«Η Λίλα ντε Νόμπιλι υπήρξε ένα πρόσωπο σιωπηλό και διακριτικό. Θεωρείται η σημαντικότερη σκηνογράφος των ζωγραφιστών σκηνικών και συνεργάστηκε σε παραστάσεις-σταθμούς στο θέατρο και στην όπερα δημιουργώντας σκηνογραφίες που είναι αδύνατο να αποδοθούν με περιγραφές. Δούλεψε με τη Μαρία Κάλλας και την Εντίθ Πιαφ, τον Ζαν Κοκτό και τον Λουκίνο Βισκόντι, τον Πίτερ Χολ και τον Φράνκο Τζεφιρέλι, τον Λόρενς Ολίβιε και την Ινγκριντ Μπέργκμαν. Αν και η συμμετοχή της ως σκηνογράφου και ενδυματολόγου στα μεγάλα θεάματα διήρκεσε είκοσι μόνο χρόνια, η ενασχόλησή της με τη ζωγραφική ήταν παντοτινή. Από την παιδική της ηλικία μέχρι το τέλος. Εκτός από τα αμιγώς ζωγραφικά έργα, εύκολα διαπιστώνεις πως κάθε της μακέτα σκηνικού ή κουστουμιού έχει σπάνιες ζωγραφικές αρετές».
Με αυτήν την εισαγωγή στον πολυσέλιδο κατάλογο «Λίλα ντε Νόμπιλι, Υλικά Ονείρων: Θέατρο – Οπερα – Ζωγραφική», ο συλλέκτης Σωτήρης Φέλιος εγκαινίασε την ομότιτλη έκθεση, φέρνοντας στον φιλόξενο χώρο του Ιδρύματος «Η άλλη Αρκαδία» (Φωκίωνος Νέγρη 16) μοναδικά έργα, ζωγραφική και μακέτες σημαντικών παραστάσεων της σπουδαίας δημιουργού, τα οποία συνέλεξε μέσα στα χρόνια ο θαυμαστής της, Ερρίκος Σοφράς.
Ενας κόσμος μαγείας απλώνεται μπροστά στα μάτια των επισκεπτών, φτιαγμένος από τα υλικά ονείρων της σπουδαίας σκηνογράφου και ενδυματολόγου, η οποία έβαλε τη σφραγίδα της στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Η Λίλα ντε Νόμπιλι (1916-2002) γεννήθηκε στην Ελβετία από πατέρα Ιταλό ευγενή και μητέρα Εβραία της Ουγγαρίας, σπούδασε ζωγραφική στη Ρώμη και στο Παρίσι, όπου εγκαταστάθηκε και έζησε. Η συμμετοχή της ως σκηνογράφου και ενδυματολόγου στα μεγάλα θεάματα ήταν σχετικά μικρή μα σημαδιακή. Η ενασχόλησή της με τη ζωγραφική, παντοτινή. Εύκολα διαπιστώνει κανείς πως κάθε της μακέτα σκηνικού ή κουστουμιού έχει σπάνιες ζωγραφικές αρετές.
Ο Ερρίκος Σοφράς, που εδώ και 25 χρόνια μελετά και συλλέγει το έργο της Ντε Νόμπιλι, επιμελείται τώρα αυτό το σπουδαίο εκθεσιακό αφιέρωμα με μακέτες σκηνικών και κουστουμιών από δώδεκα σημαντικές παραστάσεις θεάτρου και όπερας, αλλά και ζωγραφικά έργα και σχέδιά της. Ανάμεσά τους: μακέτες από την ελεγειακή «Τραβιάτα» του 1955 στη Σκάλα του Μιλάνου, σε σκηνοθεσία Λουκίνο Βισκόντι με τη Μαρία Κάλλας, μια παράσταση που άλλαξε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την όπερα. Η αριστοτεχνικά ζωγραφισμένη μακέτα για τον «Ωραίο αδιάφορο» του Κοκτό, που γράφτηκε για την Πιαφ και παίχτηκε από την ίδια. Τρεις μακέτες από τη μνημειώδη παράσταση της «Κάρμεν» του 1965 την Παρισινή Οπερα, για τον εορτασμό των 100 χρόνων από τη σύνθεσή της. Μακέτες κουστουμιών από παραστάσεις του Πίτερ Χολ σε έργα του Σέξπιρ. Τέλος, πέντε μακέτες από τη «Μανόν Λεσκό» στο Φεστιβάλ του Σπολέτο το 1973, τελευταία οπερατική σκηνοθεσία του βαριά πληγωμένου από εγκεφαλικό Βισκόντι.
Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης ζωγραφικά έργα και παραβάν μεγάλων διαστάσεων. Ξεχωρίζουν: το ολόσωμο πορτρέτο Κοριτσιού με επίσημο φόρεμα (το μεγαλύτερο σε διαστάσεις έργο της Ντε Νόμπιλι που γνωρίζουμε). Το παραβάν με τις τέσσερις ονειρικές μορφές (από τη Συλλογή Ζιροντού). Εργα με τον αδελφικό της φίλο και συνοδοιπόρο Γιάννη Τσαρούχη. Δημιουργίες υψηλής ραπτικής, από τα χρόνια που εικονογραφούσε κολεξιόν μεγάλων οίκων μόδας στη γαλλική Vogue. Θα εκτεθεί επίσης αρχειακό υλικό: φωτογραφίες, επιστολές, θεατρικά προγράμματα, εικονογραφημένες εκδόσεις κ.ά.
«Αινιγματική κι ευάλωτη, μια μορφή σιωπηλή που πέρασε από την εποχή της αφήνοντας πίσω της ένα ίχνος από φως», έτσι την περιγράφει ο Ε. Σοφράς. «Γενναιόδωρη και δοτική, αποστρεφόταν απόλυτα το χρήμα και τη δημοσιότητα. Αρνούνταν επίμονα να υπογράψει τα έργα της, να φωτογραφηθεί για τα προγράμματα των παραστάσεων που συμμετείχε, να εκθέσει τη ζωγραφική της, προσπαθώντας με κάθε τρόπο να εξαφανιστεί, να κρυφτεί, από συστολή και διακριτικότητα. “Είναι από τα λίγα πρόσωπα του πρόστυχου κόσμου που ζούμε που με κάνουν να αισθάνομαι υπερήφανος που είμαι άνθρωπος” είπε γι’ αυτήν ο αδελφικός της φίλος Γιάννης Τσαρούχης».
Μελετώντας τους δασκάλους της Αναγέννησης και του Μπαρόκ στο Λούβρο έπλασε «θεατρικούς και ζωγραφικούς κόσμους μουσκεμένους στα πυρόξανθα χρυσά του φθινοπώρου, στη σκουριά και στη θαμπάδα του High Romanticism. “Δεν είναι ανθρώπινο χέρι, είναι σαν πεταλούδα… η σκόνη της πεταλούδας που έπεσε στο χαρτί” είπε για τα έργα της ο σπουδαίος ομότεχνός της, Πιέρο Τόζι», μας υπενθυμίζει ο επιμελητής της έκθεσης.
«Τι κατόρθωσε η Ντε Νόμπιλι στη σκηνή το μαρτυρούν τα λόγια του αρχιμουσικού Κάρλο Μαρία Τζουλίνι, που διηύθυνε τη μυθική “Τραβιάτα” του 1955 στη Σκάλα του Μιλάνου, σε σκηνοθεσία Βισκόντι, με την Κάλλας: “Οταν άνοιξε η αυλαία, για μια στιγμή η καρδιά μου σταμάτησε. Ενιωσα συγκλονισμένος από την ομορφιά που απλωνόταν μπροστά στα μάτια μου. Το πιο εκπληκτικό, το πιο υπέροχο σκηνικό που αντίκρισα ποτέ».
Αλλωστε και ο Τζεφιρέλι υποκλίθηκε μπροστά της: «Υπήρξε αναμφίβολα η μεγαλύτερη σκηνογράφος που έχω γνωρίσει. Η πιο ταλαντούχα απ’ όλους μας» (The Autobiography, 1986).
ℹ️ Φωκίωνος Νέγρη 16, Αθήνα, τηλ. 210 8824681. https://16fokionosnegri.gr/ Τετάρτη – Παρασκευή: 16:00–20:00, Σάββατο: 12:00–16:00. Εως 7/2/2026. Είσοδος ελεύθερη
