Κριτική στα σχέδια του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) για τη δημιουργία έξι μονάδων καύσης απορριμμάτων ασκεί η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) μέσα από κείμενο θέσεων, στο οποίο θέτει κρίσιμα ερωτήματα αλλά και τον κίνδυνο μεγάλης αύξησης του κόστους για τους δημότες.
Υπενθυμίζεται ότι η Γενική Γραμματεία Διαχείρισης Αποβλήτων του ΥΠΕΝ έθεσε σε δημόσια διαβούλευση μέσα στον περασμένο Αύγουστο τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για τις 6 μονάδες «ενεργειακής αξιοποίησης», σε μια εμφανή προσπάθεια να παρουσιάσει κάποια δραστηριότητα καθώς, έπειτα από 6 χρόνια διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, πάνω από το 80% των σκουπιδιών συνεχίζει να θάβεται. Η ΣΜΠΕ παρουσιάστηκε αρχικά στην «Εφ.Συν.» («Φωτιά στα σκουπίδια, πυρκαγιά στις τσέπες μας», 4/8/2025), με την επισήμανση ότι δεν περιλάμβανε ούτε καν την ακριβή χωροθέτηση των 6 μονάδων ούτε το κόστος εγκατάστασης και λειτουργίας. Παρά την καλοκαιρινή ραστώνη, η ΣΜΠΕ αντιμετωπίστηκε αρνητικά από πλήθος τοπικών φορέων, ενώ τα Περιφερειακά Συμβούλια την απέρριψαν στην πλειονότητά τους.
Η ΡΑΑΕΥ, ως Ανεξάρτητη Αρχή που έχει ρόλο «ρυθμιστή» και στην αγορά των αποβλήτων, δημοσίευσε ένα αναλυτικό κείμενο 16 σελίδων με τις θέσεις της. Στο συνοπτικό Δελτίο Τύπου δηλώνει θετική «στη δυνατότητα της ενεργειακής αξιοποίησης», αλλά τονίζει ότι για να συμβεί αυτό πρέπει να τηρούνται αυστηρά «οι αρχές της ιεράρχησης των αποβλήτων, η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική συναίνεση και η ανεξάρτητη εποπτεία». Με άλλα λόγια, πρέπει να δοθεί βάρος και να αυξηθούν τα ποσοστά της ανακύκλωσης των υλικών που καταλήγουν στα σκουπίδια και, αργότερα, ό,τι δεν μπορεί να ανακυκλωθεί, να οδηγείται σε καύση ή ταφή.
Η ΡΑΑΕΥ υπενθυμίζει ότι στην Ελλάδα το 79% των απορριμμάτων οδηγείται ακόμη σε ταφή, ενώ στην Ευρώπη ο μέσος όρος είναι στο 23% και ο στόχος είναι να πέσει στο 10% έως το 2035. Με βάση μελέτη που παρουσίασε χθες η Περιφερειακή Ενωση Δήμων Αττικής, στη μεγαλύτερη περιφέρεια της χώρας ανακυκλώνεται μόνο το 9,5% των σκουπιδιών, ενώ ο στόχος που είχε βάλει η Ελλάδα ήταν το 55% για το τρέχον έτος 2025, και στην Ευρώπη ανακυκλώνεται κατά μέσον όρο το 47%. Είναι προφανές, λοιπόν, ότι η Ελλάδα έχει μείνει πολύ πίσω, παρά τις κατά καιρούς εξαγγελίες, και τώρα αναζητεί διέξοδο μέσα από συστήματα καύσης που έχουν τη δυνατότητα να εξαφανίσουν μεγάλους όγκους απορριμμάτων. Μεταξύ άλλων, η ΡΑΕΕΥ επσημαίνει ότι:
● Η ενσωμάτωση υποδομών καύσης στο εθνικό σύστημα διαχείρισης αποβλήτων απαιτεί διαφανή σχεδιασμό, τεκμηριωμένες μελέτες σκοπιμότητας, δίκαιη κοστολόγηση και πλήρη ενημέρωση των πολιτών.
● Από όσα έχουν γίνει γνωστά ώς σήμερα, δεν μπορούν να δοθούν σαφείς απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα που σχετίζονται με τον ορθό σχεδιασμό των μονάδων αυτών και εγείρουν την ανησυχία πολλών από τους εμπλεκόμενους φορείς. Θα διασφαλίζεται η συμβατότητα με την ιεράρχηση των αποβλήτων και τους στόχους εκτροπής; Αν καθυστερήσει η υλοποίηση μονάδων επεξεργασίας απορριμμάτων, πώς θα τροφοδοτούνται οι μονάδες καύσης; Εχουν ληφθεί υπόψη παράγοντες μελλοντικής αύξησης του κόστους, όπως το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS);
● Με βάση τον Κανονισμό της Ε.Ε. (2020/852) για την Ταξινομία, η χρηματοδότηση τέτοιων έργων είναι αβέβαιη και χρειάζεται να εξασφαλιστεί ότι τυχόν χρηματοδότηση δεν θα υλοποιηθεί εις βάρος άλλων έργων και παρεμβάσεων που βρίσκονται ψηλά στην πυραμίδα ιεράρχησης των μεθόδων διαχείρισης των αποβλήτων, όπως η ανακύκλωση, η πρόληψη και η επαναχρησιμοποίηση.
● Η ενεργειακή αξιοποίηση πρέπει να παραμείνει συμπληρωματικό εργαλείο και όχι να αντικαταστήσει την ανακύκλωση. Χωρίς διαλογή στην πηγή, διακριτά ρεύματα και σαφείς ροές υλικών, η παραγωγή των ενεργειακά αξιοποιήσιμων υπολειμμάτων δεν μπορεί να επιτύχει τη βέλτιστη απόδοση ούτε να τροφοδοτήσει αποτελεσματικά τις μονάδες.
● Πρέπει να αποφευχθούν ο κίνδυνος των υπερδιαστασιολογημένων μονάδων και οι μακροχρόνιες δεσμεύσεις σε μεγάλες ποσότητες αποβλήτων. Δηλαδή, εάν κάποιος κατασκευάσει μονάδα καύσης περιμένοντας να κερδίζει από τα υλικά που καίει, υπάρχει κίνδυνος να εγκαταλειφθεί η ανακύκλωση ή ακόμη και να εισάγονται σκουπίδια από άλλες χώρες.
● Η ορθή εφαρμογή Βέλτιστων Διαθέσιμων Τεχνικών (BAT) αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ασφαλή και περιβαλλοντικά ορθή λειτουργία των μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης. Απαιτούνται σαφείς δεσμεύσεις σε σημεία όπως: • Εγκατάσταση σύγχρονων φίλτρων και προηγμένων τεχνολογιών καθαρισμού καυσαερίων. • Συνεχής online παρακολούθηση των εκπομπών, με πρόσβαση στα δεδομένα από τις αρμόδιες δημόσιες αρχές και από τους πολίτες. • Ετήσιες εκθέσεις παρακολούθησης και ανεξάρτητος έλεγχος για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης και της αξιοπιστίας των στοιχείων.
● H οικονομική διάσταση είναι από τους πλέον κρίσιμους παράγοντες, οι οποίοι καθορίζουν τη μελλοντική εφαρμογή των έργων, καθώς επηρεάζει τους πολίτες και τους εμπλεκόμενους φορείς που καλούνται να εφαρμόσουν ή επηρεάζονται από τα έργα αυτά. «Ενόψει της ένταξης των μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης αποβλήτων στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) από το 2028 και έπειτα, υπάρχει ο κίνδυνος της περαιτέρω οικονομικής επιβάρυνσης από τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, όπως έχουν ήδη επισημάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σύμφωνα με μελέτες, η ένταξη στο ETS αναμένεται να αυξήσει το κόστος επεξεργασίας από 80–120 €/τόνο σε έως 135–193 €/τόνο.
