Η Κύμη χωρίς σύκα; Η φετινή χρονιά δείχνει πόσο κοντά μπορεί να βρεθεί η περιοχή σε ένα τέτοιο σενάριο. Στην Εύβοια γενικότερα και στην ευρύτερη ζώνη της Κύμης ειδικότερα, η παραγωγή ξηρών σύκων κατέρρευσε. Οι εκτιμήσεις των ίδιων των κοινοτήτων και των φορέων της περιοχής μιλούν για απώλειες που ξεπερνούν το 70%, με βαρύτερα πλήγματα στα Βίταλα και στις γειτονικές κοινότητες (Κύμη, Ανδρονιάνοι, Μαλετιάνοι, Καλημεριάνοι, Πύργος, Ταξιάρχες) καθώς και στον Αγροτικό Κτηνοτροφικό Μελισσοκομικό Συνεταιρισμό Κύμης – Αλιβερίου (ΑΓΡΟΚΤΗΜΕΛ). Δεν πρόκειται για μια απλή διακύμανση μιας αγροτικής χρονιάς.
Είναι ένα ηχηρό καμπανάκι για τη βιωσιμότητα ενός προϊόντος με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ), αλλά και για το εισόδημα δεκάδων οικογενειών που ζουν από αυτό.
Τι πήγε στραβά; Το καλοκαίρι του 2025 ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Οι παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες και η ανομβρία συνέπεσαν με την κρίσιμη φάση της γονιμοποίησης, προκαλώντας εκτεταμένη ακαρπία. Η συκιά έχει μια ιδιαίτερη βιολογία: για να αποδώσει, στηρίζεται στη μικροσκοπική σφήκα-επικονιαστή, γνωστή ως Blastophaga psenes ( γνωστό ως ψήνα). Όταν οι θερμικές και υδρολογικές συνθήκες ξεφεύγουν, αυτή η λεπτή ισορροπία διαταράσσεται. Το αποτέλεσμα φάνηκε στα χωράφια και αργότερα στα ξηραντήρια: λίγοι καρποί, άνιση ωρίμανση, περισσότερες απορρίψεις, υποβαθμισμένη ποιότητα. Οι παραγωγοί βρέθηκαν με σχεδόν άδειες αποθήκες, ενώ τα καλλιεργητικά και ενεργειακά κόστη συνέχισαν να τρέχουν.
Η οικονομική και κοινωνική συνέπεια για την Κύμη και τα γύρω χωριά είναι μεγάλη. Το σύκο δεν είναι απλώς μια καλλιέργεια με ιστορία· είναι κύρια πηγή εισοδήματος, τροφοδοτεί τα τοπικά συσκευαστήρια, κινεί επαγγέλματα και υπηρεσίες. Όταν η παραγωγή καταρρέει, το πλήγμα διαχέεται: από το χωράφι έως το εμπόριο, από την απασχόληση μέχρι τα δημοτικά έσοδα. Γι’ αυτό και το Δημοτικό Συμβούλιο Κύμης–Αλιβερίου πήρε θέση, καταγράφοντας το μέγεθος της ζημιάς σε σχετικό ψήφισμα και ζητώντας στήριξη. Όμως, για να μη μείνουμε στη διαπίστωση, χρειάζεται σχέδιο.
Η πρώτη προτεραιότητα είναι η επίσημη αναγνώριση της ζημιάς και η άμεση ανακούφιση των παραγωγών. Ο Ελληνικός Οργανισμός Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛΓΑ) πρέπει να καταγράψει επιτόπια τις απώλειες ανά κοινότητα, να τεκμηριώσει την έκταση της μη καρπόδεσης και να συνδέσει τα στοιχεία με τις δηλώσεις Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου (ΟΣΔΕ), ώστε να υπάρχει καθαρή εικόνα. Παράλληλα, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ) οφείλει να εξετάσει ειδική οικονομική ενίσχυση μέσω του καθεστώτος ΄΄de minimis΄΄ – δηλαδή των ενισχύσεων ήσσονος σημασίας που προβλέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την ταχεία στήριξη παραγωγών όταν υπάρχει τεκμηριωμένη μείωση εισοδήματος. Δεν θα είναι η πρώτη φορά που η Πολιτεία στηρίζει ΠΟΠ προϊόν μετά από ακραίο καιρικό πλήγμα. Θα είναι, όμως, μια κίνηση που θα κρατήσει όρθια μια ολόκληρη τοπική αλυσίδα αξίας. Στο ίδιο πνεύμα χρειάζονται και διευκολύνσεις ρευστότητας – παρατάσεις και ρυθμίσεις ασφαλιστικών υποχρεώσεων στον Ενιαίο Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΦΚΑ) για τους αγρότες που έμειναν χωρίς προϊόν.
Η δεύτερη προτεραιότητα είναι ο συντονισμός σε περιφερειακό και πολιτικό επίπεδο. Η Κύμη πρέπει να πρωταγωνιστήσει σε ένα κοινό μέτωπο με την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και τους υπόλοιπους δήμους της Εύβοιας – Χαλκιδέων, Διρφύων–Μεσσαπίων, την Ερέτριας, το Μαντουδίου–Λίμνης–Αγίας Άννας, την Ιστιαίας Αιδηψού και Καρύστου – ώστε να διαμορφωθεί ενιαίος περιφερειακός φάκελος αιτήματος στήριξης προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Ένας περιφερειακός φάκελος αιτήματος στήριξης με συγκριτικά στοιχεία και κοινές υπογραφές θα ενισχύσει το αίτημα προς το Υπουργείο και θα προσδώσει βαρύτητα στις παρεμβάσεις των βουλευτών της Εύβοιας στο Ελληνικό Κοινοβούλιο.
Η τρίτη προτεραιότητα αφορά το αύριο: την επιβίωση και την ανανέωση της καλλιέργειας. Ακόμη κι αν δοθούν οι άμεσες αποζημιώσεις, χωρίς σχέδιο ανασυγκρότησης η παραγωγή θα μείνει εκτεθειμένη στους επόμενους κύκλους ξηρασίας και καύσωνα. Χρειάζεται ένα ειδικό πρόγραμμα «Αναδιάρθρωσης ΠΟΠ Καλλιεργειών Κύμης», ενταγμένο στο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) 2025–2027, με στόχο την ανανέωση των φυτειών, την εγκατάσταση πιο ανθεκτικών υποκειμένων, τον εκσυγχρονισμό των ξηραντηρίων και την ενίσχυση των τοπικών συσκευαστηρίων. Το πρόγραμμα μπορεί να χρηματοδοτηθεί μέσω των ευρωπαϊκών εργαλείων LEADER ή
Ολοκληρωμένων Χωρικών Επενδύσεων (ΟΧΕ) της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας.
Παράλληλα, ο Δήμος Κύμης Αλιβερίου πρέπει να συνεργαστεί με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και τον Ελληνικό Γεωργικό Οργανισμό “ΔΗΜΗΤΡΑ” (ΕΛΓΟ–ΔΗΜΗΤΡΑ) για να μελετηθούν σε βάθος τα φαινόμενα μειωμένης γονιμοποίησης, να αναπτυχθούν προγράμματα πρόγνωσης και παρακολούθησης και να δημιουργηθούν απλοί πρακτικοί οδηγοί για τους παραγωγούς. Ένα σύστημα προειδοποίησης, συνδεδεμένο με τις προβλέψεις της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (ΕΜΥ), θα μπορούσε να αποτρέψει μελλοντικές απώλειες με έγκαιρες οδηγίες για την καλλιέργεια και τη διαδικασία επικονίασης.
Η αξία του προϊόντος «Σύκα Κύμης ΠΟΠ» δεν βρίσκεται μόνο στη γεύση ή στην παράδοση, αλλά και στη φήμη του στην αγορά. Γι’ αυτό χρειάζονται δράσεις προβολής: ενιαίο σήμα ποιότητας, στοχευμένη ενημερωτική εκστρατεία, συμμετοχή σε διεθνείς εκθέσεις τροφίμων με επιδότηση του κόστους, συνεργασία με τον Ενιαίο Φορέα Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ) και εξαγωγικούς οργανισμούς. Σε μια εποχή που οι καταναλωτές αναζητούν αυθεντικότητα και προέλευση, το προϊόν της Κύμης έχει ισχυρό πλεονέκτημα – αρκεί να εξασφαλιστεί σταθερή παραγωγή και υψηλή ποιότητα.
Τέλος, υπάρχει και η δύναμη της ίδιας της κοινωνίας. Ένα Ταμείο Αλληλεγγύης Συκοπαραγωγών Κύμης, υπό τη διαχείριση του Δήμου, με συνεισφορές από τοπικές επιχειρήσεις και πολίτες, μπορεί να βοηθήσει τους πιο πληγέντες παραγωγούς να σταθούν στα πόδια τους μέχρι να ενεργοποιηθούν τα κρατικά μέτρα. Και μια «Γιορτή Σύκου Κύμης», με ιδιαίτερο βάρος στον πολιτιστικό και ενημερωτικό χαρακτήρα, μπορεί να φέρει κοντά παραγωγούς, επιστήμονες, θεσμούς και καταναλωτές γύρω από το ίδιο μήνυμα: να μην αφήσουμε να σβήσει ένα προϊόν-σύμβολο της Εύβοιας.
Η φετινή χρονιά απέδειξε ότι η κλιματική κρίση δεν είναι θεωρητική έννοια, αλλά πραγματικότητα που χτυπά απευθείας την τοπική οικονομία. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Χρειάζεται ένα τρίπτυχο: άμεση ανακούφιση με θεσμικά εργαλεία, πολιτικός συντονισμός με τεκμηριωμένο φάκελο και μεσοπρόθεσμο σχέδιο ανθεκτικότητας και υπεραξίας. Αν αυτά γίνουν πράξη, το ΠΟΠ «Σύκο Κύμης» δεν θα χαθεί· θα αποκτήσει τις άμυνες που χρειάζεται για να επιβιώσει και να αναδειχθεί ξανά.
Γιατί το σύκο της Κύμης δεν είναι απλώς ένα προϊόν – είναι κομμάτι της ζωής και της ταυτότητας του τόπου.
*Εκπαιδευτικός, Δημοτική Σύμβουλος Κύμης Αλιβερίου
