Αγριοι καιροί

Και κάπως έτσι έρχεται μια στιγμή που κοιτάς στο σκοτεινό νερό και βλέπεις πως μέσα στην κοινωνική κόπωση, στην ανασφάλεια και στην έλλειψη προοπτικής, στον κατακερματισμό και στην απαξίωση της Αριστεράς, τα αντιδραστικά ιζήματα δεν μένουν πια στον πάτο. Αναδεύονται. Ανεβαίνουν. Και νομιμοποιούνται.

Υπάρχει κάτι πιο ανησυχητικό από τα υψηλά ποσοστά αποδοχής ακροδεξιών θέσεων: η ηρεμία με την οποία τα συζητάμε πια. Η νέα έρευνα του Σημείου Μελέτης για την Ακροδεξιά δεν πέφτει σαν κεραυνός· σχεδόν την περιμέναμε. Κι αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα. Το 10,9% του πληθυσμού που υιοθετεί βαθιά αντιδραστικές θέσεις είναι μια εικόνα γνώριμη.

Η ίδια κοινωνία που πριν από δύο χρόνια μπορούσε ακόμη να σταθεί όρθια απέναντι στον κυνισμό και στην τιμωρητικότητα, τώρα βλέπει τα δημοκρατικά της αντανακλαστικά να συρρικνώνονται. Δεν είναι ότι γίναμε ξαφνικά πιο ακροδεξιοί. Είναι ότι εξοικειωθήκαμε με την ιδέα της σκληρότητας. Λιγότερο ντροπαλοί απέναντι στο σκοτεινό κομμάτι μας. Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο.

Οχι μόνο οι θορυβώδεις ακροδεξιοί που συγκυβερνούν στη δήθεν φιλελεύθερη κυβέρνηση Μητσοτάκη. Αλλά η μεγάλη «μεσαία» μάζα που μετακινείται αθόρυβα, με μικρά βήματα, προς μια πιο σκληρή εκδοχή του κόσμου. Χωρίς να το δηλώνει. Ισως χωρίς να το συνειδητοποιεί. Απλώς συνηθίζοντας. Η δημοκρατία φθείρεται και από τις γκρίζες ζώνες, όχι μόνο από τα μαύρα μπλοκ.

Δεν προέκυψε από το πουθενά. Η βιομηχανία του φόβου, ο κυνισμός των υπουργικών δηλώσεων, η διάλυση της θεσμικής λογοδοσίας, η παρατεταμένη οικονομική ασφυξία έσπρωξαν το δημόσιο σώμα να συνηθίσει την επιθετικότητα, να βιώνει την αγριότητα ως κανονικότητα.

Στις μαύρες ψηφίδες του παζλ έχουν βοηθήσει καθοριστικά το πολιτικό και το μιντιακό σύστημα αλλά και η διεθνής συγκυρία. Οταν υπουργοί μιλούν ανοιχτά για όπλα στα σπίτια και παρουσιάζουν τους μετανάστες σαν προνομιούχους, δεν κάνουν «γκάφες». Μας εξοικειώνουν με τις ακρότητες. Μετατρέπουν τη μισαλλοδοξία σε καθημερινότητα. Οταν η τηλεόραση κατακλύζεται από ιδέες που κάποτε προκαλούσαν ανατριχίλα, η κοινωνία τις ακούει σαν ακόμα ένα επιχείρημα.

Το δύσκολο κομμάτι είναι η άλλη πλευρά του πολιτικού εκκρεμούς: το σταδιακό άδειασμα της Αριστεράς –από προτάσεις διεξόδου, λόγο σύγχρονο, συνέπεια λόγων και έργων, σύνδεση με την κοινωνία, αξιόπιστα στελέχη. Το έδαφος που αφήνει κενό το παίρνει πάντα κάποιος άλλος. Και αυτός «ο άλλος» είναι ο εκφραστής της κοινωνικής οπισθοδρόμησης.