Συνεργάστηκε με τα ιερά τέρατα του θεάτρου και του κινηματογράφου όπως οι Ελία Καζάν, Μελ Μπρουκς, Τζέιμς Ντιν, Μέριλιν Μονρό, Μάρλον Μπράντο, Γουόρεν Μπίτι, Φέι Ντάναγουεϊ, Αν Μπάνκροφτ, Φανί Αρντάν, Ειρήνη Παππά, Λικ Μπεσόν, Ζυλ Ντασσέν. Εζησε έναν μεγάλο νεανικό έρωτα με την Τζέιν Φόντα. Υπήρξε ο εκλεκτός του Λι Στράσμπεργκ κι έφερε τον αέρα του Αctors Studio στην Ελλάδα, ρίχνοντας γέφυρες ανάμεσα στο «ποιοτικό» και το «εμπορικό».
Τολμηρός, πληθωρικός, ασυμβίβαστος, ανανεωτής, χιουμορίστας, αλλά και δηκτικός, ο Ανδρέας Βουτσινάς άφησε το αποτύπωμά του ως σκηνοθέτης, ηθοποιός, δάσκαλος. Πολυσχιδής και σαρωτικός. Κάθε του παράσταση ήταν μια «δήλωση», κάθε του δήλωση σχολιαζόταν, προκαλώντας μια κοινωνία συντηρητική στη Μεταπολίτευση: από τη γυμνόστηθη Λυδία Φωτοπούλου στην «Ελένη» του Ευριπίδη που το καλοκαίρι του 1982 ανέβασε ο ίδιος στην Επίδαυρο, μια παράσταση μάλιστα στην οποία εμφανιζόταν κι εκείνος με το σκυλάκι του, μέχρι την άνεση που εξέφραζε, την αμφισεξουαλικότητά του, ή τον θαυμασμό του για τον Ανδρέα Παπανδρέου όταν εκείνος ευχαρίστησε τη σύζυγό του Μάργκαρετ το βράδυ των εκλογών του 1981.
Ο Ανδρέας Βουτσινάς ήταν ανεπιτήδευτος, ανένταχτος, απλώς ο εαυτός του. «Εκκεντρικό» τον αποκαλούσαν γιατί δεν μπορούσαν να τον εντάξουν κάπου. «Για να ξεχωρίσεις, πρέπει να αποδεχτείς ότι είσαι μοναδικός, να καταλάβεις ότι δεν είσαι όμοιος με κανέναν άλλον και ότι αυτό είναι η δύναμή σου», δήλωνε ο χαρισματικός καλλιτέχνης. Γι’ αυτό του ταιριάζει γάντι ο τίτλος της επετειακής έκθεσης «Εγώ, ο Ανδρέας Βουτσινάς» –αναδεικνύοντας τον ναρκισσισμό που πήγαζε από την επίγνωση των ταλέντων του–, η οποία εγκαινιάζεται στις 24 Νοεμβρίου στην Ελληνοαμερικανική Ενωση, ως ελάχιστος φόρος τιμής για τη συμπλήρωση 15 χρόνων από τον θάνατό του. Σε επιμέλεια του γιου του εικαστικού καλλιτέχνη Μάριου-Αγγελου Βουτσινά, της αρχαιολόγου και ιστορικού τέχνης Ιριδας Κρητικού και του ηθοποιού (Atelier Andreas Voutsinas) Σταμάτη Γκίκα, η έκθεση αποτελεί μια ιστορική αναδρομή στη ζωή και το έργο του Ανδρέα Βουτσινά – μια ζωή σαν μυθιστόρημα. Μάλιστα, με αφορμή την έκθεση ιδρύθηκε και ξεκινά την επίσημη δράση του το Σωματείο των Φίλων Ανδρέα Βουτσινά.
Τα έργα και οι ημέρες του μεγάλου θεατρανθρώπου με το διεθνές εκτόπισμα, ο οποίος άφησε το ίχνος του στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Επίδαυρο, αλλά και σε Λονδίνο, Παρίσι, Καναδά, Σικάγο και Νέα Υόρκη ξετυλίγονται πανοραμικά στις δύο αίθουσες της Ελληνοαμερικανικής Ενωσης. Στην πρώτη εκτίθενται αντικείμενα των εμμονικών συλλογών του (όπως ρολόγια) και άλλα προσωπικά είδη της πυκνής καθημερινότητάς του και 25 λαμπερά πορτρέτα του φιλοτεχνημένα από τους εντιμότατους φίλους του Γιάννη Τσαρούχη, Lila de Nobili, Αλέκο Φασιανό, Παύλο Σάμιο κ.ά., μαζί με φωτογραφίες και ντοκουμέντα από τις συνεργασίες του με 50 διεθνείς προσωπικότητες: από τον Στράσμπεργκ και τον Ελία Καζάν ώς τον Ροζέ Βαντίμ, τον Φεντερίκο Φελίνι και τον Πατρίς Σερό.
Την τελευταία τριετία, για τις ανάγκες της έκθεσης καταγράφηκαν και μελετήθηκαν περισσότερα από 180 θεατρικά πρότζεκτ του, τα οποία τεκμηριώνονται με σχέδια, μακέτες, προγράμματα, φωτογραφίες σκηνικών αντικειμένων, στη δεύτερη εκθεσιακή αίθουσα. Εβδομήντα πέντε περίπου από αυτά τα θεατρικά πρότζεκτ πραγματοποιήθηκαν στην Αμερική του Χόλιγουντ, του Μπρόντγουεϊ και του Αctors Studio, στην Αγγλία και το Παρίσι όπου επέλεξε να ζήσει και όπου, στον απόηχο του Μάη του ’68, ίδρυσε το περίφημο εργαστήριο «Théâtre des Cinquante», συγκεντρώνοντας την αφρόκρεμα του γαλλικού θεάτρου: από τον Ζαν Μαρέ, τη Ζαν Μορό και τον Ζαν-Λουί Τρεντινιάν, μέχρι τις νεότερες Ατζανί, Ιπέρ, Αρντάν, Μπινός.
Αλλά και την Ελλάδα όπου τον έφερε η φίλη του Νόνικα Γαληνέα, το 1978, αξέχαστες παραμένουν οι συνεργασίες του με κορυφαίες Ελληνίδες ηθοποιούς όπως οι Δέσπω Διαμαντίδου, Μελίνα Μερκούρη, Αλέκα Παΐζη, Ειρήνη Παππά, Αλίκη Βουγιουκλάκη, Ζωή Λάσκαρη καθώς και με νεότερες: Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Φιλαρέτη Κομνηνού, Ληδία Φωτοπούλου.
Ο Ανδρέας Βουτσινάς είχε γεννηθεί στο Χαρτούμ του Σουδάν το 1932 και μεγάλωσε στην Αθήνα. Πάντα ονειροπόλος και περιπετειώδης, πέρασε στη σχολή του Old Vic του Λονδίνου χωρίς να ξέρει αγγλικά, αποστηθίζοντας φωνητικά, με τη βοήθεια του Καρόλου Κουν, τον μονόλογο του Ριχάρδου B΄. Ακολουθώντας τον θίασο του Τάιρον Γκάρθι, ο δρόμος τον οδηγεί στη Νέα Υόρκη όπου συναντά τον Ελία Καζάν, ο οποίος τον στέλνει στα μαθήματα του Λι Στράσμπεργκ.
«Το 1957 περνάει τις εξετάσεις ανάμεσα σε 1.500 άτομα και αναγορεύεται σε lifetime member του Actor’s Studio» διαβάζουμε στο κείμενο του Χρήστου Παρίδη («Lifo», 22/8/2015), εκ των συνεργατών της έκθεσης. Εκεί συναγωνίζεται με κορυφαία ταλέντα όπως η Μέριλιν Μονρό, ο Τζέιμς Ντιν, ο Μάρλον Μπράντο, ο Πολ Νιούμαν. «Λίγο τον νοιάζει που ζει σ’ ένα δωματιάκι στη West 46th Street που όταν ανοίγει τα χέρια του αγγίζει τους τοίχους, ή που δουλεύει ως delivery boy, αφού συγχρόνως παίρνει τους πρώτους του ρόλους και ο Καζάν τον κάνει βοηθό του».
Ηταν η εποχή που με την Τζέιν Φόντα ζουν έναν μεγάλο έρωτα, ο οποίος κατέληξε σε μεγάλη φιλία, εξαγριώνοντας τον αυταρχικό και καταπιεστικό, όπως τον περιγράφει, πατέρα της Χένρι Φόντα. Μαζί της κάνει το σκηνοθετικό του ντεμπούτο το 1962 στο Μπρόντγουεϊ, με το «Fun Couple» που υπήρξε φοβερή… αποτυχία. Ωστόσο την ακολουθεί στο Χόλιγουντ και την εκπαιδεύει για τις πρώτες της ταινίες.
Να τι έλεγε γι’ αυτήν τη σχέση στον Γιώργο Δουατζή στην τηλεοπτική εκπομπή «Η πρώτη μου φορά» (1994, New Channel): «Ηταν μια σχέση απαραίτητη, για εκείνη, για μένα και για την εποχή εκείνη, αυτά τα τέσσερα χρόνια που ζήσαμε μαζί. Πρέπει να το σκεφτείς παρά πολύ καλά, ότι τη στιγμή που εγώ τη γνώρισα δεν ήταν η Τζέιν Φόντα που είναι σήμερα. Ηταν η κόρη του Χένρι Φόντα, ήταν μια κοπέλα που ο ίδιος ο πατέρας της είχε πει, “εσύ ποτέ δεν θα κάνεις για τον κινηματογράφο, για το θέατρο” […]. Εγώ ήμουν στη σχολή του Στράσμπεργκ και ήταν και αυτή. Δεν είχε μπει στο Αctors Studio. Βρήκαμε ο ένας στον άλλο τη σχέση που χρειαζόμασταν, τη φιλία. Μιλάω τώρα για μια εποχή που ένας άνδρας και μία γυναίκα δεν μπορούσαν να έχουν φιλία, αν δεν υπήρχε η σεξουαλική πράξη, εάν δεν υπήρχε, υποτίθεται, η ερωτική σχέση».
Ο ίδιος έγινε κόουτς και γι’ άλλους σταρ, τον Γουόρεν Μπίτι και τη Φέι Ντάναγουεϊ στο «Μπόνι και Κλάιντ», την Αν Μπάνκροφτ στο «Θαύμα της Ανι Σάλιβαν» που της χάρισε το Οσκαρ. «Χάρη στη σχέση της με τον Μελ Μπρουκς, παίζει το 1968 στους “Παραγωγούς”, ο οποίος του ζητάει να δημιουργήσει μια γκέι περσόνα, κάτι μεταξύ Ρασπούτιν και Μονρό», συνεχίζει ο Χ. Παρίδης. «Ετσι γεννιέται η “Κάρμεν Γκία”, που έκτοτε στις θεατρικές εκδοχές, όταν ξαναπαίζεται, τον Βουτσινά αντιγράφουν. Για τον Μπρουκς θα ξαναπαίξει το 1970 στις “Δώδεκα Καρέκλες” και το 1981 στην “Ιστορία του Κόσμου”, Μέρος 1ον ως Bearnaise αυλικός με περούκα και με το χαρακτηριστικό μυτερό γκρι μουσάκι του…». Με τη Μελίνα Μερκούρη θα παίξει το 1978 στην «Κραυγή γυναικών» του Ζυλ Ντασσέν και το 1988 στο «Απέραντο γαλάζιο» του Λικ Μπεσόν.
Ο Ανδρέας Βουτσινάς άφησε την τελευταία του πνοή στις 8 Ιουνίου 2010 σε ηλικία 78 ετών, μετά από πολυήμερη νοσηλεία σε νοσοκομείο της Αθήνας, ενώ ο γιος του Μάριος έκανε πράξη την τελευταία του επιθυμία: η σορός του να αποτεφρωθεί και η στάχτη να διασκορπιστεί στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου… Ξεχωριστός μέχρι το τέλος!
ℹ️ «Εγώ, ο Ανδρέας Βουτσινάς» | Γκαλερί Ελληνοαμερικανικής Ενωσης (Μασσαλίας 22, Αθήνα). Εγκαίνια: Δευτέρα 24/11 στις 19.00. Διάρκεια έως 24 Ιανουαρίου 2026. Δευτέρα-Παρασκευή: 12.00-20.00. Σάββατο: 10.00-14.00. Είσοδος ελεύθερη.
