ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Σφοδρή αλλά και αποκαλυπτική ήταν η ενόχληση του ΥΠΠΟ από τις καταγγελίες και τον διάλογο που προκλήθηκε σχετικά με την «Αποκατάσταση του Ναού του Αγ. Γεωργίου στον Χορτιάτη Θεσσαλονίκης». Η ένταση της επίθεσης που εξαπέλυσε στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ) και οι ειρωνείες για ανθρώπους της τοπικής κοινωνίας που αντέδρασαν, αποκάλυψαν περισσότερα από όσα ειπώθηκαν σε όλες τις ανακοινώσεις: ότι υπάρχει βαθύ πρόβλημα στις αναστηλώσεις, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις αλλοιώνουν τον χαρακτήρα των μνημείων που υποτίθεται θέλουν να προστατεύσουν.
Θυμίζουμε ότι όλα ξεκίνησαν με το θέμα που είχε αναδείξει η «Εφ.Συν.» και το είχε φέρει στη Βουλή η βουλεύτρια Κυριακή Μάλαμα («Εφ.Συν.», 8.9.2025, «Μια πολύ αμφιλεγόμενη “αποκατάσταση”»), η οποία έκανε χρήση του δημοσιεύματος της τοπικής εφημερίδας «Χορτιάτης 570» για τις βλαπτικές -όπως τις χαρακτήριζαν- αναστηλωτικές εργασίες και παρεμβάσεις που κατέστρεφαν την αυθεντικότητα και ιστορικότητα του ναού. Ο ΣΕΑ πήρε θέση στο θέμα σχολιάζοντας αρνητικά τις αναστηλωτικές εργασίες και αυτό προκάλεσε την αντίδραση της Ολυμπίας Βικάτου, γενικής διευθύντριας Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ΓΔΑΠΚ).
Και μόνο το ύφος του απαντητικού κειμένου αποκαλύπτει το μέγεθος της ενόχλησης που προκάλεσαν τα εύστοχα σχόλια καθώς από την εισαγωγική κιόλας παράγραφο γίνεται αναφορά σε «σωματείο με την επωνυμία Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ)»! Τι λέει κυρίως η ΓΔΑΠΚ; Οτι γίνεται απόπειρα σπίλωσης του έργου, που στοχεύει «να πλήξει το κύρος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Περιφέρειας Θεσσαλονίκης». Αλλά αυτό δεν είναι αρκετό για τη ΓΔΑΠΚ που επιτίθεται με ανοίκειο τρόπο ακόμα και σε αρχαιολόγο που έχει αποβιώσει σχολιάζοντας ότι ο ΣΕΑ «επικαλείται με απλοϊκή προσέγγιση τις εργασίες που έλαβαν χώρα στο μνημείο το 1983, χωρίς ωστόσο να αναφέρεται στις αστοχίες εκείνων των επεμβάσεων, αγνοεί την εγκεκριμένη μελέτη και επιχειρεί να υποκαταστήσει την επιστημονική κρίση των αρμόδιων οργάνων του υπουργείου Πολιτισμού». Ο ΣΕΑ απάντησε δημοσιεύοντας εύγλωττες φωτογραφίες της… αποκατάστασης (όλες οι ανακοινώσεις και φωτογραφίες δημοσιευμένες στην efsyn, 14.11.2025, «Με φωτογραφίες απαντούν οι αρχαιολόγοι για την αποκατάσταση στον Χορτιάτη»).
Πρέπει να υπογραμμιστούν όμως μερικές σημαντικές παρατηρήσεις. Με την παρατήρηση για «αστοχίες του 1983» προσβάλλεται ευθέως η μνήμη της Ξανθής Σαββοπούλου, μιας λαμπρής αρχαιολόγου, την οποία ευτυχήσαμε να γνωρίσουμε και για την οποία επιπλέον το στόμα των κατοίκων του Χορτιάτη μόνο ευμενή σχόλια έχει να αναφέρει. Τίθεται λοιπόν το απλό ερώτημα: Ποιος τεκμηριώνει τις αστοχίες του 1983; Υπάρχει σχετική υπογεγραμμένη έκθεση και από ποιον/α; Αν δεν υπάρχει πώς μπορεί η ΓΔΑΠΚ να προχωρά σε τέτοια σχόλια;
Επίσης, είναι να απορεί κανείς πώς πέρασε από το ΚΑΣ η μελέτη «αποκατάστασης» όταν αναφέρει για περιπτώσεις της στέγης ή του δαπέδου της εκκλησίας ότι θα προχωρήσει το έργο αναλόγως με το τι θα βρουν. Η γνώση τούτη δεν είναι προϋπόθεση για τη μελέτη; Από πότε συμβαίνει το αντίθετο; Για τις «πετυχημένες αναστηλώσεις της ΕΦΑΠΕΘ» θα χρειαστεί άλλο εκτενές ρεπορτάζ, ωστόσο σημειώνουμε προκαταρκτικά ότι δεν πετάνε στον αέρα τη σκούφια τους όλοι στη Θεσσαλονίκη γι’ αυτές τις εργασίες. Με δεδομένο ότι η αξιοπιστία του ΚΑΣ είναι εδώ και καιρό «πολυτραυματίας» -έχουμε τόσο υποφέρει στη Θεσσαλονίκη από άσκεφτες αποφάσεις του οργάνου, με κορύφωση βέβαια το έγκλημα στη Βενιζέλου-, ίσως ήρθε η ώρα ο ΣΕΑ να βάλει το θέμα στις σωστές διαστάσεις του και να αιτηθεί αυτοψίες. Μια καλή αρχή, δοθείσης της ευκαιρίας, θα ήταν ένα ανεξάρτητο κλιμάκιο αρχαιολόγων και αναστηλωτών να δουν το μνημείο στον Χορτιάτη από κοντά και να πουν ποιος έχει δίκιο. Και κάτι τελευταίο: Ειλικρινά θα θέλαμε πολύ να μάθουμε και να γνωρίσουμε από κοντά τον άνθρωπο που έδωσε πληροφορίες στην κ. Βικάτου για τον Μπάμπη Νανακούδη, τον υπεύθυνο έκδοσης της τοπικής εφημερίδας τον οποίο δεν κατονομάζει -αλίμονο- και για τον οποίο υπάρχει μια άκρως υποτιμητική αναφορά ως τον άνθρωπο που εκδίδει την «προσωπική του εφημερίδα». Και μόνον εξ αυτού κρίνοντας, είναι προφανές ότι στη ΓΔΑΠΚ όχι μόνο δεν έχουν καν ιδέα για τι πράγμα μιλάμε αλλά δεν ενδιαφέρονται και να μάθουν!
Και δεύτερη απάντηση στον ΣΕΑ
Νέα απάντηση στον ΣΕΑ επιχειρείται με χθεσινή ανακοίνωση από την προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μαρία Τσιάπαλη, η οποία αναφέρεται σε «παραποιημένη πληροφορία του ΣΕΑ σχετικά με το έργο της αποκατάστασης της ανατολικής πλευράς του νεότερου ναού της Αγίας Κυράννας στην Οσσα». Για τον ναό στον Χορτιάτη και τα στασίδια του λέει ότι «αποτελούν σύγχρονη ανακατασκευή. Στερούνταν αρχικής αυθεντικότητας και πρωτοτυπίας», οπότε μπορούσαν να αλλαχτούν. Για τα θέματα της στέγης του μνημείου η κ. Τσιάπαλη σχολιάζει και αυτή τις εργασίες της συναδέλφισσάς της που δεν είναι εν ζωή, λέγοντας ότι «κατά τη διερεύνησή της, διαπιστώθηκε ότι είχε υποστεί σημαντική στρέβλωση, η οποία οφειλόταν σε διαδοχικές φθορές και στην επέμβαση του 1983. Η επέμβαση εκείνη, αν και έγινε στο πλαίσιο εγκεκριμένης μελέτης από την πρώην 9η ΕΒΑ, αποκλίνει από αυτή. Εφαρμόστηκε μια προβληματική λύση, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την υπάρχουσα κατάσταση της στέγης». Η κ. Τσιάπαλη καταλήγει μάλιστα καλώντας «πάραυτα τον ΣΕΑ να ανακαλέσει τα δυσφημιστικά δημοσιεύματα σε βάρος τόσο αυτής όσο και του υπουργείου Πολιτισμού εν γένει και επιφυλάσσεται για την άσκηση παντός νομίμου δικαιώματός της»! Η επιλογή της αυτοψίας από ανεξάρτητη επιτροπή καθίσταται πλέον αναγκαία για να καθίσει κάθε κατεργάρης στο… στασίδι του.
