Οι λίγες ειδήσεις του Αυγούστου είναι ένας μύθος των τελευταίων δεκαετιών – άμεσα συνδεδεμένος με έναν άλλο: «τα μπάνια του λαού». Ειδήσεις υπάρχουν, και είναι πολλές. Σε σχέση με τα πράγματα που μας αφορούν, ξεχωρίζουν δύο. Πρώτον, οι εξελίξεις στα δύο μέτωπα (Ουκρανία και Γάζα) και η στάση της Ευρώπης σε αυτά. Δεύτερον, οι πολιτικές εξελίξεις στο εσωτερικό και η προσπάθεια της κυβέρνησης να διαχειριστεί τη φθορά που της προκάλεσε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Στην Ουκρανία, μετά το 2022, η Ε.Ε. αντέδρασε άμεσα καταδικάζοντας τη Ρωσία για παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Επιβλήθηκαν εκτεταμένες κυρώσεις στη Ρωσία, μειώθηκε η ενεργειακή εξάρτηση και δόθηκε στρατιωτική, οικονομική και ανθρωπιστική βοήθεια στο Κίεβο. Το επιχείρημα βασίζεται στην εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την προστασία των αμάχων. Ο παράγοντας που ανέτρεψε το επιχείρημα ήταν ο Τραμπ. Ο Τραμπ θέλει ειρήνη στην Ουκρανία (όχι για την ειρήνη, αλλά για το Νόμπελ Ειρήνης) και αναβαθμίζει τον ρόλο του Πούτιν.
Δεν είναι εύκολο να προεικάσουμε τις εξελίξεις – γιατί δημιουργούν θόρυβο. Ομως, μπορούμε να δούμε το κόστος αυτού του πολέμου για την Ευρώπη (χωρίς να υπολογίζουμε το αφανές κόστος). Μέσω του «Team Europe» (Ε.Ε., κράτη-μέλη και χρηματοπιστωτικοί θεσμοί), η Ευρώπη έχει διαθέσει 164,8 δισ. ευρώ για τη στήριξη της Ουκρανίας. Αναλυτικότερα, 84,6 δισ. (οικονομική, χρηματοδοτική και ανθρωπιστική βοήθεια), 59,6 δισ. (στρατιωτική υποστήριξη), 17 δισ. (για την υποδοχή και στήριξη Ουκρανών εντός της Ε.Ε.), 3,6 δισ. (έσοδα από ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία). Σύμφωνα με στοιχεία του γερμανικού Ινστιτούτου Kiel, η Ευρώπη (Ε.Ε. και κράτη-μέλη) έχει ήδη ξεπεράσει τις ΗΠΑ σε όγκο βοήθειας: 70 δισ. ευρώ σε οικονομική και ανθρωπιστική βοήθεια συν 62 δισ. ευρώ σε στρατιωτική υποστήριξη, έναντι 65 δισ. σε στρατιωτική και 50 δισ. σε οικονομική-ανθρωπιστική βοήθεια από τις ΗΠΑ. Επιπλέον, στο πρώτο τετράμηνο του 2025, η Ευρώπη ξεπέρασε τις ΗΠΑ στις στρατιωτικές δαπάνες (72 δισ. ευρώ η Ευρώπη, έναντι 65 δισ. ευρώ οι ΗΠΑ).
Για να πούμε το πράγμα με τ’ όνομά του, ο χορός των δισεκατομμυρίων αφαιρείται από τις δυνατότητες των κρατών-μελών να ασκήσουν κοινωνικές πολιτικές υπέρ των λαών τους. Η αντίδραση των ευρωσκεπτικιστών και της Αριστεράς είναι σαφής. Μιλούν ήδη για δυσβάσταχτο «κόστος γκουβερνάντας» – κάτι που απονομιμοποιεί περαιτέρω το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
Για τη Γάζα υπάρχει αντιστροφή μοτίβου. Η Γερμανία, η Αυστρία και η Τσεχία στηρίζουν το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα. Αλλες χώρες, όπως η Ισπανία, η Ιρλανδία και το Βέλγιο, τονίζουν την ανάγκη για κατάπαυση του πυρός, σεβασμό του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και προστασία των Παλαιστίνιων αμάχων. Η Ε.Ε. δυσκολεύεται να εκφράσει ενιαία θέση, λόγω των διαφορετικών προτεραιοτήτων και ιδιαίτερων ιστορικών σχέσεων των κρατών-μελών.
Η αντίληψη της «διπλής στάθμισης» -ότι, δηλαδή, στην Ουκρανία απαγορεύονται η κατοχή εδαφών με τη βία, οι επιθέσεις σε αμάχους και η συλλογική τιμωρία, αλλά στο Ισραήλ επιτρέπεται να χρησιμοποιεί εκτεταμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις ή αποκλεισμούς στη Γάζα, αποφεύγοντας κυρώσεις ή αυστηρή καταδίκη- δίνει την αίσθηση ότι η Ευρώπη υπερασπίζεται τις αρχές του διεθνούς δικαίου επιλεκτικά: αυτοκαταστροφική αυστηρότητα στην περίπτωση της Ουκρανίας· με αποκρουστική αδιαφορία για τη Γάζα.
Στην Ελλάδα τα πράγματα είναι εξίσου σύνθετα. Η χώρα εκτίθεται για πολλές κυβερνητικές «αστοχίες» στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Και σύρεται -ανεπιτυχώς- πίσω από τις διεθνείς εξελίξεις. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη υπηρετεί την ανάγκη για ισχυρές συμμαχίες -που δεν βγαίνουν πάντα- και τις δεσμεύσεις της στα ολιγοπώλια και τα καρτέλ στο εσωτερικό – που δεν είναι βιώσιμες. Στην εξωτερική πολιτική, η Ελλάδα θέτει ως προϋπόθεση τη διακοπή απειλών (casus belli) από την Τουρκία για πρόσβασή της σε ευρωπαϊκά αμυντικά κονδύλια. Επίσης, εντείνει τη στρατιωτική συνεργασία με τη Γαλλία, με κίνηση αγοράς όπλων (π.χ. πυραύλων Exocet, φρεγατών, αεροσκαφών Rafale) στο πλαίσιο ενός 10ετούς προγράμματος ύψους 25 δισ. ευρώ. Την ίδια, όμως, στιγμή ο Μακρόν και οι ευρωπαϊκές αρχές (Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν) φαίνεται να εκτιμούν την υψηλή στρατιωτική και βιομηχανική δυναμική της Τουρκίας, ειδικά σε ό,τι αφορά drones και σχετική τεχνογνωσία, λεπτομέρεια ιδιαίτερα σημαντική στην αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής άμυνας χωρίς πρόσδεση στις ΗΠΑ.
Ετσι, με απίστευτο παραπολιτικό θόρυβο, τα βλέμματα στρέφονται στη ΔΕΘ, περιμένοντας τη δημοσκοπική επαναβεβαίωση της πολιτικής ηγεμονίας Μητσοτάκη. Ομως, είναι αβέβαιη η διατηρησιμότητα του σχεδίου που η κυβέρνηση με αλαζονεία βαφτίζει «πολιτική συνέπεια» ή «σταθερότητα». Το σχέδιο αυτό έχει πολλά σκάνδαλα, αδιαφάνεια, φτωχοποίηση, υποβάθμιση δημοκρατικών θεσμών, υψηλό κόστος (από την κατανάλωση μέχρι το κόστος παραγωγής), αναποτελεσματικότητα, αδικία κ.ο.κ. Και αυτά δεν είναι απλοί θόρυβοι. Είναι ξεκάθαρα σήματα. Την πρωτοβουλία την έχει η κυβέρνηση. Ομως, αυτή τη φορά οι προσδοκίες βρίσκονται στην πλευρά της αντιπολίτευσης. Θα μπορέσει;
