Η εργασία στη σύγχρονη ελληνική πολιτική κοινωνία

Για τις ορθολογικές και δίκαιες σχέσεις κεφαλαίου-εργασίας στη διεθνή βιβλιογραφία καταγράφονται πολλά κριτήρια. Ενα απ’ αυτά είναι και η σύναψη συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Για την «ελληνική περίπτωση» το ζήτημα αυτό ανέκυψε και πάλι. Ενώ θα έπρεπε να είχε λυθεί μετά το τέλος των «μνημονίων» (έτος 2018) διαιωνίζεται και αναγορεύεται σε πρώτο πρόβλημα στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με τα πρόσφατα στατιστικά στοιχεία που δημοσιεύθηκαν (βλ. «Η Καθημερινή, 30 Νοεμβρίου 2025), κατά το διάστημα 2011 έως σήμερα (δηλαδή επί δεκαπέντε χρόνια) οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας κατά το ποσοστό συμμετοχής των εργαζομένων στο συλλογικό κοινωνικό συμβόλαιο από το 85% μειώθηκαν στο 20%. Κατά τη θεωρητικο-πολιτική άποψή μου, η εργασία από δυναμικός παράγοντας οικονομικο-κοινωνικής ανάπτυξης μετατρέπεται στον παρία του κεφαλαιοκρατικού συστήματος. Η καθήλωση της μισθοδοσίας των εργαζομένων στα επίπεδα της περιόδου των «μνημονίων» αποτελεί χαρακτηριστική απόδειξη ότι η πολιτική ηγεσία δεν ενδιαφέρεται να τοποθετήσει την εργασία στη θέση που της αξίζει στις σχέσεις κεφαλαίου-εργασίας.

Επιπλέον διαπιστώνουμε όλοι μας ότι ενώ ο εργαζόμενος κατέχει ηγεμονική θέση στο σύστημα της κεφαλαιοκρατίας (βλ. την άποψη του Axel Honneth στο βιβλίο του: «ο ηγεμονικός ρόλος του εργαζομένου») όλες οι πολιτικές ηγεσίες κωφεύουν. Ούτως ή άλλως δεν διαβάζουν τα φιλοσοφικά κείμενα. Αλλά αυτό είναι το λιγότερο. Δεν αντιλαμβάνονται πως η φιλοσοφία (η σκέψη, ο στοχασμός) ως ανθρώπινη δραστηριότητα «κατασκευάζει» την κοινωνική συνείδηση.

Κατόπιν όλων αυτών ρωτάω: Γιατί οι κυβερνητικοί σχεδιασμοί για την επανεισαγωγή της μεθόδου των συλλογικών συμβάσεων εργασίας στη δική μας περίπτωση παραβλέπουν και τους φιλοσοφικούς προβληματισμούς, αλλά προ πάντων δεν εντάσσουν στα προγράμματά τους τον «γόρδιο δεσμό» στη σχέση: κεφάλαιο-εργασία; Ποιος είναι αυτός ο γόρδιος δεσμός; Είναι η υπεραξία της εργατικής δύναμης. Η επινόηση και η εφεύρεση του Mαρξ, σύμφωνα με την οποία όταν η εργατική δύναμη μετατρέπεται σε οικονομικό μέγεθος αγοροπωλησίας έχει τεθεί από τις πολιτικές ηγεσίες της διεθνούς πολιτικής κοινωνίας στο περιθώριο.

Κάνω την πρόβλεψη ότι κατά τον 21ο αιώνα η ανθρώπινη κοινωνία θα αλλάξει ρότα. Και στην εργασία θα αναγνωριστεί η θέση (το status) του ηγεμόνα στα ανθρώπινα πράγματα. Στέλνω «χαιρετίσματα στην εξουσία»! Η υπουργός Εργασίας και οι κοινωνικοί εταίροι (οι συνδικαλιστές στο απαρχαιωμένο καθεστώς που ζουν) υπέγραψαν ένα πρόγραμμα για την «αναβίωση» του συστήματος «των συλλογικών συμβάσεων εργασίας», αλλά ξέχασαν κάτι σημαντικό. Η ιστορία των σχέσεων κεφάλαιο-εργασία τούς έχει υπερβεί. Με απλά λόγια όσο η ελληνική κυβέρνηση υιοθετεί μεθόδους γραφειοκρατικής διαχείρισης της εργασίας τόσο η ίδια ως πολιτικό υποκείμενο θα καθίσταται στο περιθώριο στον παγκόσμιο χάρτη εργασίας.

Αρκεί κανείς να μελετήσει το σύστημα θετικής διαμεσολάβησης ανάμεσα στο κεφάλαιο και τον κόσμο της εργασίας όπως ισχύει εδώ και 80 χρόνια στη Νορβηγία για να κατανοήσουμε ότι το οικονομικό μέγεθος που ονομάζεται «εργασία» για την ελληνική περίπτωση ανήκει στην πολιτική προϊστορία.

*Πολιτικός φιλόσοφος