά κέντρα μαραζώνουν, οδηγούνται σε αναστολή λειτουργίας ή οριστικό κλείσιμο», αναφέρει ο γ.γ. της Κολυμβητικής Ομοσπονδίας.
«Το ενδιαφέρον όσων ασχολούνται πρέπει να είναι μόνιμο και σε υψηλό επίπεδο. Θέλουμε κατ’ αρχάς ανοιχτές αθλητικές εγκαταστάσεις, οι οποίες να είναι λειτουργικές και ασφαλείς, ώστε να μπορούμε χωρίς πρόβλημα να επιτελούμε τον σκοπό μας, την καλλιέργεια των αθλημάτων και την προβολή τους. Οι αθλητές και τα σωματεία μας έχουν δείξει ότι φέρνουν διακρίσεις».
Τα οφέλη και το κόστος
Tα οφέλη της κολύμβησης πρωτίστως στην ψυχική υγεία και ύστερα στη σωματική περιγράφει 40χρονος Αθηναίος, που ξεκίνησε να κολυμπά συστηματικά «τα τελευταία δέκα χρόνια, από όταν αποφάσισα να αλλάξω τη ζωή μου και να φροντίσω την υγεία μου». «Με βοηθάει να ηρεμήσω, να αποφορτιστώ, να νιώσω πιο γεμάτος και χαρούμενος, να μου φύγει το στρες της ημέρας. Επίσης, το κολύμπι ενδυναμώνει το καρδιακό, το αναπνευστικό και το μυϊκό σύστημα, ενώ η σωματική ανάπλαση γίνεται ακόμα καλύτερη.
»Μην παραβλέπετε το γεγονός ότι η γυμναστική σε γυμναστήριο είναι πιο ακριβή και πιο δύσκολη, ενώ στο κολυμβητήριο έχεις επαφή έστω με το νερό, εάν είναι κλειστό το κολυμβητήριο, ή με τον ουρανό και με τη φύση αν είναι ανοιχτό, με δέντρα στο οπτικό σου πεδίο, γιατί συνήθως τα κολυμβητήρια βρίσκονται γύρω από γήπεδα ή δάση», δηλώνει ο ίδιος στην «Εφ.Συν.».
Σημειώνεται ότι το μηνιαίο κόστος χρήσης για τις δημοτικές πισίνες είναι συνήθως τουλάχιστον το μισό από αυτό των ιδιωτικών γυμναστηρίων, τα οποία χρεώνουν μεταξύ 50 και 150 ευρώ ή και περισσότερο τον μήνα, ανάλογα με την περιοχή και τις υπηρεσίες. Στις τέσσερις πισίνες του δήμου της πρωτεύουσας, οι ενήλικες κάτοικοι πληρώνουν 25 ευρώ για 15 ραντεβού ή 40 ευρώ για καθημερινή χρήση, ενώ όσοι δεν ζουν εντός του δήμου, 30 ευρώ για 15 ραντεβού ή 45 ευρώ για καθημερινή χρήση. Οι έφηβοι πληρώνουν 15 και 25 ευρώ, αντίστοιχα, ενώ διατίθενται μαθήματα για παιδιά (25 ευρώ τον μήνα) και ενήλικες (35 ευρώ).
Ισπανία – Ιταλία
Οι δημοτικές πισίνες, που επίσης διαθέτουν εκπτώσεις για τους κατοίκους, είναι η κύρια επιλογή και στην Ισπανία και σε μεγάλες πόλεις, όπως η Μαδρίτη και η Βαρκελώνη. Η ζήτηση είναι υψηλή το καλοκαίρι, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται συχνά μεγάλες ουρές. Εκεί οι πισίνες δεν είναι μόνο χώροι αναψυχής αλλά και χώροι κοινωνικής αλληλεπίδρασης, όπου δημιουργούνται διαγενεακές κοινότητες και ενισχύονται οι δεσμοί γειτονιάς, καθώς συνήθως προσφέρουν υπηρεσίες εστίασης, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να περνούν την ημέρα τους.
Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια εκδηλώνεται αυξανόμενο ενδιαφέρον για την αποκατάσταση παλαιών δημόσιων λουτρών ή ιαματικών λουτρών, καθώς οι ανησυχίες για την κλιματική αλλαγή, την ξηρασία και το κόστος της ενέργειας έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση σχετικά με τη διαχείριση των υδάτων σε εγκαταστάσεις αναψυχής, ειδικά στις παράκτιες περιοχές.
Στη Ρώμη υπάρχουν οκτώ δημόσιες πισίνες και στο Μιλάνο διπλάσιες, με τις μηνιαίες κάρτες να κυμαίνονται περίπου στα 70 ευρώ και τις ιδιωτικές πισίνες να κοστίζουν και εκεί πιο ακριβά. Ορισμένες δημόσιες εγκαταστάσεις είναι επί του παρόντος κλειστές λόγω συνεχιζόμενων εργασιών ανακαίνισης ή αναμονής χρηματοδότησης των εργασιών.
Παραδοσιακά, τις δημόσιες πισίνες στο Μιλάνο διαχειρίζεται η εταιρεία Milanosport, η οποία ανήκει κατά 100% στον δήμο. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η διαχείριση όλο και περισσότερων εγκαταστάσεων ανατίθεται σε ιδιωτικές εταιρείες, προκειμένου να μειωθούν οι δημόσιες δαπάνες, με συνέπεια την αύξηση των τιμών.
Κροατία – Τσεχία
Στην Κροατία οι υδάτινες εγκαταστάσεις είναι προσιτές στους περισσότερους πολίτες, αλλά χρειάζονται περισσότερες, σύμφωνα με τους κατοίκους. Η πρωτεύουσα, Ζάγκρεμπ, διαθέτει επτά δημοτικές πισίνες με μηνιαίο αντίτιμο 40 ευρώ, με φθηνότερα εισιτήρια για ανάπηρα άτομα, παιδιά και συνταξιούχους, ενώ κατασκευάζεται μια νέα δημόσια πισίνα για να λειτουργήσει στις αρχές του 2026. Ομως, λείπει η οργανωμένη εκπαίδευση κολύμβησης. Τα υποχρεωτικά μαθήματα κολύμβησης στο πλαίσιο της σχολικής εκπαίδευσης έχουν καταργηθεί, παρόλο που μεταξύ 2011 και 2020, 857 άτομα πνίγηκαν στην Κροατία.
Στον αντίποδα, η Τσεχία διαθέτει τουλάχιστον μία πισίνα σε κάθε πόλη άνω των 10.000 κατοίκων. Συνολικά περίπου 100 δημόσιες κλειστές πισίνες στη χώρα των 11 εκατ. κατοίκων. Από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο μπορούν να επισκεφτούν μία από τις 300 εξωτερικές πισίνες και τα 44 μεγάλα υδάτινα πάρκα.
Οι εσωτερικές πισίνες χρησιμοποιούνται επίσης για διάφορα μαθήματα κολύμβησης επί πληρωμή και υποχρεωτικά μαθήματα κολύμβησης στα δημοτικά σχολεία. Ορισμένα δημοτικά σχολεία διαθέτουν επίσης τις δικές τους ιδιωτικές πισίνες για τον σκοπό αυτό.
* Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι Lorenzo Ferrari (OBCT, Ιταλία), Ana Somavilla (El Confidencial, Ισπανία), Marina Kelava (H-Alter.org) και Petr Jedlička (Denik Referendum, Τσεχία).
