Ενα τεράστιο «μηδενικό» απλώθηκε χθες το πρωί στις 08.56 πάνω από τους ελληνικούς αιθέρες, όταν η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας ανακοίνωσε μηδενική διαθεσιμότητα (zero rate) για την εξυπηρέτηση πτήσεων στο ελληνικό FIR.
Στις ώρες που ακολούθησαν -μέχρι 12 ώρες αργότερα να ανακοινωθεί η αποκατάσταση των συστημάτων επικοινωνίας- υπήρξε ένα πρωτοφανές αλαλούμ ταλαιπωρίας για χιλιάδες επιβάτες ενώ, ταυτόχρονα, οι εμπλεκόμενοι ως υπεύθυνοι για τη λειτουργία των συστημάτων, που είχαν καταρρεύσει, έψαχναν να βρουν κάπου να φορτώσουν τις ευθύνες. Αναλυτικότερα:
● Η ενημέρωση από το αρμόδιο υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών ήταν με το «σταγονόμετρο» και επέμενε στη λογική ότι «δεν πάθαμε και τίποτε». Εως και το βράδυ δεν ανακοινώθηκε η αιτία της πρωτοφανούς απώλειας των επικοινωνιών στον εναέριο χώρο τον οποίο υποτίθεται πως η Ελλάδα είναι έτοιμη να υπερασπιστεί από κάθε ξένη επιβουλή.
● Ο πρώτος που έσπευσε να ανακοινώσει πως «είναι εντάξει» απέναντι στις δικές του υποχρεώσεις ήταν ο ΟΤΕ, ο οποίος συνεισφέρει στις επικοινωνίες της αεροναυτιλίας, προσφέροντας τα δικά του κυκλώματα.
● Νωρίς το απόγευμα, δημοσιεύθηκε σε μέσο ενημέρωσης (ΣΚΑΪ), ανακοίνωση της αρμόδιας Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ). Η ύπαρξη της ανακοίνωσης, όμως, δεν επιβεβαιωνόταν από το υπουργείο.
● Η ανακοίνωση της ΥΠΑ μιλούσε για «πτώση» στα κυκλώματα του ΟΤΕ (Hellas Com) μετά από παρεμβολές των οποίων όμως δεν προσδιοριζόταν η πηγή. Στη συνέχεια, η ίδια ανακοίνωση παρουσίαζε με τον αναλυτικότερο τρόπο τον αγώνα της διοίκησης της ΥΠΑ να αποκαταστήσει το πρόβλημα και να επαναφέρει την τάξη.
● Οπως, ήταν φυσικό, η συγκεκριμένη ανακοίνωση έβαλε φωτιά στα σενάρια για «επίθεση» αγνώστων που προκάλεσαν τις παρεμβολές και οδήγησαν σε πτώση των συστημάτων επικοινωνίας μεταξύ εδάφους (αεροελεγκτές) και αέρος (πιλότοι-ευρωπαϊκό σύστημα Eurocontrol).
● Η κατάσταση προκάλεσε τεράστια αναστάτωση καθώς χθες ήταν Κυριακή και ημέρα επιστροφής χιλιάδων ταξιδιωτών, ενώ ταυτόχρονα υπήρχε κακοκαιρία σε περιοχές της Ευρώπης (π.χ. Αμστερνταμ) που οδηγούσε σε ακύρωση και καθυστερήσεις εκατοντάδων πτήσεων.
● Χιλιάδες ταξιδιώτες επιβιβάζονταν στα αεροπλάνα και μετά από ώρα τους κατέβαζαν χωρίς να έχουν ενημέρωση για το τι ακριβώς έχει συμβεί και πότε τελικά θα πετάξουν, καθώς οι αεροπορικές εταιρείες οχυρώνονταν πίσω από τις ευθύνες της ΥΠΑ.
Υποσχέσεις
● Ενδεικτική ήταν η ανακοίνωση της Aegean χθες βράδυ που ανέφερε ότι ακυρώθηκαν 48 πτήσεις της και υποσχόταν σταθεροποίηση της λειτουργίας της από το πρωί σήμερα Δευτέρα, με την προϋπόθεση, όμως, «της πλήρους αποκατάστασης του συστήματος επικοινωνιών της ΥΠΑ».
● Αργά το βράδυ, εμφανίστηκε με δήλωσή του και ο αρμόδιος υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας μιλώντας για «τεχνικό ζήτημα σε κάποιες από τις συχνότητες που εξυπηρετούν τις ανάγκες του FIR Αθηνών», λες και είχε ακυρωθεί μία πτήση σε άγονη γραμμή. Ο κ. Δήμας δεν έδωσε εξήγηση για τα αίτια που προκάλεσαν το πρωτοφανές φιάσκο εξαφάνισης του εθνικού εναέριου χώρου από τους χάρτες και φρόντισε μόνον να επαναλάβει αυτά που λέει σε κάθε περίπτωση τους τελευταίους μήνες, ότι υλοποιείται Σχέδιο Δράσης σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ενωση που θα λύσει όλα τα προβλήματα έως το 2028…
● Ακόμη, αργότερα, εκδόθηκε άλλη ανακοίνωση (κανονικά και χωρίς διαρροές σε μεμονωμένα μέσα ενημέρωσης) από την ΥΠΑ, από την οποία είχε αφαιρεθεί η αναφορά σε πτώση των επικοινωνιακών κυκλωμάτων του ΟΤΕ. Η ανακοίνωση αυτή μιλούσε για «τεχνικό ζήτημα που παρουσιάστηκε ταυτόχρονα σε πολλαπλές συχνότητες» και όχι σε «κάποιες» κατά τον αρμόδιο υπουργό. Επέμενε όμως ότι «οι συχνότητες και τα συστήματα τηλεφωνικών γραμμών επιχειρησιακής επικοινωνίας επανήλθαν σε πλήρη λειτουργία από τις 17:00 τοπική ώρα», αντίθετα από όσα έλεγε η Aegean στη δική της ανακοίνωση.
● Κοινό στοιχείο των ανακοινώσεων τόσο του υπουργού Χρ. Δήμα όσο και της ΥΠΑ ήταν ότι τελούν υπό «διερεύνηση» οι γενεσιουργές αιτίες του τεχνικού προβλήματος «το οποίο δεν έχει καταγραφεί στο παρελθόν με αυτή την έκταση και μορφή».
Απαρχαιωμένα συστήματα
Αυτό που απουσίαζε από όλες τις παραπάνω ανακοινώσεις, που προσπαθούσαν να σπρώξουν λίγο παρακάτω τις ευθύνες ή να προσποιηθούν πως η κατάσταση δεν ξέφυγε από τον έλεγχο, ήταν τα προβλήματα που δημιουργούνται από τα απαρχαιωμένα συστήματα με τα οποία συνεχίζει να λειτουργεί η ΥΠΑ, καθώς η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν έχει καταφέρει επί σχεδόν 7 χρόνια να υλοποιήσει έργα και προμήθειες συνολικού ύψους 300 εκατομμυρίων ευρώ που υποτίθεται ότι ήταν έτοιμη να προωθήσει.
Αυτό το κενό ήρθε να καλύψει με δική της ανακοίνωση η Ενωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας (ΕΕΕΚΕ) που έχει επισημάνει με πολλές αφορμές τις τεχνικές ελλείψεις, δεχόμενη και επιθέσεις από την κυβέρνηση ότι το κάνει μόνο και μόνο για να εξυπηρετήσει οικονομικές διεκδικήσεις. Η ΕΕΕΚΕ μιλά για «ένα ακόμη απαράδεκτο και ντροπιαστικό για τη χώρα μας περιστατικό» με την «ολική απώλεια των συχνοτήτων επικοινωνίας που χρησιμοποιεί το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ) και απώλεια κάποιων από τις συχνότητες που χρησιμοποιεί η Προσέγγιση Αθηνών».
Οι αεροελεγκτές, που χρειάστηκε χθες το πρωί να πάρουν κρίσιμες αποφάσεις, τονίζουν ότι η ΥΠΑ δεν έχει ανακοινώσει τα αίτια του προβλήματος και ότι η χθεσινή βλάβη δεν αποτελεί ούτε «μεμονωμένο περιστατικό» ούτε τεχνική αστοχία χωρίς υπεύθυνους. Εξαπολύουν δριμύ κατηγορώ κατά της διοίκησης της ΥΠΑ στην οποία καταλογίζουν χρόνια αδράνεια, κακή διαχείριση και λανθασμένες επιλογές. «Η ΕΕΕΚΕ εδώ και χρόνια αναδεικνύει την παλαιότητα του εξοπλισμού επιτήρησης και επικοινωνιών και απαιτεί την αντικατάστασή του με σύγχρονο εξοπλισμό που να πληροί τις απαιτήσεις των Ευρωπαϊκών Κανονισμών» και μιλά για κατάσταση που «δεν προέκυψε αιφνιδιαστικά αλλά είχε προαναγγελθεί».
«Η Ελλάδα για ακόμα μια φορά διασύρεται διεθνώς, μετά την απώλεια επικοινωνίας, τον περασμένο Αύγουστο» αναφέρουν οι αεροελεγκτές θυμίζοντας το περιστατικό όταν μέσα στο καλοκαίρι είχαν χαθεί οι επικοινωνίες με τον λόφο Μερέντα κοντά στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών. «Τότε δεν υπήρξε καμία ανάληψη της ευθύνης για το συμβάν. Ζητάμε επιτέλους να αναλάβει κάποιος την ευθύνη για τις επαναλαμβανόμενες βλάβες στον εξοπλισμό, καθώς και για την καθυστέρηση στην ανανέωσή του».
Η κακή κατάσταση των συστημάτων αεροναυτιλίας που εποπτεύουν τον ελληνικό εναέριο χώρο έχει αναδειχθεί πολλές φορές στο τελευταίο διάστημα με ενδεικτικότερη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πριν από έναν μήνα, να παραπέμψει την Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο επειδή απέτυχε να θέσει σε εφαρμογή συστήματα και διαδικασίες πλοήγησης αεροσκαφών PBN (Performance Based Navigation). Η Ελλάδα υποσχόταν εδώ και μήνες να υλοποιήσει αυτές τις διαδικασίες που θα αύξαναν τη χωρητικότητα του εναέριου χώρου και θα μείωναν την πίεση από τα απαρχαιωμένα ραντάρ αλλά δεν τα κατάφερε.
Με ανακοίνωση που εξέδωσαν με εκείνη την αφορμή οι αεροελεγκτές, τόνιζαν ότι η διοίκηση της ΥΠΑ υποσχόταν από τον Φεβρουάριο του 2025 «ταχείς ρυθμούς για τη βελτίωση της εναέριας κυκλοφορίας» και το μόνο που επιταχύνθηκε ήταν η επιβολή κυρώσεων εις βάρος της Ελλάδας. Ειδικά για τις διαδικασίες ΡΒΝ, ο διαγωνισμός της απαραίτητης προμήθειας κατέληξε στα δικαστήρια αφού δεν τηρήθηκαν τα πρότυπα και οι νομικές διατάξεις.
Σε άλλη προμήθεια για το Σύστημα Επιτήρησης, η σύμβαση δεν έχει υπογραφεί, ενώ διαπιστώθηκε ότι δεν έχει εξασφαλιστεί η απαραίτητη κρατική χρηματοδότηση. Το ίδιο αυτό σύστημα ξεκίνησε το 2023 με κόστος 76 εκατ. και τώρα έχει ανεβεί στα 150 εκατομμύρια ευρώ. Για τα επίμαχα συστήματα επικοινωνιών VCRS που κατέρρευσαν χθες, μάλιστα, ενώ η διοίκηση της ΥΠΑ διαβεβαίωνε έως τον Απρίλιο ότι προχωρά η τροποποιημένη σύμβαση, το Ελεγκτικό Συνέδριο απέρριψε την τροποποίηση τον Οκτώβριο και το ζήτημα εκκρεμεί για περισσότερα από 4 έτη.
Το έργο εποπτείας ραδιοσυχνοτήτων που ακυρώθηκε τον περασμένο Μάιο
Μία ευκαιρία είχε η κυβέρνηση Μητσοτάκη να βάλει κάποια τάξη στις ραδιοσυχνότητες και το μπάχαλο που επικρατεί εκεί εδώ και δεκαετίες, αλλά το έργο που ξεκίνησε το 2021 από την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) για την εποπτεία του φάσματος, με προϋπολογισμό 69 εκατομμύρια ευρώ, απεντάχθηκε τον περασμένο Μάιο από το πρόγραμμα χρηματοδότησης με υπογραφή του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου.
Η έλλειψη εποπτείας του φάσματος ραδιοσυχνοτήτων εκτιμάται ότι έπαιξε κρίσιμο ρόλο στο χθεσινό φιάσκο που μετέτρεψε τον εθνικό εναέριο χώρο σε «μαύρη τρύπα» στον διεθνή αεροπορικό χάρτη. Οπως αναφέρουν τεχνικοί που ασχολούνται με τις τηλεπικοινωνίες οι οποίες εξυπηρετούν και την αεροναυτιλία, μεγάλο μέρος των κυκλωμάτων είναι ασύρματα. Δηλαδή στηρίζονται στην καλή λειτουργία των κεραιών που τοποθετούνται πάνω στα βουνά και εξασφαλίζουν την αναμετάδοση του σήματος σε κάθε γωνιά του ελληνικού εναέριου χώρου.
Τα βασικά κέντρα (πομποί-δέκτες) που εξυπηρετούν τις ραδιοεπικοινωνίες στο FIR Αθηνών βρίσκονται στον Υμηττό και στα Γεράνια Ορη. Μάλιστα, παλαιότερα βρίσκονταν όλα στον Υμηττό αλλά επειδη εκεί εμφανίστηκαν από τη δεκαετία του ’80 οι κεραίες των ραδιοτηλεοπτικών σταθμών, έμειναν μόνο τα συστήματα εκπομπής και τα συστήματα λήψης των σημάτων μεταφέρθηκαν στα Γεράνια Ορη.
Εννοείται ότι τα συστήματα στα δύο βουνά πρέπει να επικοινωνούν μεταξύ τους απρόσκοπτα και ταυτόχρονα να έχουν συνεχή σύνδεση με όλα τα υπόλοιπα κέντρα εκπομπής και λήψης που βρίσκονται στο Πήλιο και τη Θάσο προς Βορρά, στα Ακαρνανικά Ορη προς τη Δύση και στην περιοχή της Καλαμάτας προς τον Νότο.
Για να εξασφαλίζεται η συνεχής επικοινωνία, η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας εγκαθιστά τις δικές της κεραίες αλλά το μεγαλύτερο μέρος της διασύνδεσης έχει ανατεθεί στον ΟΤΕ, ο οποίος επίσης χρησιμοποιεί τις δικές του κεραίες μαζί με τις οπτικές ίνες και τα υπόλοιπα κυκλώματα που εγκαθιστά. Τι συμβαίνει όμως όταν σε κάποια ασύρματη επικοινωνία γίνονται παρεμβολές από κάποιον που εκπέμπει ανεξέλεγκτα; Αυτή η παρεμβολή γίνεται αντιληπτή ως «θόρυβος» και αυτό προκαλεί ανασφάλεια σε εκείνους που πρέπει να επικοινωνήσουν για να ρυθμίσουν την κυκλοφορία των αεροσκαφών.
Το φιλόδοξο έργο με τίτλο «Ανάπτυξη Δικτύου Σταθερών και Κινητών Σταθμών Εποπτείας Φάσματος Ραδιοσυχνοτήτων, Ασύρματου Ψηφιακού Δικτύου Φωνής και Ασύρματου Δικτύου Μετάδοσης Δεδομένων» (Υποέργο 7) της Πράξης «Ανάπτυξη καινοτόμου Εκτεταμένου Συστήματος Εποπτείας Φάσματος για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας μέσω του τομέα ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ΣΕΦΕ)», θα μπορούσε να δώσει λύση στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Ομως το εγχείρημα έμεινε στα χαρτιά με την απένταξή του τον περασμένο Μάιο μετά από προσφυγές μεταξύ των αναδόχων στο μεγαλύτερο τμήμα του έργου και παρότι στα υπόλοιπα τμήματα είχε προχωρήσει η ανακήρυξη των αναδόχων.
Ο διαγωνισμός είχε προκηρυχτεί από την ΕΕΤΤ τον Μάιο του 2021 με χρηματοδότηση από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και πόρους της Επιτροπής. Μέσω του συστήματος θα υπήρχε δυνατότητα ταχείας ανίχνευσης των παρεμβολών και σε μια ημέρα όπως η χθεσινή θα ήταν πολύ εύκολο να εντοπιστούν προβλήματα και να αναδειχτεί η πραγματική αιτία τους.
Οπως προαναφέραμε, όμως, αποφασίστηκε τελικά η απένταξη του έργου και το φάσμα ραδιοσυχνοτήτων έμεινε χωρίς εποπτεία. Εκτιμάται ότι αφανή ρόλο στην ακύρωση του έργου έπαιξαν και οι διαμαρτυρίες πολλών από εκείνους που χρησιμοποιούν ραδιοσυχνότητες, με δεδομένο ότι πολλοί από αυτούς εξυπηρετούν απολύτως το εκάστοτε κυβερνητικό αφήγημα και οι υπουργοί δεν θέλουν να συγκρουστούν μαζί τους.
