Ειρήνη στη Γάζα;

Είναι νομίζω ενδιαφέρον ότι και οι δύο διεθνείς παρεμβάσεις για την εκτόνωση ή και επίλυση των συγκρούσεων που κυριαρχούν στη διεθνή ζωή, εκείνων στη Γάζα και την Ουκρανία, έγιναν με τον κύριο μεσολαβητή, τον Αμερικανό πρόεδρο, να καταγγέλλει το Διεθνές Δίκαιο, τα Ηνωμένα Εθνη και τους διεθνείς θεσμούς γενικότερα. Ακόμα τους δύο συμπρωταγωνιστές του, Νετανιάχου και Πούτιν, να επιλέγουν τόπους συνάντησης μαζί του και διαδρομές αεροσκαφών τέτοιες ώστε να αποφεύγουν ο μεν πρώτος την εκτέλεση ενταλμάτων σύλληψής του σε εκτέλεση αποφάσεων του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, ο δε δεύτερος την απαγόρευση πτήσεων στον εναέριο χώρο κρατών-μελών ΝΑΤΟ/Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ας υπενθυμίσει ακόμα κανείς την ομιλία του Αμερικανού προέδρου στην ισραηλινή Κνεσέτ (Βουλή) την περασμένη εβδομάδα, κατά την οποία ζήτησε από τους βουλευτές να μην ασκηθεί δίωξη κατά του Νετανιάχου για τις κατηγορίες διαφθοράς που αντιμετωπίζει. Και ότι ο ίδιος ο κ. Τραμπ επέβαλε κυρώσεις κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου επειδή άσκησε διώξεις κατά του Νετανιάχου και του πρώην υπουργού Αμυνας της κυβέρνησής του για την επιβολή λιμού στους κατοίκους της Γάζας.

Η εκεχειρία στη Γάζα επετεύχθη (για όσο διάστημα διατηρηθεί) ενώ οι συνθήκες στην περιοχή έχουν ολοκληρωτικά ανατραπεί υπέρ του Ισραήλ. H φιλοϊρανική Χεζμπολάχ στον Λίβανο έχει εξαρθρωθεί σχεδόν ολοκληρωτικά ώστε να μην μπορεί να αποτελέσει στο μέλλον σημαντική απειλή κατά του Ισραήλ. Το Ιράν, που αποτελούσε τον κύριο υποστηρικτή και τροφοδότη της σε όπλα, έχει υποστεί σημαντική ήττα ενώ με την ανατροπή του καθεστώτος Ασαντ οι διάδρομοι μεταφοράς βοήθειας από το Ιράν έπαψαν να υπάρχουν. Το κυριότερο, το ίδιο το Ιράν έχει πάψει να αποτελεί άμεση πυρηνική απειλή κατά του Ισραήλ. Οσον αφορά την Τουρκία του καθεστώτος Ερντογάν, που δεν διστάζει να στέλνει φυλακή τους πολιτικούς του αντιπάλους βέβαιος ότι δεν θα θιγεί η θέση της χώρας στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τα προνόμια που της εξασφαλίζουν, έσπευσε να υποβάλει τα σέβη της στον «ειρηνοποιό» Αμερικανό πρόεδρο για να εξασφαλίσει οπλικά συστήματα και επενδύσεις που θα της επιτρέψουν να συνεχίσει τη δική της πολιτική.

Η συμφωνία για την εκεχειρία στη Γάζα ενδεχομένως να έχει επηρεάσει περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου, που θα κληθούν άλλωστε να διαδραματίσουν ρόλο στην υλοποίησή της. Η επίθεση στις 9 Σεπτεμβρίου στο Κατάρ κατέστησε ακόμα σαφέστερο ότι δεν υπάρχουν όρια και κανόνες στην επιθετικότητα της ισραηλινής κυβέρνησης, ακόμα και όταν στόχος της είναι ο στενότερος σύμμαχος των ΗΠΑ στην περιοχή.

Η επίθεση αυτή δεν επέσπευσε μόνο την αμερικανική επέμβαση για την επιβολή εκεχειρίας στη Γάζα αλλά είχε ακόμα μία σημαντική παρενέργεια. Οκτώ μέρες αργότερα, στις 17 Σεπτεμβρίου 2025, ανακοινώθηκε στο Ριάντ η σύναψη Στρατηγικής Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυνας με το Πακιστάν, με την οποία τα δύο μέρη δεσμεύονται να αντιμετωπίζουν τυχόν επίθεση εναντίον του ενός εξ αυτών ως επίθεση εναντίον και του άλλου. Σημειώνεται ότι το Πακιστάν διαθέτει 170 πυρηνικές κεφαλές και δεν δεσμεύεται, όπως άλλες πυρηνικές δυνάμεις, από το δόγμα μη πρώτης χρήσης. Με τη συμφωνία που σύναψε με τη Σαουδική Αραβία η πυρηνική ασπίδα επεκτείνεται και σε αυτήν. Με δυο λόγια, η σύγκρουση στη Γάζα οδήγησε τη Σαουδική Αραβία να επιλέξει την πυρηνική ασπίδα ενός άλλου ισλαμικού κράτους και όχι εκείνη των ΗΠΑ.

Πέρα από το συγκεκριμένο παράδειγμα της Σαουδικής Αραβίας δεν θα είναι εύκολος στο μέλλον ο ρόλος των μοναρχιών του Κόλπου αλλά και χωρών όπως η Τουρκία που θέλουν να διατηρήσουν την αίγλη του υπερασπιστή των Παλαιστινίων αλλά ταυτόχρονα να εδραιώσουν τις οικονομικές και εξοπλιστικές σχέσεις τους με τις ΗΠΑ. Η τήρηση της συμφωνίας θα απαιτήσει να επιβλέψουν τον αφοπλισμό της Χαμάς και τον αποκλεισμό της από τη μελλοντική διακυβέρνηση της Γάζας, να δεχτούν να έχει ο ισραηλινός στρατός τη διακριτική ευχέρεια να αποφασίζει πότε θα αποσυρθεί πλήρως από την περιοχή, να συνεργαστούν με κυβέρνηση τεχνοκρατών που θα επιβλέπουν ο Τραμπ και ο Βρετανός πρώην πρωθυπουργός Τόνι Μπλερ κ.λπ. χωρίς να υπάρχει κάποια σαφής δέσμευση του Ισραήλ για τη δημιουργία, στο τέλος αυτής της διαδικασίας, ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.

Ισως έχει έρθει ο καιρός οι ίδιοι οι πολίτες του Ισραήλ να αντιληφθούν ότι όλες αυτές οι «επιτυχίες» σε βάρος των Παλαιστινίων έχουν υπονομεύσει το μεγάλο ηθικό κεφάλαιο της χώρας τους που αποτελούσε ο σεβασμός στη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα σε μια περιοχή του κόσμου που δεν φημίζεται για την προσήλωσή της σε αυτές τις αξίες. Επίσης, ότι η συνεχής φθορά αυτού του κεφαλαίου θα υπονομεύσει τελικά και την ίδια την ασφάλεια της χώρας τους. Η στήριξη του προέδρου Τραμπ και των ομοϊδεατών του δεν θα αντισταθμίζει για πολύ ακόμη την απαξίωση μιας χώρας που δεν σέβεται διεθνείς αξίες και θεσμούς.

* Fellow, Πανεπιστήμιο Dalhousie, Καναδάς, πρώην πρύτανης του Παντείου