Με ομόφωνες θετικές γνωμοδοτήσεις δόθηκε χθες το πράσινο φως από τα μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) και του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ), αντίστοιχα, για την έγκριση των προμελετών (αρχιτεκτονικής, στατικής, ηλεκτρομηχανολογικής) του έργου της επέκτασης και αναβάθμισης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Οι δύο έκτακτες διαδοχικές συνεδριάσεις είχαν μοναδικό αντικείμενο την έγκριση ή μη των προμελετών που αφορούν το σύνολο του οικοδομικού τετραγώνου, ολόκληρου του μουσειακού συγκροτήματος μαζί με το παρακείμενο Επιγραφικό Μουσείο.
Θυμίζουμε ότι η Διεθνής Επιτροπή Αξιολόγησης, που συγκροτήθηκε από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, τον Απρίλιο 2022, ολοκλήρωσε εν μέσω μεγάλων αντιδράσεων τη διαδικασία επιλογής της μελέτης της αρχιτεκτονικής πρότασης. Και τούτο διότι φορείς και μεμονωμένοι επιστήμονες, αρχιτέκτονες, μηχανικοί, αρχαιολόγοι κ.ά. είχαν εκφράσει με αλλεπάλληλες δυναμικές δράσεις και διαβήματα τις σοβαρές αντιρρήσεις τους για μη διεξαγωγή ανοιχτού αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για ένα τόσο μεγάλο, σημαντικό, απαραίτητο και πολυδάπανο έργο. Η Επιτροπή ενέκρινε ομόφωνα, ανάμεσα σε δέκα αρχιτεκτονικά γραφεία από την Ελλάδα και το εξωτερικό, την αρχιτεκτονική πρόταση των αρχιτεκτονικών γραφείων David Chipperfield Architects και Αλέξανδρου Ν. Τομπάζη Α.Ε. Ακολούθησε τον Φεβρουάριο του 2023 η παρουσίαση της προμελέτης, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, από εκπροσώπους των δύο γραφείων παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, της υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνας Μενδώνη αλλά και της Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη, την οποία και οι δύο ευχαρίστησαν για τη συμβολή της στην ολοκλήρωση της διαδικασίας! Θυμίζουμε επίσης ότι η εκπόνηση των μελετών του έργου έγινε με τη χορηγία του Σπύρου και της Ντόροθυ Λάτση και η σύμβασή της κυρώθηκε, τον Απρίλιο του 2024, από το Ελληνικό Κοινοβούλιο.
Ο διάσημος και πολυβραβευμένος Βρετανός αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Σερ Ντέιβιντ Αλαν Τσίπερφιλντ (Βραβείο Pritzker 2023) και εκπρόσωποι των αρχιτεκτονικών γραφείων παρουσίασαν τις μελέτες στα μέλη των δύο συμβουλίων, απάντησαν σε ερωτήσεις και εξήγησαν την αρχιτεκτονική τους πρόταση που έχει τρεις βασικούς άξονες: α) τη δημιουργία δημόσιου πάρκου ως προσφορά στην πόλη, β) την προβολή της ελληνικής ταυτότητας σε διεθνές κοινό και γ) την επέκταση των λειτουργιών και των εκθεσιακών χώρων του μουσείου που θα αναδείξουν τη μοναδικότητά του.
Η νεοκλασική πρόσοψη λαμβάνεται σοβαρά υπόψη στον σχεδιασμό, αλλά παύει να αποτελεί την κυρία είσοδο. Διαμορφώνεται νέα επί της οδού Πατησίων (στο ύψος του πεζοδρομίου) με πλατεία και δημόσιο φουαγιέ, ενισχύεται η προσβασιμότητα του κτιρίου ενώ αναβαθμίζονται οι υποδομές επισκεπτών με κεντρικό φουαγέ, ερμάρια, βεστιάριο, εγκαταστάσεις υγιεινής, εστιατόριο, αμφιθέατρο, πωλητήριο και χώρους περιοδικών εκθέσεων. Ο επανασχεδιασμός και η επέκταση του ΕΑΜ έχει σχέση και με τον αστικό ιστό καθώς στοχεύει στην αναβάθμιση της περιοχής Εξαρχείων, Πατησίων, Μεταξουργείου και στη διαμόρφωση ενός νέου πολιτιστικού άξονα με το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το «Ακροπόλ» (όταν και εφόσον ανοίξει) και τα θέατρα της περιοχής που θα το αναδείξει σε νέο τοπόσημο για την πόλη.
Το έργο σε αριθμούς
Η αύξηση και η αναδιάταξη των εκθεσιακών χώρων θα δώσει τη δυνατότητα να παρουσιαστούν νέες θεματικές ενότητες όπως οι Μινωικοί χρόνοι, η Μέση Εποχή του Χαλκού, το Ναυάγιο των Αντικυθήρων, η ακμή της Μακεδονίας. Πρώτη φορά θα προβληθεί η ιστορία του μουσείου καθώς και των «αθέατων» πρωταγωνιστών του, δηλαδή των εργαζομένων του. Περίπου 17.000 αρχαιότητες θα εκτεθούν σε δύο θεματικές περιοχές, 13 ενότητες, δεκάδες υποενότητες και εστιασμένες ιστορίες, ενώ οι χώροι των τριών Προϊστορικών Συλλογών (Νεολιθικών, Κυκλαδικών και Μυκηναϊκών) θα αυξηθούν από 1.100 τ.μ. σε 2.500 τ.μ.
Ο χώρος των περιοδικών εκθέσεων θα υπερδιπλασιαστεί (από 429 τ.μ. σε περίπου 1.033 τ.μ.), με ξεχωριστούς χώρους αποθήκευσης και logistics, ενώ θα δημιουργηθούν νέοι χώροι εκπαιδευτικών προγραμμάτων 178 τ.μ. αντί 50 τ.μ. σήμερα. Οι αποθηκευτικοί χώροι αρχαιοτήτων και γενικής χρήσης θα εκσυγχρονιστούν και θα αυξηθούν από 3.367 τ.μ. σε 4.296 τ.μ. Η επέκταση σε λιγότερα από 1.000 τ.μ. για τους αποθηκευτικούς χώρους κάλλιστα μπορεί να θεωρηθεί μικρή για ένα τέτοιο μουσείο, ωστόσο οι μελετητές υποστήριξαν ότι με τη χρήση νέων εξελιγμένων συστημάτων αποθήκευσης αλλά και τη μετακίνηση αρχαιοτήτων προς τις ΕΦΑ της προέλευσής τους, «ο αποθηκευτικός χώρος θα είναι υπερεπαρκής».
Τα εργαστήρια συντήρησης και οι χώροι για τους εργαζόμενους θα φτάσουν τα 1.707 τ.μ. από 856 τ.μ. Οι χώροι της βιβλιοθήκης θα επεκταθούν από 201 τ.μ. σε 289 τ.μ., το ιστορικό φωτογραφικό αρχείο από 39 τ.μ. σε 91 τ.μ., με νέες αποθήκες 142 τ.μ., και θα αξιοποιηθούν επίσης τα εσωτερικά αιθρία, δημιουργώντας ένα σύγχρονο, λειτουργικό και εκπαιδευτικά πλούσιο περιβάλλον.
Οι μελετητές αναφέρουν ότι η επέκταση κρίνεται επιβεβλημένη, καθώς οι υφιστάμενοι εκθεσιακοί χώροι σχεδιάστηκαν τον 19ο αιώνα και δεν ανταποκρίνονται πλέον στις σύγχρονες ανάγκες, ενώ η αύξηση των επισκεπτών επιβάλλει νέα αρχιτεκτονικά δεδομένα. Παράλληλα, προβλέπεται η άρση παθογενειών του κτιρίου, η ενίσχυση της αντισεισμικής θωράκισης και η ενεργειακή αναβάθμιση για βιώσιμη λειτουργία.
Με τις ομόφωνες θετικές γνωμοδοτήσεις η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε μεταξύ άλλων: «[…] Η επέκταση και η αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, μέσω των προτεινόμενων επεμβάσεων, θα αποδώσουν στο μνημείο έναν ενιαίο συνθετικό χαρακτήρα αίροντας την ακανονιστία και το ασύνδετο των επεμβάσεων και των προσθηκών που έγιναν στα κτίρια του συγκροτήματος, θα επαναφέρουν στοιχεία της αρχικής δομής και θα αναβαθμίσουν τη λειτουργία του ικανοποιώντας τις απαιτήσεις ενός σύγχρονου μουσείου παγκόσμιας εμβέλειας».
