Στις 8/5/2025, στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής, το «Δανέζικο Κουαρτέτο Εγχόρδων» είχε προσφέρει στους Αθηναίους φιλόμουσους μια ιδιαίτερη, ανεπιφύλακτα απολαυστική βραδιά μουσικής δωματίου. Πρόκειται για ένα συναυλιακά υπερδραστήριο, πραγματικά εκλεκτό σύνολο, που έχει γίνει διεθνώς γνωστό κυρίως από την αύξουσα, υβριδική -κλασικοί αλλά και οικειοποιήσεις παραδοσιακής μουσικής του σκανδιναβικού Βορρά- δισκογραφία του (DaCapo, ECM). Το πολυβραβευμένο αυτό σύνολο ξεκίνησε την ύπαρξή του το 2004, στη Βασιλική Μουσική Ακαδημία της Κοπεγχάγης, ως σύμπραξη των Δανών βιολιστών Φρέδερικ Ελαν και Ρούνε Τόνσγουαρ Σόρενσον και του βιολίστα Ασμπιορν Νέρκαρ. Σε αυτούς προστέθηκε το 2008 ο Νορβηγός τσελίστας Φρέντρικ Σκόγεν Σούλιν.
Δύο δεκαετίες αργότερα, στις 5 του περασμένου Ιουνίου, στη Βασιλική Μουσική Ακαδημία της Δανίας δόθηκε μια μεγάλη επίσημη συναυλία με αφορμή την επίδοση του Διεθνούς Μουσικού Βραβείου «Léonie Sonning» στο «Δανέζικο Κουαρτέτο Εγχόρδων». Ηταν η επιβράβευση των τεσσάρων μουσικών για «τη δημιουργία μιας αυθεντικής μουσικής ταυτότητας που λειτουργεί ως έμπνευση σε άλλους μουσικούς και απελευθερώνει μουσική ενέργεια πέρα από τα όρια των μουσικών ειδών». Επίσης, ήταν η πρώτη φορά που το σημαντικό αυτό μουσικό βραβείο, ένα από τα παλαιότερα παγκοσμίως, πήγε σε μουσικό σύνολο αντί σε μουσικό εκτελεστή ή συνθέτη. Στο πρώτο μέρος της συναυλίας το «Δανέζικο Κουαρτέτο Εγχόρδων» υπενθύμισε τη μακρά πορεία του μέσα από ένα ψαγμένο ταξίδι από τη μουσική του Μπαρόκ μέχρι το παρόν, ενώ το δεύτερο το αφιέρωσε σε ένα από τα αριστουργήματα του μινιμαλισμού, το «Absolute jest» (2012), σύνθεση για κουαρτέτο εγχόρδων και μεγάλη ορχήστρα του Αμερικανού Τζον Ανταμς.
Ακούγοντας τις δύο τελευταίες ηχογραφήσεις του δανέζικου συνόλου για την ECM –το «Keel road» (2024) και το «Last leaf» (2018)– αυθόρμητα αναλογίζεται κανείς το πώς προσεγγίζουν το πρωτογενές φολκλορικό υλικό οι τέσσερις μουσικοί, οι οποίοι σε αμφότερες τις περιπτώσεις είναι και οι διασκευαστές του. Εδώ χωρά πολλή συζήτηση. Φυσικά, πρόκειται για μια συλλογική δουλειά με συγκλίνον στίγμα. Αλλά για να αφουγκραστούμε το στίγμα της από τη μεριά μας, στο νοτιότερο άκρο των Βαλκανίων, θα λέγαμε ότι οι Σκανδιναβοί μουσικοί προέρχονται από μια περιοχή της Ευρώπης η οποία ουδέποτε βρέθηκε στη θέση να πρέπει να αντιμετωπίσει το δίλημμα «παράδοση ή εκσυγχρονισμός» ως αμοιβαίως αποκλειστική διάζευξη όπως συνέβη με εμάς στη νεότερη Ελλάδα. Απ’ ό,τι ομολογούν οι ίδιοι οι σαραντάχρονοι μουσικοί, οι καταφανώς «εξευγενισμένες» διασκευές τους έχουν καταβολές στην προσωπική τους οικειότητα με τον κόσμο που εκφραζόταν με αυτές τις παραδοσιακές μουσικές.
Πρόκειται για νεανικές μνήμες και βιώματα από τη Δανία και τη Νορβηγία των δεκαετιών του ’80 και του ’90. Στο «Last leaf» τα ακούσματα διέπονται από περισσότερο συναίσθημα, ίσως και δέος, καθώς οι τέσσερις μουσικοί αγγίζουν σε συγκίνηση και κάνουν δικό τους το αυθεντικό υλικό. Στο «Keel road» αμέσως σχηματίζει κανείς την αίσθηση ότι η συνάντηση συντελείται με περισσότερη αυτοπεποίθηση και κυρίως ελευθερία, οι οποίες εκφράζονται στον πλούτο και την ευρηματικότητα της αναδιατύπωσης. Δίχως να εντάσσονται στο πεδίο του crossover, οι φολκλορικές προτάσεις του «Δανέζικου Κουαρτέτου Εγχόρδων» -εδώ ας προσθέσουμε και το πρώιμο «Wood Works» (2014)- διαθέτουν ένα ευδιάκριτο, ιδιαίτερο στίγμα που τους επιτρέπει να στέκουν δίχως ανάγκη άλλων προσδιορισμών ανάμεσα στα πεδία της παραδοσιακής δημιουργίας και της έντεχνης. Ταυτόχρονα κρατούν ευδιάκριτες αυτές που θα αναγνωρίζαμε ως «εθνικές» αποχρώσεις: τη βαθιά μελαγχολία των Βρετανικών Νησιών, το εσωστρεφές συναίσθημα και τον ρυθμικό μινιμαλισμό της Σκανδιναβίας. Γι’ αυτό άλλωστε το «Δανέζικο Κουαρτέτο Εγχόρδων» είναι γνωστό ως «το κλασικό κουαρτέτο εγχόρδων με πάθος για την παραδοσιακή μουσική του (σκανδιναβικού) Βορρά».
Αξίζει εδώ να προσθέσουμε ότι το περιπετειώδες πνεύμα που διέπει αυτό το εκλεκτό σύνολο εκφράζεται ταυτόχρονα και στις πολύ ιδιαίτερες προτάσεις τους στο αμιγώς κλασικό ρεπερτόριο, στην πενταμερή σειρά ηχογραφήσεων με τίτλο «Prisms Ι έως V» (ECM), όπου φέρνουν τους απόλυτους κλασικούς Μπετόβεν και Μπαχ σε αντιπαράθεση/συνάφεια με τους Βέμπερν, Μέντελσον, Μπάρτοκ, Σνίτκε, Σοστακόβιτς.
