Παρά τη βίαιη καταστολή των αγροτικών κινητοποιήσεων την Κυριακή, τα τρακτέρ παρέμειναν στα μπλόκα· την ώρα που γράφω, η χώρα είναι κομμένη στα δυο, σύμφωνα με το κλισέ, ή τουλάχιστον βασικές οδικές αρτηρίες έχουν αποκλειστεί από μπλόκα αγροτών με τρακτέρ. Οπότε, θα λεξιλογήσουμε για αυτές τις δύο λέξεις.
Ξεκινάμε από το τρακτέρ, που όπως δείχνει και η μορφή του είναι δάνειο από το γαλλικό tracteur, όρος που φτιάχτηκε από τον ρηματικό τύπο tractus του λατινικού ρήματος trahere. Αρχικά, ο γαλλικός όρος περιέγραφε έναν τύπο εμβρυουλκού, ενώ από το 1870 περίπου δηλώνει διάφορους τύπους ατμοκίνητων γεωργικών μηχανημάτων.
Η σημερινή σημασία, του γεωργικού ελκυστήρα εμφανίζεται στα γαλλικά στις αρχές του 20ού αιώνα και δεν αργεί να φτάσει και στη χώρα μας η λέξη μαζί με το πράγμα. Στις εφημερίδες της δεκαετίας του 1920 βρίσκει κανείς αγγελίες και διαφημίσεις για «βενζινάροτρα και τρακτέρ».
Λίγο αργότερα, το 1934, ένας νεαρός κομμουνιστής ποιητής έδωσε τον τίτλο «Τρακτέρ» στην πρώτη ποιητική συλλογή του -ήταν ο Γιάννης Ρίτσος. Σε άλλο ποίημά του ο Ρίτσος οραματίζεται την εποχή που «θα γίνουνε τρακτέρ τ’ αχρείαστα δαμασκιά [σπαθιά]», που θυμίζει τον στίχο «να τα κάνουμε τραχτέρια, να οργώνουμε τη γης», της ελληνικής έκδοσης ενός πασίγνωστου αντιπολεμικού τραγουδιού.
Το μπλόκο, πάλι, είναι δάνειο από το ιταλικό blocco, από το γαλλικό bloc «συμπαγής μάζα ξύλου», που τελικά ανάγεται σε γερμανική ρίζα. Ανήκει σε μια οικογένεια λέξεων, σε διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες, που μεταφέρουν τις σημασίες αφενός της συμπαγούς μάζας και αφετέρου του εμποδίου, του αποκλεισμού. Η ομοιότητα με το αυτοχθόνως ελληνικό ρήμα «εμπλέκω» και την εμπλοκή είναι σύμπτωση.
Από την οικογένεια αυτή έχουν περάσει στα ελληνικά το μπλόκο, το μπλόκι, το μπλοκ, το ρήμα «μπλοκάρω» και το «μπλοκάρισμα» (λέξη που βρήκε μια δεύτερη νιότη την εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης). Ετσι, μπλοκ είναι ένα σύνολο από ομοειδή πράγματα, π.χ. ένα μπλοκ πολυκατοικιών, αλλά και ομάδα ανθρώπων, π.χ. τα μπλοκ των παρατάξεων στις διαδηλώσεις· είναι και ο συνασπισμός, η συμμαχία κρατών, όπως το πάλαι ποτέ ανατολικό μπλοκ.
Βέβαια, μπλοκ λέμε επίσης τη δέσμη κατάλληλα συγκολλημένων φύλλων χαρτιού· ο όρος εμφανίστηκε, ήδη στα γαλλικά, επειδή η δέσμη χαρτιού έδινε την εντύπωση συμπαγούς μάζας. Από εκεί και το μπλοκάκι, και ο μπλοκάκιας, επαγγελματίας που δουλεύει με απόδειξη παροχής υπηρεσιών και με μεγαλύτερη επισφάλεια από τον μισθωτό.
Και βέβαια το μπλόκο φέρνει στο νου τα απαίσια χρόνια της Κατοχής, όταν οι ναζί και οι ντόπιοι συνεργάτες τους έκλειναν δρόμους για να ελέγχουν τους διερχόμενους και να συλλαμβάνουν αγωνιστές.
Από την άλλη, απορεί κανείς γιατί οι αγρότες κατεβαίνουν στα μπλόκα και συγκρούονται με την αστυνομία, αντί να γραφτούν στο κυβερνών κόμμα, οπότε και ακριβά αυτοκίνητα θα αποκτήσουν αλλά και αυξάνονται κατακόρυφα οι πιθανότητές τους να κερδίζουν τακτικά στο Τζόκερ. Αλλά πού μυαλό…
