Yπήρξε μοντέλο και πόζαρε για εξώφυλλα σε περιοδικά όπως τα περίφημα Life, Εlle και Vogue, σόκαρε όμως και με φωτογραφίες όπου κρατούσε καραμπίνα και πυροβολούσε ξυλόγλυπτα με την Αγία Τριάδα και αγίους ή μεγάλους σάκους με χρώματα σε σχήμα ανθρώπου, εν είδει εικαστικού χάπενινγκ. Η Νίκι ντε Σαν Φαλ (Νεϊγί -σιρ-Σεν 1930 – Καλιφόρνια 2002), ευαίσθητη και δυναμική, «μαλακιά και σκληρή» όπως τα υλικά της, γοητευτική στις αντιφάσεις της, υπήρξε η πιο διάσημη καλλιτέχνις της γαλλικής αβάν γκαρντ τη δεκαετία του ’60. Εκανε ορισμένες από τις πιο πληθωρικές, τις πιο πολύχρωμες, τις πιο ερωτικές γυναικείες γλυπτές φιγούρες, τις διάσημες Nanas, που έγιναν φεμινιστικά σύμβολα ενάντια στην πατριαρχία. Μια τέτοια φιγούρα έγινε η επιτομή της πρόκλησης στην εποχή της: τεράστια, ξαπλωμένη στην αίθουσα του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης Στοκχόλμης το 1966, με ανοιχτά τα πόδια ώστε από το «αιδοίο» της ο κόσμος να μπορεί να εισέλθει στον «εσωτερικό της κόσμο».
Η Νίκι ντε Σαν Φαλ, που έζησε στις ΗΠΑ και στη Γαλλία, ασχολήθηκε με τη θεατρολογία, την υποκριτική, τη σκηνοθεσία, η γλυπτική όμως -με την προσέγγιση της αυτοδίδακτης- την ανέδειξε, με επιρροές από τον Γκαουντί και με τη χρήση άχρηστων και βιομηχανικών υλικών. Εμβληματικά τα έργα της στον δημόσιο χώρο, μέχρι σήμερα αποτελούν σημείο αναφοράς. Εντυπωσιάζουν οι φιγούρες Ταρό στην Τοσκάνη, οι συνθέσεις της έξω από το Κέντρο Ζορζ Πομπιντού στο Παρίσι, όπως και το Σιντριβάνι του Στραβίνσκι που έκανε με τον μεγάλο έρωτα της ζωής της, επίσης διάσημο γλύπτη, Ζαν Τινγκελί.
«Υπήρξε ανάγκη να προκαλέσω, να επιτεθώ στη θρησκεία και στους στρατηγούς. Και τότε κατάλαβα ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο συγκλονιστικό από τη χαρά», έλεγε η Νίκι ντε Σαν Φαλ, που πάλεψε ενάντια στα στερεότυπα, στις συμβάσεις της εποχής, αλλά και με προσωπικούς δαίμονες. Οπως την τρομερή αποκάλυψη ότι είχε βιαστεί από τον πατέρα της, Γάλλο αριστοκράτη τραπεζίτη, στην αρχή της εφηβείας της, μόλις 11 χρόνων, γεγονός που την οδήγησε σε νευρικό κλονισμό, χρόνια αργότερα, αφού είχε αποκτήσει δύο παιδιά με τον συγγραφέα Χάρι Μάθιους.
Σαν ταξιδάκι αναψυχής με ένα κρυμμένο τραύμα, το έργο της. Το πόσο σύγχρονο, επίκαιρο και διαχρονικό είναι το επιβεβαιώνει η πρώτη έκθεση στην Ελλάδα αφιερωμένη στη Νίκι ντε Σαν Φαλ με τον τίτλο «Από τις σκοποβολές στην ελευθερία», που παρουσιάζεται αυτόν τον καιρό στο MOMus-Μουσείο Αλεξ Μυλωνά, στο Θησείο, στην Αθήνα. «Από τα έργα-δράσεις σκοποβολής Tirs μέχρι τις πολύχρωμες Nanas και μέσα από ζωγραφικά έργα, κολάζ, βιβλία και γλυπτά, ο κόσμος της Niki de Saint Phalle ξεδιπλώνεται στην έκθεση σαν παιδικό παιχνίδι, με όλη την αμεσότητα και τον ενθουσιασμό που η τέχνη επιτρέπει να βρουν οδούς έκφρασης», επισημαίνει η Θούλη Μισιρλόγλου, καλλιτεχνική διευθύντρια ΜΟΜus-Moυσείου Σύγχρονης Τέχνης, η οποία επιμελείται την έκθεση.
Αφετηρία αποτελούν τα εμβληματικά έργα της Σαν Φαλ που ανήκουν στη συλλογή του MOMus-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη χάρη στη δωρεά του οραματιστή συλλέκτη και εμπόρου τέχνης Αλέξανδρου Ιόλα και της ίδιας της καλλιτέχνιδας. Στην έκθεση γίνεται προσπάθεια αναπλαισίωσης του καλλιτεχνικού σύμπαντός της και ανάδειξης των παράλληλων όψεών του. Τους δύο συνέδεε μια σχέση εμπιστοσύνης, καλλιτεχνικής πίστης και κοινής αναζήτησης της ελευθερίας, ενώ με τη στήριξη του Ιόλα το έργο της έγινε γνωστό στο διεθνές κοινό και καθιερώθηκε ως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα του 20ού αιώνα.
«Η Niki de Saint Phalle υπήρξε μία από τις πιο εμβληματικές και αφοπλιστικά ελεύθερες καλλιτέχνιδες του 20ού αιώνα – μια δημιουργός που μετέτρεψε τον θυμό, τον πόνο και την οργή σε εκρήξεις χρώματος, σε μια διαρκή γιορτή ζωής, φαντασίας και αναγέννησης. Διέσχισε ατρόμητα τα όρια της καλλιτεχνικής έκφρασης, υπήρξε μια μαχητική γυναίκα που βρήκε λύτρωση μέσα στην τέχνη και κατέθεσε μερικές από τις πιο τολμηρές καλλιτεχνικές χειρονομίες. Με το έργο της, σκοτεινό και χαρούμενο, σύνθετο, αντιφατικό, παιγνιώδες, ελεύθερο, δημιουργικό, φαινομενικά “αθώο” και ταυτόχρονα “επικίνδυνο”, αμφισβήτησε τους θεσμούς και την πατριαρχία», σημειώνει η επιμελήτρια.
«Το έργο της Niki de Saint Phalle παραμένει επίκαιρο μπροστά στις κοινωνικές διεκδικήσεις του παρόντος, σε μια εποχή που στηλιτεύει ξανά την κακοποίηση και διεκδικεί εκ νέου την ελευθερία και την ισότητα των γυναικών (και όχι μόνο), με ισχυρό το παγκόσμιο ενδιαφέρον για το έργο της». Ας μην ξεχνάμε πως η βιογραφική ταινία «Niki» προβλήθηκε την περασμένη άνοιξη, σε σκηνοθεσία της Σελίν Σαλέτ και με πρωταγωνίστρια τη Σαρλότ Λε Μπον.
Η έκθεση πλαισιώνεται από ξεναγήσεις για το κοινό, δράσεις και προγράμματα για όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες.
ℹ️ MOMus-Μουσείο Αλεξ Μυλωνά, πλ. Αγίων Ασωμάτων 5, Θησείο, τηλ. 210-3215717. Μέρες & ώρες λειτουργίας: Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή, 10.00-18.00, Πέμπτη: 12.00-20.00. Μέχρι 24 Μαΐου.
