Τα ποτάμια του κόσμου ταλαντεύονται πιο άγρια μεταξύ ξηρασίας και πλημμυρών, με έξι συνεχόμενα χρόνια να δείχνουν έναν ολοένα και πιο ασταθή κύκλο του νερού, όπως αναφέρει πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ. Η έκθεση για την «Κατάσταση των Παγκόσμιων Υδατικών Πόρων 2024», που δημοσιεύτηκε από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό, αναφέρει ότι μόνο περίπου το ένα τρίτο των μεγάλων λεκανών απορροής ποταμών είχαν πέρυσι ροές εντός του φυσιολογικού εύρους.
Οι υπόλοιπες ήταν είτε επικίνδυνα χαμηλές είτε ασυνήθιστα υψηλές, ένα σαφές σημάδι διαταραχής του κύκλου του νερού που στηρίζει τις κοινότητες, τα οικοσυστήματα και τις οικονομίες. Τα ευρήματα της έρευνας δημοσιεύονται μετά το 2024, το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί, το οποίο έφερε τόσο σοβαρές ξηρασίες όσο και καταστροφικές πλημμύρες. Η έκθεση προειδοποιεί ότι τέτοια ακραία φαινόμενα γίνονται ο κανόνας.
Η ανισορροπία
Στη Νότια Αμερική, τα ποτάμια, συμπεριλαμβανομένου του Αμαζόνιου και του Παρανά (του δεύτερου σε μήκος ποταμού της ηπείρου και ενός από τους μεγαλύτερους του κόσμου), έπεσαν πολύ κάτω από τα κανονικά επίπεδα, επιδεινώνοντας τη μακροχρόνια ξηρασία στη λεκάνη του Αμαζόνιου. Η Νότια Αφρική αντιμετώπισε επίσης εκτεταμένη ξηρασία, με ελλείμματα στις λεκάνες Ζαμβέζη και Λιμπόπο. Αντίθετα, η Κεντρική και η Δυτική Αφρική βίωσαν καταστροφικές πλημμύρες, με λεκάνες της Δυτικής Αφρικής, όπως ο Νίγηρας και ο Βόλτα, να πλημμυρίζουν. Στην περιοχή αναφέρθηκαν περισσότεροι από 2.500 θάνατοι, ενώ 4 εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίστηκαν κατά τη διάρκεια ασυνήθιστα έντονων βροχοπτώσεων.
Και η Ευρώπη είδε τις χειρότερες πλημμύρες της εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία, ενώ η Ασία και ο Ειρηνικός επλήγησαν από ρεκόρ βροχοπτώσεων και τροπικούς κυκλώνες που σκότωσαν πάνω από 1.000 ανθρώπους. Η Βραζιλία αντιμετώπισε και τα δύο άκρα ταυτόχρονα: Οι καταστροφικές πλημμύρες στον νότο σκότωσαν 183 ανθρώπους, ενώ η ξηρασία συνέχιζε να κατακαίει τον Αμαζόνιο.
Η έκθεση επισημαίνει επίσης μια σειρά από καταστροφές με μεγάλο αντίκτυπο σε όλη την Ασία. Το Ντουμπάι είδε τις πιο έντονες βροχοπτώσεις των τελευταίων 75 ετών τον περασμένο Απρίλιο (μέσα σε 24 ώρες έβρεξε περισσότερο απ’ όσο βρέχει ετησίως). Στην πολιτεία Κεράλα της νότιας Ινδίας, ακραίες βροχοπτώσεις προκάλεσαν κατολισθήσεις που σκότωσαν 385 ανθρώπους, τον Ιούλιο.
Οι παγετώνες
Το Νεπάλ πλήγηκε από δραματικές πλημμύρες και κατολισθήσεις μετά από ρεκόρ βροχοπτώσεων στα τέλη Σεπτεμβρίου, ενώ ο τυφώνας Γιάγκι έγινε ένα από τα πιο θανατηφόρα γεγονότα στη Νοτιοανατολική Ασία, το 2024. Ποτάμια όπως ο Γάγγης, ο Γκονταβάρι και ο Ινδός, ρέουν όλα πάνω από την κανονική παροχή τους, ενώ μέρη της Μέσης Ανατολής και της Κεντρικής Ασίας είδαν τα επίπεδα των λιμνών να πέφτουν πολύ κάτω από τον μέσο όρο.
Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, οι παγετώνες παγκοσμίως έχασαν πάγο, περίπου 450 γιγατόνους το 2024 – αρκετό νερό για να γεμίσουν 180 εκατομμύρια ολυμπιακές πισίνες. Το λιώσιμο των πάγων συνέβαλε στην άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας κατά περίπου 1,2 χιλιοστά σε ένα μόνο έτος.
Οι παγετώνες της Κολομβίας έχασαν το 5% του όγκου τους, ενώ ρεκόρ απώλειας πάγου καταγράφηκε στη Σκανδιναβία και σε μέρη της Ασίας. Σχεδόν όλες από τις 75 μεγαλύτερες λίμνες του κόσμου παρουσίασαν επίσης θερμοκρασίες επιφάνειας άνω του κανονικού τον Ιούλιο, με συνέπειες για τα οικοσυστήματα, την ποιότητα του νερού και τις τροφικές αλυσίδες.
Αλλά και τα αποθέματα υπόγειων υδάτων βρίσκονται υπό πίεση. Δεδομένα από σχεδόν 40.000 πηγάδια σε 47 χώρες έδειξαν ότι λιγότερα από τέσσερα στα δέκα είχαν κανονικά επίπεδα, ενώ τα υπόλοιπα παρουσιάζουν ελλείψεις ή πλεονάσματα. Η υπερεξόρυξη σε χώρες όπως η Αυστραλία και οι ΗΠΑ, καθώς και σε όλη την Αφρική, απειλεί τις μελλοντικές προμήθειες νερού τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τη γεωργία. Στα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης αναφέρεται ότι το 2024, περίπου το 60% των ποταμών παγκοσμίως παρουσίασαν είτε υπερβολικά πολύ είτε υπερβολικά λίγο νερό και ότι πρόκειται για την έκτη συνεχόμενη χρονιά που παρουσιάζεται ένας ασταθής υδρολογικός κύκλος. Κι ακόμη, ότι συνολικά το 2024 ήταν ξηρό και ζεστό, αλλά εμφανίζονται έντονες ανισότητες στα περιφερειακά μοντέλα. Ενώ, δηλαδή, ορισμένες περιοχές υπέστησαν σοβαρή ξηρασία, άλλες υπέστησαν πολλαπλές πλημμύρες. Εξάλλου, το 2024, όλες οι παγετώδεις περιοχές στον κόσμο ανέφεραν απώλεια πάγου.
Η λειψυδρία
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, 3,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν ήδη ανεπαρκή πρόσβαση σε νερό για τουλάχιστον ένα μήνα τον χρόνο –αριθμός που προβλέπεται να ξεπεράσει τα 5 δισεκατομμύρια έως το 2050. Η έκθεση προειδοποιεί ότι η μη επίτευξη του «Στόχου Βιώσιμης Ανάπτυξης 6», ο οποίος δεσμεύει τις κυβερνήσεις για καθολική πρόσβαση σε καθαρό νερό και αποχέτευση, θα αφήσει δισεκατομμύρια ανθρώπους εκτεθειμένους.
Από την πλευρά του, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Μετεωρολογίας αναφέρει ότι τα τελευταία έξι χρόνια δείχνουν μια σαφή τάση ανισορροπίας. Με περισσότερες περιοχές να αντιμετωπίζουν είτε υπερβολικά πολύ είτε ιδιαίτερα λίγο νερό, τα συστήματα ύδρευσης του πλανήτη καταπονούνται από τις συνδυασμένες πιέσεις της κλιματικής αλλαγής, της αύξησης του πληθυσμού και της υπερβολικής χρήσης, αναφέρει ο οργανισμός.
