Εικόνα αποσάθρωσης και κατάρρευσης, που εγκυμονεί κινδύνους απώλειας πόρων μεγάλου ύψους, τάξης μεγέθους πολλών δισ. ευρώ, δίνει το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» που χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF).
Η κυβέρνηση έχει καταθέσει προς έγκριση στις Βρυξέλλες την τρίτη πρόταση αναθεώρησης-τροποποίησης του προγράμματος μέσα σε ενάμιση χρόνο (!), μετά την οποία το πρόγραμμα δεν θυμίζει πλέον σε τίποτε την αρχική του μορφή όπως είχε εγκριθεί από τις Βρυξέλλες στις 13 Ιουλίου 2021.
Η πρώτη αναθεώρηση-τροποποίηση έγινε τον Φεβρουάριο του 2024, η δεύτερη τον Ιούλιο του 2025, όταν 108 μέτρα, έργα και ορόσημα τροποποιήθηκαν και απεντάχθηκαν. Η τρίτη ελληνική πρόταση αναθεώρησης-τροποποίησης κατατέθηκε στις Βρυξέλλες στις αρχές Νοεμβρίου και αναμένεται να εγκριθεί από τις Βρυξέλλες άμεσα, ώστε να υποβάλει η ελληνική κυβέρνηση το 7ο αίτημα πληρωμής στο πλαίσιο του προγράμματος.
Παρότι έρχεται μόλις 4 μήνες πριν από την προηγούμενη του Ιουλίου, έχει ακόμα πιο σαρωτικό χαρακτήρα, καθώς αναθεωρούνται ούτε λίγο ούτε πολύ 153 μέτρα από τα συνολικά 180 του προγράμματος (ποσοστό 85%)! Από αυτά, για τα 135 ζητείται είτε μείωση στόχων είτε τροποποίηση χρονοδιαγράμματος είτε και κατάργηση-απένταξη. Ολα αυτά συμβαίνουν ενώ απέχουμε λιγότερο από 9 μήνες από τη λήξη του προγράμματος στις 31 Αυγούστου του 2026. Γεγονός που προδιαγράφει δύο πράγματα:
α) Οτι κατά ένα μέρος του και το νέο, αναθεωρημένο σχέδιο θα παρεκκλίνει των στόχων του, όπως και τα προηγούμενα, έχοντας μάλιστα πολύ λιγότερο ωφέλιμο χρόνο μπροστά του, δηλαδή θα αποτύχει «κατά τα ειωθότα» των προηγούμενων αναθεωρήσεων, σε ποσοστό που θα γνωρίζουμε με ακρίβεια στα τέλη του καλοκαιριού του 2026.
β) Οτι θα έχουμε σημαντική απώλεια πόρων, δηλαδή ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων. Μια τόσο σαρωτική αναθεώρηση αποκαλύπτει μεγάλη αδυναμία και υστέρηση στην υλοποίηση του προγράμματος – και ο χρόνος που απομένει είναι ελάχιστος.
Κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει, ούτε κατά τάξη μεγέθους, το εύρος της απώλειας πόρων. Στελέχη από τον χώρο της αρμόδιας Αρχής του προγράμματος μιλούν για απώλειες που θα ξεπεράσουν το 20%, με το μεγαλύτερο μέρος τους να εντοπίζεται στο δανειακό σκέλος του προγράμματος. Ωστόσο, υπάρχουν δεδομένα και εκτιμήσεις που δείχνουν σε αυτήν την κατεύθυνση:
● Σύμφωνα με ανακοίνωση του αρμόδιου φορέα για το Ταμείο Ανάκαμψης, στις 26 Νοεμβρίου 2025 εκταμιεύτηκαν επιπλέον 2,1 δισ. ευρώ, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να έχει λάβει συνολικά 23,4 δισ. € από το Ταμείο. Αυτό αντιστοιχεί σε 65,2% του συνολικού προϋπολογισμού του προγράμματος.
Στο ίδιο δελτίο Τύπου αναφέρεται πως με το 6ο αίτημα πληρωμής καλύφθηκε πλήρως ένα πακέτο οροσήμων -39 ορόσημα- και ότι τα «εκπληρωμένα ορόσημα» πλέον ανέρχονται σε 178, ή περίπου 48% του συνόλου των οροσήμων που προβλέπει το πρόγραμμα.
Επιπλέον, μια πρώιμη ένδειξη καθυστέρησης ήταν ότι στο τέλος του 2024 μόνο 4 από τις 7 αναμενόμενες έως τότε δόσεις είχαν εκταμιευτεί. Το αίτημα για την 7η δόση δεν έχει ακόμη κατατεθεί – αυτό θα συμβεί αφού πρώτα η Κομισιόν εγκρίνει την τρέχουσα ελληνική πρόταση αναθεώρησης.
● Σύμφωνα με ανάλυση του Ινστιτούτου ΕΝΑ (Focus Report, 2025), το ποσοστό πραγματικής απορρόφησης (δηλαδή τα χρήματα που έχουν καταλήξει σε τελικούς δικαιούχους υλοποίησης των έργων) ανερχόταν στα τέλη φθινοπώρου του 2025 σε 36%.
Η «ακτινογραφία»
Οταν απομένουν για να εκπληρωθούν τα μισά ορόσημα, όταν η εκταμίευση των δόσεων εμφανίζει καθυστέρηση κατά έναν χρόνο και όταν το ποσοστό πραγματικής απορρόφησης υπολείπεται ακόμη του 50%, και όλα αυτά 9 μήνες πριν από τη λήξη του προγράμματος, είναι προφανές πού βαδίζουμε. Η αναθεώρηση στη λίστα των 135 μέτρων υποδιαιρείται στις εξής ομάδες έργων:
1. Οκτώ μέτρα που δεν είναι πλέον εφικτά «λόγω απροσδόκητων καθυστερήσεων» που σχετίζονται «με τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων».
2. Ενα μέτρο «δεν είναι πλέον εφικτό λόγω διαταραχών στην αλυσίδα εφοδιασμού» και ζητείται η κατάργησή του από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Το μέτρο αυτό είναι το «Εγκατάσταση αποθήκευσης ενέργειας για την περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ – μέτρο 16996».
3. Πέντε μέτρα δεν είναι πλέον εφικτά «λόγω απρόβλεπτων νομικών ζητημάτων», συμπεριλαμβανομένων δικαστικών διαφορών.
4. Τέσσερα μέτρα «δεν είναι πλέον εφικτά λόγω απρόβλεπτων τεχνικών προκλήσεων».
5. Δεκαέξι μέτρα έχουν τροποποιηθεί «για την εφαρμογή καλύτερων εναλλακτικών λύσεων, προκειμένου να επιτευχθεί ο αρχικός τους στόχος».
6. Ενενήντα δύο μέτρα «έχουν τροποποιηθεί για την εφαρμογή καλύτερων εναλλακτικών λύσεων που επιτρέπουν τη μείωση του διοικητικού φόρτου και την απλούστευση της εκτελεστικής απόφασης του Συμβουλίου, επιτυγχάνοντας παράλληλα τους στόχους αυτών των μέτρων».
Οπως παρατηρούμε, οι αιτίες στις οποίες αποδίδεται η ανάγκη τροποποίησης είναι είτε αφηρημένες -και χρήζουν συγκεκριμένων επεξηγήσεων- είτε αποδίδονται σε «απρόβλεπτα» ή «απροσδόκητα» προβλήματα 9 μήνες πριν από τη λήξη του προγράμματος!
Εμβληματικά έργα
Στη συνέχεια παραθέτουμε εύγλωττα παραδείγματα «τροποποίησης»:
■ Παιδική προστασία – μέτρο 16919
Μέχρι και το 2025 προέβλεπε:
I) ολοκλήρωση και στελέχωση τουλάχιστον 20.000 νέων θέσεων σε βρεφονηπιακούς σταθμούς,
II) μεταρρύθμιση του εκπαιδευτικού προγράμματος για βρέφη/παιδιά ηλικίας 3 μηνών έως 4 ετών (πιλοτική εφαρμογή σε 90 κέντρα παιδικής μέριμνας),
III) ολοκλήρωση των επενδύσεων σε 2.700 κιτ δραστηριοτήτων εκπαιδευτικού υλικού και σε εργαλεία αξιολόγησης της γνωστικής ανάπτυξης για κέντρα παιδικής μέριμνας,
IV) δημιουργία 135 Κέντρων Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών με ένταξη των τομέων των θετικών επιστημών, τηςγνωστικής ανάπτυξης για κέντρα παιδικής μέριμνας, τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών (STEM) για παιδιά ηλικίας 12-15 ετών,
V) τοποθέτηση 200 ατόμων ηλικίας έως 26 ετών, τα οποία επί του παρόντος διαμένουν σε ιδρύματα, σε διαμερίσματα και υποστηριζόμενη διαβίωση,
VI) αποϊδρυματοποίηση ανηλίκων μέσω της επαγγελματικής αναδοχής 100 ανηλίκων με σοβαρές αναπηρίες.
Μετά και την τελευταία πρόταση αναθεώρησης, το μόνο που έχει απομείνει στο «Ελλάδα 2.0» στο συγκεκριμένο μέτρο αφορά το (ε), που έχει γίνει «υιοθέτηση νομοθετικής πράξης που επιτρέπει την τοποθέτηση 200 ατόμων ηλικίας έως 26 ετών, τα οποία επί του παρόντος διαμένουν σε ιδρύματα». Ολα τα άλλα φαίνεται να εγκαταλείφθηκαν…
■ Μεταρρύθμιση του συστήματος πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης – μέτρο 16755
Στις αρχές του 2025 το «Ελλάδα 2.0» προέβλεπε για το συγκεκριμένο μέτρο μέχρι το τέλος του έτους:
1. Ολοκλήρωση της ανακαίνισης των υποδομών για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης τουλάχιστον 156 Κέντρων Υγείας (50% του συνόλου των Κέντρων Υγείας στην Ελλάδα).
2. Ολοκλήρωση της διοικητικής και οργανωτικής αναδιάρθρωσης της πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης με την εφαρμογή πιλοτικού διοικητικού μοντέλου με μετρήσιμους στόχους για τουλάχιστον 280 ιατρούς.
3. Επιτυχή ολοκλήρωση της κλιμάκωσης της εκπαίδευσης και κατάρτισης των επαγγελματιών υγείας για 10.000 επαγγελματίες της πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης.
4. Ανάπτυξη μονάδων διαχείρισης χρόνιων νοσημάτων στα 312 Κέντρα Υγείας και αποκεντρωμένες μονάδες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας συνδεδεμένες με τα κέντρα πρωτοβάθμιας περίθαλψης.
Μετά και την τελευταία πρόταση αναθεώρησης του «Ελλάδα 2.0»:
1. Η ολοκλήρωση της ανακαίνισης των Κέντρων Υγείας (και η αγορά εξοπλισμού) μετατίθεται χρονικά σταδιακά, ανά ομάδες, από τα τέλη του 2025 έως το δεύτερο τρίμηνο (τα 101 από τα 156) του 2026.
2. Η οριστικοποίηση της «διοικητικής και οργανωτικής αναδιάρθρωσης της πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης» με την «εφαρμογή πιλοτικού διοικητικού μοντέλου» γίνεται απλή «υποβολή προτάσεων για τη μεταρρύθμιση της πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης» μέχρι το δεύτερο τρίμηνο του 2026.
3. Η εκπαίδευση τουλάχιστον 10.000 επαγγελματιών της πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης μετατίθεται επίσης χρονικά για το δεύτερο τρίμηνο του 2026.
4. Η ανάπτυξη μονάδων διαχείρισης χρόνιων νοσημάτων φαίνεται να περιορίζεται σε 156 Κέντρα Υγείας.
■ Αποκατάσταση της προσβασιμότητας μετά τις καταστροφικές επιπτώσεις της κακοκαιρίας «DANIEL» και «ELIAS» – μέτρο 16999
Και αυτές οι απολύτως απαραίτητες παρεμβάσεις φαίνεται ότι «ψαλιδίζονται» από την ελληνική κυβέρνηση με την αναθεώρηση. Το συγκεκριμένο μέτρο αποτελείται από δύο υποέργα τα οποία αρχικά προέβλεπαν τα εξής μέχρι τα τέλη του 2025:
A. Αποκατάσταση οδικού δικτύου. Παρεμβάσεις αποκατάστασης σε 200 σημεία και σε μήκος 2.100 χλμ. του περιφερειακού οδικού δικτύου στους νομούς Λάρισας, Μαγνησίας, Τρικάλων, Καρδίτσας, Φθιώτιδας και Εύβοιας, οι οποίες θα περιλαμβάνουν συνοδευτικά τεχνικά έργα σε γέφυρες που έχουν υποστεί ζημιές και πρέπει να επισκευαστούν.
B. Αποκατάσταση σιδηροδρομικού δικτύου. Αποκατάσταση του σιδηροδρομικού δικτύου στα τμήματα Δομοκού-Ραψάνης (κεντρικός άξονας Αθήνας-Θεσσαλονίκης) και στους τρεις κάθετους άξονες (Λάρισα-Βόλος, Παλαιοφάρσαλος-Καλαμπάκα και γραμμή Πηλίου), συμπεριλαμβανομένης της επισκευής των κατεστραμμένων σιδηροδρομικών γραμμών, καθώς και συνοδευτικά τεχνικά έργα σε γέφυρες και σήραγγες που έχουν υποστεί ζημίες, επισκευή και αποκατάσταση σιδηροδρομικών σταθμών, εξοπλισμού διασταυρώσεων και σηματοδότησης. Σύμφωνα όμως με την τελευταία πρόταση αναθεώρησης:
A. Τα σημεία παρεμβάσεων για την αποκατάσταση του οδικού δικτύου μειώνονται από 200 σε 129.
B. Η αποκατάσταση σιδηροδρομικού δικτύου αφορά το μικρότερο τμήμα Δομοκού-Κραννώνα και όχι μέχρι τη Ραψάνη, τους κάθετους άξονες Παλαιοφάρσαλος-Καλαμπάκα και τη γραμμή Πηλίου και στη γραμμή Λάρισα-Βόλος μόνο το τμήμα από το τέλος του σταθμού στη Λάρισα μέχρι τον σιδηροδρομικό σταθμό Λατομείου.
! Τα στοιχεία για το περιεχόμενο της αναθεώρησης αντλήθηκαν από τις ανακοινώσεις που έκανε χθες ο Παύλος Γερουλάνος και αποτελούν προϊόν έρευνας και επεξεργασίας του ιδίου και των συνεργατών του.
