«Η οθόνη βουλιάζει σαλεύει το πλήθος/ Εικόνες ξεχύνονται με μιας»… Με τους στίχους από το τραγούδι του Διονύση Σαββόπουλου ξεκίνησε προχθές την παρουσίαση του φετινού Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης ο καλλιτεχνικός διευθυντής του, Ορέστης Ανδρεαδάκης. Ενα φεστιβάλ στο οποίο θα προβληθούν συνολικά 278 μεγάλου και μικρού μήκους ταινίες (από τις οποίες οι 62 είναι ελληνικές) και 86 θα προβληθούν διαδικτυακά μέσω του online.filmfestival.gr. Οσο για την πρώτη του μέρα, αυτή συμπίπτει με την καθιερωμένη «Γιορτή του Σινεμά» (30/10), όταν σε όλα τα σινεμά της χώρας η είσοδος είναι 2 ευρώ (όσο θα έπρεπε δηλαδή να είναι κάθε μέρα, αν η κυβέρνηση έκανε σωστά τη δουλειά της), οπότε και όσες ταινίες παιχτούν την πρώτη μέρα της διοργάνωσης επίσης θα έχουν είσοδο 2 ευρώ (το κωμικοτραγικό είναι πως αυτή η μέρα, 30 του Οκτώβρη, είναι και Παγκόσμια Ημέρα Αποταμίευσης!).
Το φεστιβάλ ξεκινάει με Τζάρμους! Πρόκειται για την ταινία έναρξης που δεν θα είναι «Η φωνή της Χιντ Ρατζάμπ», η οποία κέρδισε κοινό και κριτικούς στη Βενετία και όλοι πίστευαν πως θα πάρει και το μεγάλο βραβείο, αλλά το «Father Mother Sister Brother» του Τζιμ Τζάρμους που ήταν και το φιλμ που κέρδισε τελικά τον Χρυσό Λέοντα στο πρόσφατο 82ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας.
Παρούσα στην προβολή θα είναι και η Ιντια Μουρ, που συμμετέχει στο πρωταγωνιστικό καστ της ταινίας και είχε βρεθεί το 2019 στη λίστα του περιοδικού TIME με τους 100 πιο επιδραστικούς ανθρώπους στον κόσμο (πρώην μοντέλο, που έκανε αισθητή την παρουσία της κυρίως λόγω του συνδυασμού της καλλιτεχνικής παρουσίας, της ακτιβιστικής δράσης και της ορατότητάς της ως non-binary μαύρης, λατινοαμερικανικής καταγωγής – «Και μόνο η ύπαρξή μου είναι πολιτική πράξη» έχει δηλώσει). Οσο για την ταινία λήξης, 276 φιλμ μετά (!), αυτή θα είναι το «Kότα» (Hen) του Γκιόργκι Πάλφι, μια αναπάντεχη ταινία ελληνικής συμπαραγωγής που έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο Φεστιβάλ του Τορόντο: ηρωίδα είναι μια κότα που δραπετεύει από ένα εργοστάσιο εκτροφής πουλερικών και βρίσκει καταφύγιο στην αυλή μιας ταβέρνας, όπου υπάρχουν συγκρούσεις: ιεραρχία, ιδιοκτήτης που χρησιμοποιεί αυγά, κίνδυνοι. Τουτέστιν, ένας υπέροχος ρεαλισμός/σουρεαλισμός.
Τα αφιερώματα δεν θα λείψουν από το φετινό Φεστιβάλ, αν και ακόμα και τα περισσότερα από αυτά είναι σε πιο «εμπορική» κατεύθυνση (δεν θα αναφερθούμε στο πολυαναμενόμενο αφιέρωμα στην Ιζαμπέλ Ιπέρ, για το οποίο έχουμε γράψει ήδη, με την ίδια να είναι παρούσα στο φεστιβάλ): κατ’ αρχάς, θα βραβευτεί με τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος, ενώ παράλληλα θα προβληθούν όλες οι μεγάλου μήκους ταινίες του, τέσσερις σπάνιες και άγνωστες στο ευρύ κοινό μικρού μήκους, καθώς και η ταινία «Μαύρο + Ασπρο» των Θανάση Ρεντζή και Νίκου Ζερβού, με τον Γιώργο Τσεμπερόπουλο στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η ειδική έκδοση του φεστιβάλ «Πρώτο Πλάνο» θα είναι επίσης αφιερωμένη στον ίδιο και θα περιλαμβάνει μεταξύ άλλων και σπάνιο φωτογραφικό υλικό από τη ζωή και το έργο του.
Θα υπάρχει ακόμα μία τιμητική βραδιά: σε συνεργασία με τη Finos Film, το ΦΚΘ θα τιμήσει φέτος 37 εμβληματικούς ηθοποιούς που πρωταγωνίστησαν σε μερικές από τις πιο καθοριστικές στιγμές του ελληνικού σινεμά της δεκαετίας του 1960 (Μπέτυ Αρβανίτη, Βασίλης Καΐλα, Δημήτρης Καλλιβωκάς, Γιώργος Κωνσταντίνου, Χλόη Λιάσκου, Μπέτυ Λιβανού, Σωτήρης Τζεβελέκος, Αιμιλία Υψηλάντη, Αννα Φόνσου, Αγγελος Αντωνόπουλο, Ελένη Ανουσάκη, Νόρα Βαλσάμη, Γιάννης Βογιατζής, Βαγγέλης Βουλγαρίδης, Μάρθα Βούρτση, Μέλπω Ζαρόκωστα, Καίτη Ιμπροχώρη, Μαρία Ιωαννίδου, Τόνια Καζιάνη, Ξένια Καλογεροπούλου, Λάκης Κομνηνός, Μάρω Κοντού, Ηρώ Κυριακάκη, Αλεξάνδρα Λαδικού, Πόπη Λάζου, Στέφανος Ληναίος, Χρήστος Νομικός, Γιώργος Πάντζας, Χρήστος Πολίτης, Κώστας Πρέκας, Ελένη Προκοπίου, Ελσα Ρίζου, Τζένη Ρουσσέα, Ζωζώ Σαπουντζάκη, Νίκος Τσούκας και Ελλη Φωτίου). Θα υπάρχει και μαγνητοσκοπημένο αφιέρωμα όπου πολλοί από τους παραπάνω θα μιλάνε για τη ζωή τους. Στο αφιέρωμα «πρωταγωνιστεί» και η αγαπημένη Αννα Κυριακού, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή.
Με τίτλο «Fragilities / Ευθραυστότητες» το φεστιβάλ θα παρουσιάσει 11 ταινίες με βαθιά πολιτικό νόημα, ενώ στο «Plot Twist, Beyond the Sixth Sense» 14 σπάνιες και λιγότερο προβεβλημένες ταινίες που έχουν γυριστεί από το 1976 έως το 2025, πιο… ανατρεπτικές. Ταυτόχρονα θα εγκαινιαστεί και η έκθεση «Ανατροπή (η επιστημονική φαντασία σαν αλλαγή / Plot Twist – the science fiction change)», η οποία θα παρουσιαστεί έως τις 16 Νοεμβρίου και αποτελεί την επίσημη έναρξη της Μπιενάλε 9.
Αφιέρωμα θα γίνει και στους Ελέν Κατέ και Μπρουνό Φορζανί, ένα από τα πιο τολμηρά και ιδιαίτερα σκηνοθετικά δίδυμα της Ευρώπης: θα παρουσιαστεί το σύνολο του έργου τους από τις πρώτες πειραματικές μικρού μήκους μέχρι την πιο πρόσφατη μεγάλου μήκους ταινία τους και οι ίδιοι θα έρθουν στη Θεσσαλονίκη. Γάλλοι και οι δύο, συναντήθηκαν το 2000 στις Βρυξέλλες, ενώ σπούδαζαν στο Ινστιτούτο Τεχνών Διανομής (IAD), και αμέσως ξεκίνησαν να συνεργάζονται ως σκηνοθέτες και σεναριογράφοι, δημιουργώντας μια σειρά από αυτοχρηματοδοτούμενα μικρού μήκους φιλμ. Η πρόσφατη μεγάλου μήκους ταινία τους, «Reflection in a Dead Diamond» (2025) διαγωνίστηκε για τη Χρυσή Αρκτο στο πρόσφατο Φεστιβάλ Βερολίνου και αποτελεί φόρο τιμής στις ταινίες «Eurospy» («Ευρωκατάσκοποι») της δεκαετίας του 1960, ένα είδος ταινιών κατασκοπείας που δημιουργήθηκαν στην Ευρώπη, συχνά με χαμηλό προϋπολογισμό.
Οσο για το «spotlight» του φεστιβάλ, αυτό φέτος θα πέσει στον Μαρσέλ Πανιόλ (1895-1974), την απόλυτη ίσως ενσάρκωση της έννοιας του auteur. Συγγραφέας, κινηματογραφιστής, παραγωγός, πρωτοπόρος στη χρήση του φυσικού φωτισμού και των τοπίων της Προβηγκίας, ο Πανιόλ συνδύαζε και στον γραπτό και στον κινηματογραφικό λόγο του τον ρεαλισμό, την ανθρωπιά, το χιούμορ, ενώ πάντα έδινε έμφαση σε μικρές, καθημερινές ιστορίες. Θεωρείται «εθνικός θησαυρός» στη Γαλλία, ενώ τα θεατρικά έργα του συνεχίζουν να παίζονται έως σήμερα. Η τριλογία του «Marius» (1929), «Fanny» (1931) και «César» (1936) τον έκανε διάσημο στον καιρό του (οι δύο πρώτες ήταν και από τις πρώτες γαλλικές ομιλούσες ταινίες βασισμένες σε θεατρικά έργα με φυσικό διάλογο!).
Θα κλείσουμε με αυτά που θα βλέπουμε συνέχεια στο φεστιβάλ: την αφίσα και τα σποτάκια του. Τις αφίσες της φετινής διοργάνωσης υπογράφει ο εικαστικός Στέφανος Ρόκος, ο οποίος δημιούργησε δύο πρωτότυπα ζωγραφικά έργα, τα οποία ενέπνευσαν και τα σποτ του 66ου Φεστιβάλ: δύο μικρού μήκους animation ταινίες τις οποίες δημιούργησαν ο Στέφανος Ρόκος μαζί με τον Φωκίωνα Ξένο, σε μουσική τού ελληνικής καταγωγής διάσημου Αμερικανού μουσικού Jim Sclavunos. Να προσθέσουμε, τέλος, ότι φετινός ambassador της Αγοράς του Φεστιβάλ θα είναι ο σεφ Σωτήρης Κοντιζάς.
