Την κατάσταση που επικρατεί σε έναν από τους πιο μεγάλους και δημοφιλείς ποταμούς της Μεσοποταμίας, τον Τίγρη, σκιαγραφεί με αναλυτικό του ρεπορτάζ ο βρετανικός Guardian.
Οι πολίτες της χώρας εκπέμπουν καμπάνες κινδύνου, καθώς μια σειρά από γεγονότα κινδυνεύουν να εξαφανίσουν το ζωτικό για την επιβίωση εκατομμυρίων πολιτών ποτάμι.
Σήμερα, τα νερά του Τίγρη στο Ιράκ χρησιμοποιούνται για άρδευση, μεταφορές, βιομηχανία, παραγωγή ενέργειας και πόση από περίπου 18 εκατομμύρια Ιρακινούς που ζουν στη λεκάνη απορροής του.
«Όλη η ζωή των Ιρακινών εξαρτάται από το νερό. Όλος ο πολιτισμός και όλες οι ιστορίες που ακούτε εξαρτώνται από αυτούς τους δύο ποταμούς (Τίγρης και Ευράτης). Είναι κάτι περισσότερο από νερό για πόση, άρδευση, χρήση ή πλύσιμο… Είναι ακόμη περισσότερο και από την πνευματικότητα», λέει ο Σαλμάν Χαϊράλα, ιδρυτής της μη κυβερνητικής οργάνωσης Humat Dijlah, αφιερωμένης στην προστασία του ποταμού, μιλώντας στο Guardian.
Ωστόσο, η βιωσιμότητα του ποταμού επιδεινώνεται εδώ και δεκαετίες. Το Ιράκ διέθετε υποδομές ύδρευσης τελευταίας τεχνολογίας έως ότου οι ΗΠΑ τις στοχοποιήσουν το 1991 κατά την Επιχείρηση «Καταιγίδα της Ερήμου».
Με τις μονάδες επεξεργασίας κατεστραμμένες, τα λύματα κατέληγαν στα υδάτινα ρεύματα. Χρόνια κυρώσεων και συγκρούσεων είχαν ως αποτέλεσμα οι υποδομές να μην αποκατασταθούν ποτέ πλήρως.
Σήμερα, σε ολόκληρο το νότιο και κεντρικό Ιράκ, μόλις το 30% των αστικών νοικοκυριών είναι συνδεδεμένο με σύστημα επεξεργασίας λυμάτων. Στις αγροτικές περιοχές, το ποσοστό αυτό πέφτει στο 1,7%.
Πέρα από τα αστικά απόβλητα, χημικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα από τη γεωργική απορροή, βιομηχανικά απόβλητα –συμπεριλαμβανομένων εκείνων του πετρελαϊκού τομέα– καθώς και ιατρικά απορρίμματα καταλήγουν στο ποτάμι. Μελέτη του 2022 διαπίστωσε ότι η ποιότητα του νερού σε πολλές περιοχές της Βαγδάτης χαρακτηριζόταν «κακή» ή «πολύ κακή». Το 2018, τουλάχιστον 118.000 άνθρωποι στη νότια πόλη της Βασόρας νοσηλεύτηκαν αφού ήπιαν μολυσμένο νερό.
Ο ποταμός έχει επίσης μειωθεί δραματικά σε όγκο. Τα τελευταία 30 χρόνια, η Τουρκία έχει κατασκευάσει μεγάλα φράγματα στον Τίγρη και η ποσότητα νερού που φτάνει στη Βαγδάτη έχει μειωθεί κατά 33%. Και το Ιράν έχει κατασκευάσει φράγματα και έχει εκτρέψει νερά από κοινόχρηστα ποτάμια που τροφοδοτούν τον Τίγρη. Εντός του Ιράκ, το νερό συχνά καταναλώνεται υπερβολικά, ιδιαίτερα στον αγροτικό τομέα, ο οποίος χρησιμοποιεί τουλάχιστον το 85% των επιφανειακών υδάτων της χώρας.
Η κλιματική κρίση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Το Ιράκ έχει καταγράψει μείωση των βροχοπτώσεων κατά 30% και βιώνει τη χειρότερη ξηρασία των τελευταίων σχεδόν εκατό ετών. Η ζήτηση για γλυκό νερό αναμένεται να ξεπεράσει την προσφορά έως το 2035. Το φετινό καλοκαίρι, η στάθμη του Τίγρη ήταν τόσο χαμηλή ώστε οι άνθρωποι μπορούσαν εύκολα να τον διασχίσουν με τα πόδια.
Η ιρακινή κυβέρνηση έχει επανειλημμένα πιέσει τον βόρειο γείτονά της να απελευθερώσει περισσότερο νερό από τα φράγματά του. Η σπατάλη νερού στο Ιράκ είναι ένα από τα ζητήματα που συχνά επισημαίνουν Τούρκοι αξιωματούχοι σε αυτές τις συζητήσεις.
Τον Νοέμβριο, η Βαγδάτη και η Άγκυρα υπέγραψαν έναν μηχανισμό για την αντιμετώπιση ορισμένων από τα προβλήματα του ποταμού: περιορισμό της ρύπανσης, εισαγωγή σύγχρονων τεχνολογιών άρδευσης, αποκατάσταση γεωργικών εκτάσεων και βελτίωση της διακυβέρνησης των υδάτων.
Η συμφωνία έχει περιγραφεί ως συμφωνία «πετρέλαιο αντί για νερό», καθώς τα έργα υποδομής θα υλοποιηθούν από τουρκικές εταιρείες και θα χρηματοδοτηθούν από τα πετρελαϊκά έσοδα. Το ιρακινό υπουργείο Εξωτερικών την παρουσίασε ως συμφωνία «πρώτη του είδους της».
Ωστόσο, η συμφωνία έχει δεχθεί έντονη κριτική από ειδικούς, περιβαλλοντικούς ακτιβιστές και τους πολίτες, οι οποίοι ανησυχούν για την ελλειπή διαφάνεια.
«Δεν υπάρχει στην πραγματικότητα κάποια συμφωνία αυτή τη στιγμή», δήλωσε ο Μοχσέν αλ-Σαμάρι, πρώην υπουργός Υδάτινων Πόρων. «Θα έλεγα ότι μοιάζει περισσότερο με προεκλογική προπαγάνδα». Η συμφωνία υπογράφηκε μόλις εννέα ημέρες πριν από τις γενικές εκλογές στο Ιράκ.
Χωρίς νερό, τίθεται σε κίνδυνο το μέλλον των Μανδαίων στο νότιο Ιράκ. Πολλοί έχουν ήδη εγκαταλείψει τη χώρα ή έχουν μετακινηθεί στην αυτόνομη περιοχή του Κουρδιστάν. Οι εκτιμήσεις τοποθετούν τον παγκόσμιο πληθυσμό τους μεταξύ 60.000 και 100.000, με λιγότερους από 10.000 να παραμένουν στο Ιράκ. Ένας Τίγρης που πεθαίνει ίσως αποτελέσει το τελειωτικό χτύπημα.
