Ποια ήταν η αρχόντισσα που τάφηκε με πλούτο και τιμές αλλά με ανεστραμμένο στην κεφαλή της το περίτεχνα σμιλεμένο χάλκινο διάδημα με τον μεγάλο ρόδακα στο κέντρο «εν είδει ήλιου»; Και ποια σχέση τη συνέδεε με το 4χρονο κοριτσάκι που βρέθηκε με πλούσια, επίσης, κτερίσματα θαμμένο στην ίδια συστάδα τάφων; Η εντυπωσιακή «Ταφή της αρχόντισσας με το ανεστραμμένο διάδημα», που χρονολογείται στο β’ μισό του 7ου αι. π.Χ., ήρθε στο φως μαζί με άλλα σημαντικά ευρήματα, κατά τη διάρκεια της σωστικής ανασκαφικής έρευνας της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας και Ευρυτανίας στις ανατολικές υπώρειες της λίμνης Κηφισίδας (Κωπαΐδας), 6 χλμ. βορείως του Ιερού του Απόλλωνος Πτώου και της αρχαίας Ακραιφίας.
Η ταφή αποτελεί μέρος μιας συστάδας τριών λακκοειδών τάφων και σύμφωνα με την προκαταρκτική έρευνα από τα κατάλοιπα των δοντιών της, η γυναίκα ήταν 20 με 30 ετών και ανήκε στην ανώτερη τάξη. Στο κεφάλι της νεκρής είχε τοποθετηθεί τελετουργικά, ως σύμβολο της υπεροχής και του αξιώματός της, το περίτεχνο διάδημα. Ηταν κατασκευασμένο με την έκκρουστη τεχνική (σφυρηλατημένο) και διακοσμημένο με αντικριστά ζευγάρια λεόντων, αρσενικού και θηλυκού γένους. Ζώα που συμβολίζουν, κατ’ εξοχήν, τη βασιλική δύναμη και εξουσία.
Το στέμμα
Ωστόσο το διάδημα βρέθηκε «ανεστραμμένο με τους λέοντες σε ύπτια θέση και το κόσμημα πλοχμού στο κάτω άκρο του. Στη σύγχρονη εποχή το στέμμα του βασιλιά φορεμένο ανεστραμμένο, συμβολίζει την παραίτηση ή την πτώση του μονάρχη, και σε κάθε περίπτωση σηματοδοτεί την απώλεια της εξουσίας και του αξιώματός του», γράφει η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού. «Η ταφή της αρχόντισσας εντάσσεται χρονολογικά στο μεταβατικό κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο των μέσων του 7ου αι. π.Χ., περίοδο κατά την οποία είχε κλονισθεί το πολίτευμα της πατροπαράδοτης κληρονομικής βασιλείας και η άνοδος των αρίστων ευγενών οδήγησε κατά την επόμενη περίοδο στην επικράτηση της ολιγαρχίας και του αριστοκρατικού πολιτεύματος».
Το αξίωμα, το κύρος και ο πλούτος τής εν λόγω ταφής αποδεικνύονται από τα πολυάριθμα χάλκινα κτερίσματα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν «οι δύο υπερμεγέθεις πόρπες βοιωτικού τύπου με εγχάρακτη γεωμετρική διακόσμηση αλόγων, το περιδέραιο με μεγάλο αγγειόσχημο περίαπτο, οι οστέινες, ελεφαντοστέινες χάνδρες, οι ψήφοι από ήλεκτρον (κεχριμπάρι), οι ελασμάτινοι ρόδακες, τα χάλκινα ενώτια, τα ψέλλια (βραχιόλια) και τα σπειροειδή δακτυλίδια που φορούσε σε όλες τις φάλαγγες των δακτύλων».
Στην ίδια συστάδα τάφων βρέθηκε ταφή ανήλικου κοριτσιού ηλικίας περίπου 4 ετών, στεφανωμένου με χάλκινο διάδημα με ένθετους ρόδακες. Η ταφή εντάσσεται χρονολογικά στην ίδια περίοδο των πρώιμων αρχαϊκών χρόνων και ήταν πλούσια κτερισμένη με παρόμοια κοσμήματα με αυτά της αρχόντισσας, γεγονός που υποδεικνύει, ενδεχομένως, την ύπαρξη συγγενικού δεσμού μεταξύ τους.
Αξιόλογα ευρήματα έχουν αποδώσει και άλλοι τάφοι, όπως «η γυναικεία ταφή των μέσων του 6ου αι. π.Χ., που ήταν κτερισμένη με μια κύλικα “Τύπου Σιάννων” με παράσταση πετεινών και μια τριφυλλόσχημη οινοχόη με διακόσμηση μυθικών πλασμάτων και του θεού Ερμή ως “ψυχοπομπού”. Χάλκινες ομφαλωτές φιάλες, μελανόμορφα και μελανόγραφα αγγεία που συνδέονται με το Κεραμεικό Εργαστήριο της Ακραιφίας συγκαταλέγονται ανάμεσα στα ευρήματα του νεκροταφείου».
Οικισμός
Τα ευρήματα ήρθαν στο φως με την ανακάλυψη του νεκροταφείου αρχαϊκών και κλασικών χρόνων μαζί με αρχιτεκτονικά κατάλοιπα οχυρωμένου οικισμού της ίδιας εποχής. Η αρχαιολογική έρευνα που έχει αποκαλύψει και ερευνήσει 40 τάφους συνεχίζεται, ωστόσο με τα μέχρι τώρα ευρήματα «τεκμηριώνεται το υψηλό βιοτικό επίπεδο και η κοινωνική θέση των γαιοκτημόνων κατοίκων του παρόχθιου βοιωτικού οικισμού», σύμφωνα με το ΥΠΠΟ.
Οι ανασκαφές πραγματοποιούνται από την αρχαιολόγο της ΕΦΑ Φθιώτιδας και Ευρυτανίας Μαρία Παπαγεωργίου και τις αρχαιολόγους Νίκη Μητροπούλου, Ελισάβετ Βεργεράκη και Ελενα Τζημούλια, υπό τη διεύθυνση της προϊσταμένης της ΕΦΑ Ευθυμίας Καράντζαλη και της αν. προϊσταμένης του Τμήματος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Αριστέας Παπασταθοπούλου. Η έρευνα πραγματοποιείται με αφορμή την κατασκευή φωτοβολταϊκού πάρκου της εταιρείας METKA ATE, θυγατρικής της Metlen Energy & Metals, και χρηματοδοτείται σχεδόν εξο λοκλήρου από τον Ομιλο Μυτιληναίου.
