Μορφές συλλογικής ζωής σε έναν κόσμο που αλλάζει

Η έκθεση πέντε φωτογράφων, στην γκαλερί «House of Lucie – Center for Photography», με την επιμέλεια της Πηνελόπης Πετσίνη, εξετάζει διαφορετικές οπτικές της έννοιας της «κοινότητας», από την Αιθιοπία και τη Μέση Ανατολή έως τη Βόρεια Ευρώπη και τη σύγχρονη Ελλάδα

Πέντε φωτογράφοι, πέντε φωτογραφικές εργασίες, πέντε διαφορετικοί τόποι και χρόνοι, ένα κοινό ερώτημα: Τι σημαίνει να ανήκεις; Από τις αυτόχθονες φυλές της Κοιλάδας του Ομο και τις μοναστικές κοινότητες της Παλαιστίνης έως τον αστικό Βορρά, τους ηλικιωμένους μετανάστες της Βρετανικής Κοινοπολιτείας και τους «αόρατους» νέους μετανάστες δεύτερης γενιάς στην Ελλάδα, η έκθεση «Communities | Κοινότητες» που εγκαινιάστηκε στην γκαλερί «House of Lucie – Center for Photography», με τη συμμετοχή των Γιάννη Ζινδριλή, Κατερίνας Καλογεράκη, Μάρως Κουρή, Σωκράτη Μπαλταγιάννη, Γιάννη Σταθάτου, διερευνά την κοινότητα ως πεδίο σχέσεων, μνήμης, εξουσίας και διαρκούς αναπροσδιορισμού.

Την έκθεση επιμελείται η Πηνελόπη Πετσίνη, φωτογράφος, επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και ερευνητική υπεύθυνη στο μεταδιδακτορικό πρόγραμμα «Η λογοκρισία στον κινηματογράφο και στις εικαστικές τέχνες» στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου, η οποία επισημαίνει ότι «Οι πέντε φωτογραφικές εργασίες εκτείνονται χρονικά από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα και γεωγραφικά από την Αιθιοπία και τη Μέση Ανατολή έως τη Βόρεια Ευρώπη και τη σύγχρονη Ελλάδα. Ωστόσο, παρά τις διαφορετικές τους αφετηρίες, οι εργασίες αυτές συναντώνται σε ένα κοινό ερώτημα: Πώς συγκροτείται, πώς βιώνεται αλλά και πώς απειλείται η έννοια της κοινότητας σε έναν κόσμο διαρκούς μεταβολής, ανισοτήτων και μετακινήσεων».

Μεταβολές

Είναι μια έκθεση για το ανήκειν, τον αποκλεισμό και τις μορφές συλλογικής ζωής σε έναν κόσμο σε συνεχή μεταβολή.

Η εργασία της Μάρως Κουρή στην «Κοιλάδα του ποταμού Ομο» καταγράφει κοινότητες που συχνά αντιμετωπίζονται από τη Δύση ως «ζωντανά μουσεία», σύμφωνα με το επιμελητικό κείμενο. Μέσα από εικόνες καθημερινότητας, τελετουργιών και μεταβατικών στιγμών, αναδεικνύεται η ένταση ανάμεσα στη διατήρηση της παράδοσης και στις πιέσεις του εκσυγχρονισμού, του τουρισμού και της γεωπολιτικής εκμετάλλευσης. Η κοινότητα εδώ δεν είναι ρομαντικό κατάλοιπο του παρελθόντος, αλλά ένα εύθραυστο σύστημα που δοκιμάζεται από εξωτερικές παρεμβάσεις αλλά και εσωτερικές μεταβολές.

Στο «Bodø» (2025), ο Γιάννης Ζινδριλής στρέφεται σε μια σύγχρονη πόλη βόρεια του Αρκτικού Κύκλου. Το τοπίο, το φως και η αρχιτεκτονική συνδιαμορφώνουν μια διαφορετική εκδοχή συλλογικής ζωής, όπου η κοινότητα ορίζεται λιγότερο από την παράδοση και περισσότερο από την καθημερινή συνύπαρξη σε ακραίες γεωγραφικές και κλιματικές συνθήκες. Η φωτογραφική του προσέγγιση εγγράφει τη σιωπηλή κοινωνικότητα του χώρου και τη χωρική διάσταση της σχέσης ανθρώπου – περιβάλλοντος.

Η σειρά «Bridging Cultures/Ordinary People» (1999-2002) της Κατερίνας Καλογεράκη εστιάζει σε ηλικιωμένους ανθρώπους στη Βρετανία, πολλοί εκ των οποίων προέρχονται από πρώην βρετανικές αποικίες. Τα πορτρέτα, συνοδευόμενα από προσωπικές αφηγήσεις, συγκροτούν ένα πολυφωνικό αρχείο, όπου το ατομικό βίωμα διασταυρώνεται με τη συλλογική ιστορία της μετανάστευσης και της μεταπολεμικής Βρετανίας. Η κοινότητα εδώ δεν ορίζεται από την κοινή καταγωγή, αλλά από τις κοινές εμπειρίες ζωής, αποκλεισμού και ανήκειν.

Στην εργασία «Μήτηρ Εκκλησιών» (1983), ο Γιάννης Σταθάτος καταγράφει το Ορθόδοξο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, τα μοναστήρια της Ιουδαϊκής Ερήμου και την παρακμή της κοσμικής ελληνικής παρουσίας στην περιοχή της Παλαιστίνης. Οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες λειτουργούν ως ντοκουμέντα μιας κλειστής, ανδροκρατούμενης και βαθιά ιεραρχημένης κοινότητας, αλλά και ως μαρτυρίες μιας ιστορικής στιγμής πριν από τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις που ακολούθησαν. Η κοινότητα εδώ συνδέεται άρρηκτα με τη θρησκεία, την παράδοση και την απώλεια, επισημαίνει η επιμελήτρια της έκθεσης.

Τέλος, στο «In Limbo» (2014-15), ο Σωκράτης Μπαλταγιάννης φέρνει στο προσκήνιο μια σύγχρονη, αθέατη κοινότητα που δεν είναι αναγνωρισμένη από το κράτος, αλλά υφίσταται ως κοινωνική και βιωματική πραγματικότητα: τα παιδιά και τους νέους που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν στην Ελλάδα από γονείς μετανάστες, αλλά στερούνται ιθαγένειας και πολιτικών δικαιωμάτων. Οι εικόνες και οι μαρτυρίες τους αποκαλύπτουν μια κατάσταση μόνιμης εκκρεμότητας, όπου η αίσθηση του ανήκειν συγκρούεται με τον θεσμικό αποκλεισμό.

«Συνολικά, η έκθεση προτείνει μια κριτική ανάγνωση της κοινότητας ως πεδίου σύγκρουσης, μνήμης και διαπραγμάτευσης», καταλήγει η Πηνελόπη Πετσίνη. «Οι φωτογραφικές εργασίες μάς καλούν να αναστοχαστούμε τις μορφές συλλογικής ζωής: αυτές που χάνονται, αυτές που μετασχηματίζονται και αυτές που παραμένουν αόρατες».

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: «House of Lucie – Center for Photography» | Χαραλάμπη Σωτηρίου 4, 114 72, Νεάπολη Εξαρχείων | https://www.houseoflucie.org/athens | Διάρκεια έκθεσης έως 14.2. Ωρες λειτουργίας: Τετ.- Παρ.: 16.00-20.00, Σάββ.: 12.00-16.00.