Τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία δεν χρηματοδοτούν μόνο έργα υποδομής, γέφυρες και δρόμους, κτίρια και υπηρεσίες, αλλά και την αποκατάσταση κατεστραμμένων από τις πυρκαγιές οικοσυστημάτων των οποίων η αναζωογόνηση είναι απαραίτητη για την οικονομική και κοινωνική συνοχή στην περιφέρεια.
Ωστόσο, ακόμα και αν «λεφτά υπάρχουν» και μάλιστα από ενωσιακούς πόρους και κατευθύνονται στις αναδασώσεις, η χρήση τους, όχι σπάνια, αποδεικνύεται αναποτελεσματική. Η εκτίμηση συνάγεται από το ετήσιο πρόγραμμα ελέγχων του Ελεγκτικού Συνεδρίου το οποίο εντοπίζει σοβαρές «παραλείψεις», «καθυστερήσεις», καθορισμό «δυσανάλογα υψηλού προϋπολογισμού», σε συγκεκριμένα συγχρηματοδοτούμενα έργα αναδάσωσης, αλλά και «ελλιπή προετοιμασία των δασικών υπηρεσιών για την απορρόφηση των κοινοτικών πιστώσεων».
Στην έκθεση με τίτλο «Δασικές πυρκαγιές: Εχει μελετηθεί και παρακολουθείται η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αναδάσωσης;» που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, αναφέρεται ως χαρακτηριστικό των καθυστερήσεων στην απορροφητικότητα και την πληρωμή των κονδυλίων έργο του οποίου η ολοκλήρωση από τη μελέτη μέχρι και τη λήξη χρειάστηκε… 8 χρόνια. Για παράδειγμα, η μελέτη αναδάσωσης εγκρίθηκε το 2017, η επικαιροποίησή της το 2020, η υπογραφή της σύμβασης και η εγκατάσταση αναδόχου τον Φεβρουάριο του 2024 και η έναρξη των φυτευτικών εργασιών πέρυσι τον Οκτώβριο, ενώ «πιθανολογείται ότι δεν θα έχει ολοκληρωθεί μέχρι τις 31.12.2025, οπότε και λήγει το πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης που συγχρηματοδοτούνταν από το ΕΣΠΑ για την περίοδο 2014-2022».
Στις αιτίες που διερεύνησε το ανώτατο δικαστήριο, εκτός από την εμπλοκή που δημιούργησε ένα αρχαιολογικό έργο, επισημαίνονται οι αρνητικές συνέπειες της μεταφοράς των περιφερειακών Δασικών Υπηρεσιών στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας με πράξη νομοθετικού περιεχομένου που εκδόθηκε τον Αύγουστο του 2021, αλλά και η εν γένει ανακατανομή αρμοδιοτήτων που δημιούργησε στη συνέχεια καθυστερήσεις στις πληρωμές των αναδόχων. «Σε ένα άλλο από τα ενταχθέντα στη συγχρηματοδοτούμενη από το ΕΣΠΑ δράση αναδάσωσης, ο ανάδοχος, έχοντας, ήδη από τον μήνα Φεβρουάριο του έτους 2023, οχλήσει το αρμόδιο δασαρχείο για την εκκρεμότητα του 1ου και του 2ου λογαριασμού του έργου, οι οποίοι παρέμειναν ανεξόφλητοι, αν και είχαν εγκριθεί το 2022 και το 2023, αντιστοίχως, προέβη στις 3 Μαΐου 2023 σε ειδική δήλωση διακοπής εργασιών με σοβαρό ενδεχόμενο να διαλυθεί η εργολαβική σύμβαση. Χρειάστηκε δε να μεσολαβήσουν 2 ακόμη μήνες, προκειμένου να εξοφληθούν οι ανάδοχοι…».
Το Ελεγκτικό Συνέδριο εντοπίζει μη έγκαιρη αποδέσμευση πόρων και, μεταξύ άλλων, συμπεραίνει ότι «διαχρονικά πραγματοποιούνται πολύ λιγότερες αναδασώσεις από εκείνες που είχε προγραμματιστεί να γίνουν. Η αποκατάσταση του δασικού περιβάλλοντος στις κατεστραμμένες εκτάσεις ως μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα των αναδασωτικών έργων δεν παρακολουθείται και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί».
Ελέγχοντας εάν και κατά πόσο αξιοποιούνται με ορθολογικό τρόπο οι εθνικοί αλλά και οι ενωσιακοί πόροι για την αναδάσωση, το Ελεγκτικό Συνέδριο εξέτασε το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης (2014-2022) του ΕΣΠΑ το οποίο εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη. Σε αυτό έχει συμπεριληφθεί, στο υπομέτρο 8.4, το συγχρηματοδοτούμενο από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο, η «Αποκατάσταση ζημιών σε δάση εξαιτίας δασικών πυρκαγιών, φυσικών καταστροφών και καταστροφικών συμβάντων», συνολικού προϋπολογισμού 75 εκατ. ευρώ, από τα οποία ποσό 50 εκατ. ευρώ θα χρηματοδοτούσαν «Αναδασώσεις για την αποκατάσταση του δασικού δυναμικού που έχει πληγεί από πυρκαγιές…» (δράση 8.4.1-1) και 25 εκατ. ευρώ (δράση 8.4.3.1) «Αποκατάσταση δασικών υποδομών ή δασικών επενδύσεων που έχουν προκύψει από πυρκαγιές…».
Εκ του αποτελέσματος το Ελεγκτικό Συνέδριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο προϋπολογισμός του έργου «εξ αρχής καθορίστηκε δυσανάλογα υψηλός. Οι πληρωμές του αντίστοιχου μέτρου της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου (2007-2013) είχαν ανέλθει στο ποσό μόλις των 8,4 εκατ. ευρώ και το δεδομένο αυτό έπρεπε να έχει σοβαρά ληφθεί υπόψη κατά τον σχεδιασμό του υπομέτρου που εφαρμόζεται σε όλα τα δάση και τις δασικές εκτάσεις της χώρας υπό την προϋπόθεση της καταστροφής του 20% του δασοκομικού δυναμικού τους».
Ενώ όμως σύμφωνα με ΚΥΑ των υπουργείων Αγροτικής Ανάπτυξης και Οικονομίας, δυνητικοί δικαιούχοι, εκτός από τους δημόσιους φορείς, ήταν και ιδιώτες, τα ΝΠΙΔ και οι ενώσεις τους, η πρόσκληση υποβολής προτάσεων απευθύνθηκε μόνο στους δήμους και στις Δασικές Υπηρεσίες. Στη συνέχεια κατατέθηκαν 15 προτάσεις με συνολικό προϋπολογισμό που δεν ξεπερνούσε τα 10,7 εκατ. ευρώ, με αποτέλεσμα την απορρόφηση μόλις του 21,5% των διαθέσιμων πιστώσεων. Η Διαχειριστική Αρχή του προγράμματος απέδωσε την απροθυμία υποβολής προτάσεων ένταξης αναδάσωσης στην ελλιπή προετοιμασία των Δασικών Υπηρεσιών. «Δεν αποκλείεται όμως κι άλλα αίτια να συντρέχουν», αναφέρει υπαινικτικά η έκθεση του Ελεγκτικού.
● Το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο (ΕΓΤΑΑ) δεν ανήκει στην πολιτική συνοχής, αλλά εντάσσεται στην Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και στοχεύει στην ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών. Υπό αυτή την έννοια, όμως, οι δράσεις του για αποκατάσταση του οικοσυστήματος «επικοινωνούν» και συμπληρώνουν τις πολιτικές συνοχής.
Πρόγραμμα για ανέργους άνω των 30
Ανοιχτό παραμένει το πρόγραμμα απόκτησης επαγγελματικής/εργασιακής εμπειρίας από ανέργους, ηλικίας 30 ετών και άνω, που χρηματοδοτείται μέσω του Προγράμματος «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή» – ΕΣΠΑ 2021-2027, ώστε να διευκολυνθεί η ένταξή τους στην αγορά εργασίας. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν ιδιωτικές επιχειρήσεις που ασκούν τακτικά οικονομική δραστηριότητα ανά την επικράτεια, ως πάροχοι θέσεων για την τοποθέτηση ανέργων.
Απαραίτητη προϋπόθεση για την ένταξη μιας επιχείρηση/παρόχου στο πρόγραμμα είναι να μην έχει προβεί σε μείωση του προσωπικού της κατά τη διάρκεια ενός μήνα πριν από την ημερομηνία υποβολής της ηλεκτρονικής αίτησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος στην ηλεκτρονική πλατφόρμα της ΔΥΠΑ.
Ωφελούμενοι/ασκούμενοι του προγράμματος είναι άνεργοι/ες ηλικίας 30 ετών και άνω (που έχουν συμπληρώσει το 30ό έτος της ηλικίας τους και διανύουν το 31ο), απόφοιτοι τουλάχιστον δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι στο ψηφιακό μητρώο ανέργων της ΔΥΠΑ τόσο κατά την υπόδειξή τους από το ΚΠΑ2 όσο και κατά την υπογραφή του συμφωνητικού συνεργασίας.
Προτεραιότητα κατά την υπόδειξή τους από τους εργασιακούς συμβούλους της ΔΥΠΑ έχουν:
i. Μακροχρόνια άνεργοι/ες με τουλάχιστον 24 μήνες εγγεγραμμένης ανεργίας
ii. Ανεργες γυναίκες
iii. Ανεργοι/ες που πλήττονται/κινδυνεύουν από τη φτώχεια (δικαιούχοι Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος)
iv. Ανεργοι/ες μέσης ηλικίας (45-64 ετών).
Το δημοσίευμα αυτό έχει παραχθεί στο πλαίσιο του έργου EuSEE (πολιτικές συνοχής της Ε.Ε. στη ΝΑ Ευρώπη) το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι απόψεις και θέσεις που διατυπώνονται σε αυτό εκφράζουν μόνο τον/τη συντάκτη/ρια, δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της χορηγούσας αρχής και η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν φέρει καμία ευθύνη γι’ αυτές.
● Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι οι Χριστίνα Κοψίνη, Αλέξανδρος Χασάνι, Γιάννης Κιμπουρόπουλος.
