Στα άγνωστα χωριά του όρους Μιτσικέλι

Η προτεινόμενη διαδρομή, χωρίς να υστερεί σε τίποτα από ομορφιές και αξιοθέατα σε σχέση με εκείνες που σας έχουμε παρουσιάσει στη γεωγραφική ενότητα του Κεντρικού Ζαγορίου –κρύβει ακριβώς επειδή παραμένει λιγότερο γνωστή– εκείνο το συναρπαστικό αίσθημα της εξερεύνησης, που σίγουρα απολαμβάνουν όσοι αγαπούν να περιηγούνται σε τόπους που δεν άγγιξε ακόμη ο μαζικός τουρισμός.

Με αφετηρία τα χωριά Ασπράγγελοι, Ελάτη και Δίκορφοόπου (όπου λειτουργούν ξενώνες και εστιατόρια) θα ακολουθήσουμε τον ασφαλτόδρομο που διατρέχει τα βορειοανατολικά πρανή του Μιτσικελίου. Με λίγη προσοχή στις στροφές και στον πάγο των κρύων πρωινών του χειμώνα θα επισκεφθούμε τα χωριά Μανασσή, Καλουτά, Ανθρακίτη και Καβαλλάρι· χωριά που το φθινόπωρο του 1943 πυρπολήθηκαν από τμήμα της ορεινής μεραρχίας «Εντελβάις» των Γερμανών και σήμερα υπάγονται στο «Δίκτυο Μαρτυρικών Χωριών και Πόλεων του Ελληνικού Ολοκαυτώματος».

Δρόμο παίρνω, δρόμο αφήνω…

Στο χωριό Ασπράγγελοι του Κεντρικού Ζαγορίου θα φτάσουμε εύκολα από τα Γιάννενα, διανύοντας 28 χιλιόμετρα δρόμου με αρκετή κίνηση και στροφές. Στη συνέχεια αφήνουμε πίσω μας τις διασταυρώσεις για τα γνωστά χωριά Κήποι, Μονοδένδρι και Βίτσα και στρίβουμε, όπως δείχνουν οι ταμπέλες, προς Ελάτη και Δικόρυφο, δύο ενδιαφέροντα χωριά που σας έχουμε παρουσιάσει σε προηγούμενα ταξιδιωτικά μας άρθρα.

Μανασσή: Ενα από τα παλιότερα χωριά

Τρία χιλιόμετρα μετά το Δικόρυφο, αφού απολαύσουμε μια όμορφη διαδρομή, φτάνουμε στο χωριό Μανασσή (ή Μανασσής), κτισμένο σε υψόμετρο 950 μέτρων. Θεωρείται ένας από τους παλιότερους οικισμούς στο Μιτσικέλι. Ηδη από το 1431 αναφέρεται στη συνθήκη του Βοϊνίκου (που υπογράφηκε ανάμεσα στους προύχοντες του Ζαγοριού και την Υψηλή Πύλη) με την οποία τα Ζαγοροχώρια απέκτησαν προνόμια και έναν βαθμό αυτονομίας. Αυτή η αυτονομία επέτρεψε στους ντόπιους να αναπτύξουν το μεταπρατικό εμπόριο κατά την Τουρκοκρατία και να δώσουν στα Ζαγοροχώρια την ιδιαίτερη πολιτισμική ακμή που γνωρίζουμε σήμερα. Το χωριό, καθόλη τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας –που στην Ηπειρο έληξε το 1913– στήριξε την οικονομία του στην παραγωγή ποιοτικού κρασιού αλλά και στη διακίνηση εμπορευμάτων.

Ο δρόμος περνά μέσα από τον οικισμό και χαρίζει θέα στις κορυφές της Τύμφης. Αξίζει μια στάση για να δείτε την εντυπωσιακή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, κτίσμα του 1780 και από τα ελάχιστα που σώθηκαν όταν οι Γερμανοί έκαψαν το χωριό, τον Οκτώβριο του 1943. Λίγο πιο πάνω βρίσκεται η όμορφη πέτρινη κρήνη.

Το άλλοτε ακμαίο χωριό, που μέχρι και τον Εμφύλιο αριθμούσε περίπου 500 κατοίκους, ερημώθηκε σταδιακά, με αρκετούς να μετακινούνται στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης ως πολιτικοί πρόσφυγες.

Καλουτά: Αναπολώντας το παρελθόν

Από το Μανασσή συνεχίζουμε για δύο ακόμη χιλιόμετρα μέχρι το χωριό Καλουτά, με τα πέτρινα σπίτια που απλώνονται σε μια δασωμένη ράχη, σε υψόμετρο 850 μέτρων. Το όνομα του χωριού πιθανώς προήλθε από κάποιον προύχοντα ονόματι Καλουτά ή Καλωτά, ο οποίος, σύμφωνα με τον λαογράφο Λαμπρίδη, εγκαταστάθηκε εκεί τον 16ο αιώνα από τα Γιάννενα.

Εδώ ξεχωρίζει ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος (1854) με το λεπτοδουλεμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο. Οι κάτοικοι υπήρξαν έμπειροι αγωγιάτες (κυρατζήδες). Από εδώ καταγόταν και ο θρυλικός Γιαννιώτης κυρατζής Ρόβας, του οποίου το καραβάνι αριθμούσε περίπου 200 άλογα και μουλάρια. Ο Ρόβας φημιζόταν για την εμπειρία και την τιμιότητά του και διεύθυνε το καραβάνι του με αυστηρή πειθαρχία. Το ταξίδι π.χ. από τα Γιάννενα έως το Βουκουρέστι διαρκούσε περίπου 25-30 ημέρες. Φανταστείτε λοιπόν αυτό το κομβόι, τον 19ο αιώνα, να διασχίζει τα άγρια βουνά της Βαλκανικής, μεταφέροντας εμπορεύματα, εμβάσματα, επιστολές και ανθρώπους με προορισμό τη Βλαχία και τις παραδουνάβιες περιοχές, όπου τότε ζούσαν πολλοί εύποροι Ηπειρώτες της διασποράς και συντηρούσαν ισχυρούς εμπορικούς δεσμούς.

Μονή Βισικού, Γεφύρι της Καλουτάς

Από την Καλουτά μπορείτε να κάνετε δύο μικρές εξερευνητικές διαδρομές, έχοντας πρώτα τις σωστές πληροφορίες από τους ντόπιους.

Η πρώτη οδηγεί στη Μονή Βισικού, που απέχει 4,5 χλμ., τα μισά σε χωματόδρομο. Το μοναστήρι, αν και ελάχιστα γνωστό, είναι από τα παλαιότερα στον ελλαδικό χώρο. Ιδρύθηκε το 1114 και ανακαινίστηκε το 1787. Είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και το εσωτερικό του κοσμείται με αγιογραφίες εξαιρετικής τέχνης.

Το 2005 αρχαιοκάπηλοι αφαίρεσαν από τη μονή εικόνες ανυπολόγιστης αξίας, οι οποίες εντοπίστηκαν αργότερα στο Λονδίνο. Μετά την ταυτοποίησή τους, παραδόθηκαν στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών.

Σε μικρή απόσταση από τη μονή, στη θέση Μύλος Στέφου Γούλα, θα συναντήσουμε το τρίτοξο γεφύρι (κτίσμα των αρχών του 19ου αιώνα) που δρασκελίζει το ρέμα της Κασίμενας. Πρόκειται για ένα από τα ομορφότερα γεφύρια του Ζαγορίου, αν και παραμένει σχετικά άγνωστο λόγω της δύσκολης πρόσβασης. Για να το αναζητήσετε χρειάζεται όχημα με υψηλή απόσταση από το έδαφος, καθώς και κάποιον που γνωρίζει καλά την περιοχή ή μπορεί να σας καθοδηγήσει επιτόπου.

Προς Ανθρακίτη και Καβαλλάρι

Από την Καλουτά συνεχίζουμε για ακόμη 7 χλμ. μέχρι το χωριό Ανθρακίτης, κτισμένο στα βορειοανατολικά του Μιτσικελίου σε υψόμετρο 750 μέτρων. Το χωριό λεγόταν παλαιότερα Καμνιά, αλλά το 1947 μετονομάστηκε προς τιμήν του μεγάλου δασκάλου, θεολόγου και μαθηματικού Μεθόδιου Ανθρακίτη (1660-1736), ο οποίος καταγόταν από εδώ και θεωρείται ένας από τους πρωτοπόρους του πρώιμου Νεοελληνικού Διαφωτισμού κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας.

Στην πλατεία του Ανθρακίτη ξεχωρίζει ο τεράστιος πλάτανος, ενώ γύρω από το χωριό υπάρχουν τρία μικρά μονότοξα γεφύρια που αξίζει να αναζητήσετε. Στον οικισμό λειτουργεί και ένας όμορφος παραδοσιακός ξενώνας που αποτελεί καλή επιλογή για διαμονή.

Από τον Ανθρακίτη αξίζει να οδηγήσετε για ακόμη 6,5 χλμ. έως το Καβαλλάρι, χωριό που θεωρείται ότι προϋπήρχε της άφιξης των Οθωμανών στον ελλαδικό χώρο, δηλαδή προ του 1453. Είναι από τα ελάχιστα μη τουριστικά αλλά ζωντανά χωριά του Ζαγορίου. Στο κέντρο ξεχωρίζει η παλιά βρύση και, σε μικρό ύψωμα, η εκκλησία της Αγίας Τριάδας (1743).

Να αναφέρουμε ότι στα χωριά Ανθρακίτης και Καβαλλάρι μπορείτε να φτάσετε εύκολα και ερχόμενοι από το Μέτσοβο, ακολουθώντας την Εγνατία Οδό και βγαίνοντας στην πρώτη έξοδο. Από εδώ μπορείτε επίσης να συνεχίσετε προς τα χωριά του Ανατολικού Ζαγορίου ή προς τα Τζουμέρκα. Η περιοχή αποτελεί ιδανική επιλογή και για χριστουγεννιάτικες αποδράσεις, καθώς διατηρεί χαμηλούς τόνους και διαθέτει λίγα αλλά προσεγμένα καταλύματα.