«Σχεδόν 40 χρόνια δικτατορίας και -ως εκ τούτου- προπαγάνδας. Η όψιμη αντίδραση των δημοκρατικών κυβερνήσεων σε σχέση με την παιδεία – ο νόμος περί δημοκρατικής μνήμης που κάνει υποχρεωτική την ένταξη μαθημάτων σχετικά με την καταπίεση επί χούντας ψηφίστηκε μόλις το 2022. Και η άνοδος της Ακρας Δεξιάς και του αναθεωρητικού λόγου που έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους στην ισπανική κοινωνία».
Κάπως έτσι συνοψίζει το ισπανικό ινστιτούτο ερευνών 40dB τα αίτια που δικαιολογούν τα ενδιαφέροντα όσο και ανησυχητικά ευρήματά του σχετικά με τις πολιτικές τάσεις μεταξύ των νέων. Σε δημοσκόπηση που διενήργησε για λογαριασμό της εφημερίδας El País και του ραδιοφωνικού σταθμού Cadena SER με αφορμή τα 50 χρόνια από τον θάνατο του Φράνκο -στις 19 του μήνα ήταν η επέτειος- φαίνεται ότι περίπου το ένα τέταρτο των νέων δεν θα το πείραζε να ζει σε ένα αυταρχικό καθεστώς.
Πιο συγκεκριμένα, βλέπουμε ότι η πιο «δεκτική» απέναντι σε αυταρχικά καθεστώτα είναι η λεγόμενη Gen Z (19-28 ετών) με ποσοστό 24%. Ακολουθούν με πολύ μικρή διαφορά (23%) οι Millenials (29-44). Oσο ανεβαίνουμε την ηλικιακή κλίμακα, τόσο μειώνεται η ενδεχόμενη στήριξη ή ανοχή απέναντι στα αυταρχικά καθεστώτα, με το χαμηλότερο ποσοστό (12%) να εντοπίζεται στη γενιά των Boomers, δηλαδή στους άνω των 61.
Η Aκροδεξιά, από τον θάνατο του δικτάτορα και μετά, δεν έπαψε ποτέ να έχει απήχηση σε μια σημαντική μερίδα του πληθυσμού με την όποια μορφή της. Το ακροδεξιό Vox είναι το τρίτο μεγαλύτερο κόμμα της ισπανικής Βουλής και στις δημοσκοπήσεις για τις επόμενες βουλευτικές εκλογές έρχεται πάλι τρίτο με ποσοστά που φτάνουν ώς το 17%. Αυτό όμως που κρούει πραγματικά τον κώδωνα του κινδύνου είναι η αναδρομική γοητεία που ασκεί η δικτατορία σε νέους ανθρώπους που γεννήθηκαν χρόνια μετά τον θάνατο του Φράνκο.
Αντισυστημικότητα
Ο Ισπανός δημοσιογράφος, συγγραφέας και ιστορικός Κάρλος Ερνάντεθ δε Μιγκέλ λέει στην Guardian ότι οι τεράστιες παραχωρήσεις που έγιναν την περίοδο της μεταπολίτευσης στο όνομα της «εθνικής συμφιλίωσης» και της ειρηνικής μετάβασης προς τη δημοκρατία δημιούργησαν γενιές πολιτικά απαίδευτων ανθρώπων: «Ολόκληρες γενιές Ισπανών μεγάλωσαν χωρίς να γνωρίζουν τι συνέβη στη χώρα μας τον 20ό αιώνα ή γαλουχήθηκαν με ένα παραμύθι που εξίσωνε τα θύματα με τους βασανιστές και τους δημοκράτες με τους φασίστες».
Ο πολιτικός αναλυτής κι εκλογολόγος Αντόνιο Γκουτιέρεθ-Ρουμπί αναφέρει στην El País τρεις βασικούς παράγοντες γι’ αυτήν την «αναγέννηση» του Φράνκο μεταξύ των νέων: τη δυσαρέσκεια με τη σημερινή κατάσταση, μια τάση αντισυστημικότητας και την επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. «Αυτό που γίνεται δεν συνιστά τόσο ξέπλυμα του Φράνκο, όσο σχετικοποίηση. Οι νέοι δεν δικαιολογούν τα βασανιστήρια ούτε την καταπίεση. Ομως, για μερικούς ο Φράνκο έπαψε να είναι ένας αιμοσταγής δικτάτορας κι έγινε ένα πρόσωπο που κακοποιήθηκε από ένα σύστημα που οι ίδιοι δεν εμπιστεύονται».
«Επιπλέον», προσθέτει, «η σημερινή εποχή ευνοεί τις πιο ακραίες απόψεις. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ειδικά στο Tik-Tok, ο Φράνκο περιγράφεται συχνά ως ένας καλοκάγαθος τύπος που έστησε την κοινωνική ασφάλιση και άλλα τέτοια». Οπως σημειώνει μάλιστα η El País, το Tik-Tok αποτελεί το βασικό ενημερωτικό μέσο για το 20% των νέων Ισπανών κάτω των 34, σύμφωνα με έρευνα που δημοσίευσαν το 2023 το Reuters σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
«Η δημοκρατία δεν ήλθε εξ ουρανού» θύμιζε ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ σε άρθρο του στην αριστερή ιστοσελίδα El Diario με αφορμή τα 50 χρόνια από τον θάνατο του δικτάτορα, τονίζοντας πως «ειδικά τώρα -όπου κάποιοι εξιδανικεύουν τα αυταρχικά καθεστώτα και νοσταλγούν ένα παρελθόν που δεν υπήρξε ποτέ- θα πρέπει να βγούμε μπροστά και να υπερασπιστούμε τη δημοκρατία που μας είχαν στερήσει τόσα χρόνια».
