Η υπόθεση της ΕΡΙΟΤΕΚ στη Νέα Ιωνία συμπυκνώνει την παροιμιώδη θεσμική αδιαφορία στη χώρα μας ως προς τα αιτήματα και τις ανάγκες της κοινωνίας. Μια πολυετής διεκδίκηση απαλλοτρίωσης μέρους του οικοπέδου του παλιού εργοστασίου κλωστοϋφαντουργίας με σκοπό την ανέγερση σχολείων και τη δημιουργία πάρκου, την οποία είχε κερδίσει ο Δήμος Νέας Ιωνίας, κινδυνεύει να χαθεί οριστικά. Η υπόθεση κρατά πάνω από 20 χρόνια και πλέον, μετά από ολιγωρίες, αστοχίες και δικαστικές διαμάχες, βρίσκεται σε ένα οριακό στάδιο όπου κρίνεται αν ο δήμος θα καταφέρει να ανακτήσει το οικόπεδο ή αν αυτό θα περάσει οριστικά στα χέρια του πρώην ιδιοκτήτη του.
Πιάνουμε το νήμα της πολύπαθης ιστορίας του οικοπέδου της ΕΡΙΟΤΕΚ από το 2004, με τον Δήμο Νέας Ιωνίας να αποφασίζει την τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου στο οικοδομικό τετράγωνο 425 (οικόπεδο ΕΡΙΟΤΕΚ) προκειμένου να απαλλοτριωθεί τμήμα του οικοπέδου και να χαρακτηριστεί ως χώρος ανέγερσης σχολείων. Το οικόπεδο της ΕΡΙΟΤΕΚ είναι 10 στρέμματα. Από αυτά, το κομμάτι που είχε δεσμευτεί από τον δήμο βρίσκεται στην πάνω πλευρά του οικοπέδου, επί της οδού Σαλαμίνος, και είναι περίπου 5 στρέμματα.
Ενώ ήδη τότε είχαν ξεκινήσει οι νομικές διαμάχες με τον ιδιοκτήτη του και επιχειρηματία στον χώρο των ξενοδοχείων, Μήτση, το 2008 ο νομάρχης Αθηνών εξέδωσε απόφαση η οποία προέβλεπε τον χαρακτηρισμό τμήματος αυτού του οικοπέδου ως χώρου ανέγερσης σχολείων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Το 2009 η οικογένεια Μήτση αιτήθηκε την ακύρωση της απόφασης του νομάρχη Αθηνών. Το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) έβγαλε το 2018 απόφαση η οποία απέρριπτε την αίτηση ακύρωσης της οικογένειας Μήτση.
Η απόφαση του ΣτΕ διαβιβάστηκε το 2019 στην τότε δημοτική αρχή της Δέσποινας Θωμαΐδου («Δύναμη Προοπτικής»), η οποία είχε μόλις αναλάβει τα καθήκοντά της. Αντιπολιτευτικές παρατάξεις καταγγέλλουν ότι επί 4 χρόνια (έως και τον Αύγουστο του 2023, που εν τέλει έφερε το θέμα προς ψήφιση στο Δημοτικό Συμβούλιο), η κ. Θωμαΐδου δεν αναζήτησε χρηματοδότηση, ούτε προχώρησε στον ορισμό τιμής μονάδος (όπως προέβλεπε η απόφαση του ΣτΕ) προκειμένου να ολοκληρωθεί η απαλλοτρίωση. Αντ’ αυτού, λένε, έφερε το θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο ελάχιστες μέρες πριν από τη συμπλήρωση 15 χρόνων από την πρώτη απόφαση υπέρ της απαλλοτρίωσης.
Η παρέλευση της 15ετίας σήμαινε ότι το οικόπεδο θα έπρεπε είτε να γυρίσει στον πρώην ιδιοκτήτη του (την οικογένεια Μήτση), είτε να επαναπαλλοτριωθεί και όλη η διαδικασία να ξεκινήσει από την αρχή με πολύ δυσχερέστερους όρους για τον δήμο. Σύμφωνα με την αντιπολίτευση, η 4ετής κωλυσιεργία της τότε δημάρχου δεν ήταν αθώα. Συγκεκριμένα, της αποδίδουν εν κρυπτώ συνεννοήσεις με την οικογένεια Μήτση, η οποία μάλιστα προσφέρθηκε τότε να δωρίσει παιδική χαρά για το Παναιτώλιο της Αλσούπολης. Ωστόσο, την παιδική χαρά που υπήρχε στο Παναιτώλιο την είχε ξηλώσει αναίτια η ίδια η κ. Θωμαΐδου λίγους μήνες πριν, όπως καταγγέλλουν παρατάξεις της αντιπολίτευσης. Από επιστολή της νομικής συμβούλου του δήμου μέσα στην άνοιξη του 2023 φαίνεται πως η δήμαρχος είχε γνώση των προθέσεων της οικογένειας Μήτση, καθώς είχε συναντηθεί μαζί τους.
Πιέσεις και επίσημες αιτήσεις της οικογένειας Μήτση για αυτοδίκαιη άρση της απαλλοτρίωσης υπήρχαν ήδη από τον Φεβρουάριο του 2023, ωστόσο τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου το Δημοτικό Συμβούλιο εξέδωσε πράξη στην οποία απέρριπτε ομόφωνα την αίτηση της οικογένειας, πρότεινε την επανακήρυξη απαλλοτρίωσης και αποφάσιζε ότι ο δήμος πρέπει άμεσα να ορίσει προσωρινή τιμή μονάδας και να βρει χρηματοδότηση. Βέβαια, με την πάροδο του χρόνου ο δήμος είχε πολύ λιγότερα «διαπραγματευτικά χαρτιά» στα χέρια του. Ετσι, η οικογένεια Μήτση προσέφυγε στον γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης για να ακυρώσει την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, κάτι το οποίο πέτυχε τον Οκτώβριο του 2023.
Τον Δεκέμβριο του 2023 ο γραμματέας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής πήγε στον Δήμο Νέας Ιωνίας (μετά από προσφυγή του δήμου κατά της απόφασης της Αποκεντρωμένης) και υποσχέθηκε ότι θα προτάξει στην Ειδική Επιτροπή τη συζήτηση του θέματος. Ωστόσο, η προσφυγή απορρίφθηκε «σιωπηρά», χωρίς να εξεταστεί από την Ειδική Επιτροπή.
Τον Φεβρουάριο του 2024, με δήμαρχο πλέον τον Π. Μανούρη («Δημιουργία Αλληλεγγύη»), έγινε προσφυγή στο ΣτΕ κατά της «σιωπηρής» απόρριψης. Η υπόθεση αναμένεται να εκδικαστεί στις 22 Οκτωβρίου του τρέχοντος έτους.
Θετική για τις διεκδικήσεις του κόσμου της Νέας Ιωνίας έκβαση θα είναι το ΣτΕ να ακυρώσει την απόφαση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής και να δοθεί παραπάνω χρόνος ώστε να αναζητηθεί χρηματοδότηση και να διεκδικηθεί η επαναπαλλοτρίωση του χώρου της ΕΡΙΟΤΕΚ. Σε αντίθετη περίπτωση, το οικόπεδο περνάει πάλι στην οικογένεια Μήτση για να το αξιοποιήσει όπως κρίνει με βάση τα δικά της συμφέροντα.
● Η διοίκηση Μανούρη πρόσφατα δέχθηκε εντονότατη κριτική μετά την απόφασή της τον Ιούλιο να επιβάλει χαράτσι ύψους 0,50 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο ιδιοκτησίας στους κατοίκους (μέσω των λογαριασμών της ΔΕΗ) για τα επόμενα έξι χρόνια με σκοπό, όπως αναφέρεται, να συγκεντρωθούν κονδύλια για μελλοντικές απαλλοτριώσεις δημοτικών εκτάσεων. Παρατάξεις, οργανώσεις και πολίτες τόνιζαν ότι το χαράτσι επιβαρύνει υπέρμετρα τους κατοίκους, ενώ δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα ή εγγύηση υλοποίησης απαλλοτριώσεων. Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση ακύρωσε την επιβολή του τέλους.
Η Νέα Ιωνία έχει επιτακτική ανάγκη από σχολεία και ανοιχτούς χώρους. Οταν είχαμε παραδώσει τη δημαρχία στην κ. Θωμαΐδου το 2019, είχε βγει απόφαση του ΣτΕ υπέρ του δήμου. Η κ. Θωμαΐδου δεν έκανε τίποτα για 4 χρόνια και περίμενε λίγες μέρες πριν λήξει η προθεσμία για να το φέρει στο Δημοτικό Συμβούλιο, αφού πρώτα ο Μήτσης πίεζε για να πάρει πίσω το οικόπεδο.
Ο κ. Μανούρης δεν έχει φέρει πρόταση για δάνειο. Αφήνει τον χρόνο να περάσει ώστε στο τέλος να χαθεί ο χώρος. Το 2023 είχαμε πει ότι πρέπει να εξαντληθούν όλες οι δυνατότητες για λήψη χρηματοδότησης και, αν δεν γίνει αυτό, να πάμε σε δάνειο. Δεν έχει προχωρήσει κάτι τέτοιο. Στα λόγια ο κ. Μανούρης βάζει το ζήτημα της ΕΡΙΟΤΕΚ, στην πράξη δεν πιστεύει ότι μπορεί να γίνει κάτι. Πλέον μόνο με την κινητοποίηση του κόσμου μπορεί να σωθεί το οικόπεδο.
Ολγα Κατημερτζή, πρ. αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής Δήμου Ν. Ιωνίας
Η Δ. Θωμαΐδου όχι μόνο δεν προώθησε το ζήτημα της ΕΡΙΟΤΕΚ, αλλά το υπονόμευσε συστηματικά. Ο κ. Μανούρης προσπαθεί να διώξει τον «μουτζούρη» από πάνω του, δεν είχε τη διεκδίκηση της ΕΡΙΟΤΕΚ σαν προτεραιότητα, θα μπορούσε να είχε επιμείνει σε φορείς επανειλημμένα. Δεν έχει αγωνιστεί για να διασφαλίσει το οικόπεδο, έχει κάνει τα απολύτως ελάχιστα, ενώ προεκλογικά δεσμευόταν ότι θα σώσει την ΕΡΙΟΤΕΚ.
Είναι ξεκάθαρο ότι η απαλλοτρίωση της ΕΡΙΟΤΕΚ είναι ευεργετική προς το δημόσιο συμφέρον και άρα «στέκεται» πιθανώς στο δικαστήριο. Ωστόσο, χρειάζεται η κινητοποίηση του κόσμου. Πρέπει να σώσουμε το οικόπεδο. Βλέπουμε να συντελείται η τελευταία μεγάλη επίθεση σε ό,τι έχει μείνει ελεύθερο, σε μια περιοχή που είναι ήδη υπερδομημένη.
Κάτοικος της περιοχής, μέλος της «Συνέλευσης Γειτονιάς για την ΕΡΙΟΤΕΚ»
Η Δ. Θωμαΐδου, αφού είχε ολιγωρήσει για 4 χρόνια, έκανε βιαστικές κινήσεις λίγες μέρες πριν λήξει η προθεσμία. Ούτε που γνώριζε καλά το θέμα όταν έγινε το Δημοτικό Συμβούλιο. Ο κ. Μανούρης έκανε κάποια τεχνικά κόλπα για να πάρει περισσότερο χρόνο, αλλά τα χέρια του ήταν λίγο ώς πολύ δεμένα. Στα χαρτιά φάνηκε να το βάζει ως προτεραιότητα, στην πράξη λιγότερο.
Από την ενημέρωση που έχουμε από τον ίδιο, φαίνεται να είναι τελειωμένη ιστορία. Ωστόσο, η νομική σύμβουλος του δήμου ισχυρίζεται ότι ίσως και να μπορεί να σωθεί. Αν το δικαστήριο βγάλει αρνητική απόφαση, ό,τι και να κάνουμε ως κάτοικοι είναι τελειωμένη υπόθεση.
Χρήστος Κανλής, επικεφαλής της παράταξης «Ενότητα για τη Νέα Ιωνία»
Είναι ένα διαχρονικό σκάνδαλο. Υπάρχουν αλλεπάλληλες καθυστερήσεις, δεν βρίσκονται πηγές χρηματοδότησης, όλοι οι αρμόδιοι φορείς κωλυσιεργούν και το κράτος δεν ενδιαφέρεται. Η κ. Θωμαΐδου έφτασε στο σημείο να συναλλάσσεται με τον Μήτση για το αν θα κάνει αυτός μια προσφορά για παιδική χαρά. Η τωρινή δημοτική αρχή, όπως και οι προηγούμενες, δεν στηρίχθηκε στην ανάγκη του λαού για σχολεία και δεν το προέταξε σαν ζήτημα.
Η ευρύτερη περιοχή του Περισσού και της Νέας Ιωνίας αλλάζει πρόσωπο. Εκεί που ήταν γειτονιά, αλάνες και χώροι που θα μπορούσαν να γίνουν χώροι πρασίνου, έχουν γίνει πλέον επιχειρηματικά έργα για να αλλάξουν τον χαρακτήρα της περιοχής. Η υπόθεση της ΕΡΙΟΤΕΚ έρχεται να δέσει με όλη αυτή την κατάσταση. Η περιοχή έχει ανάγκη από δημόσιες υποδομές όπως σχολεία. Ούτε η κυβέρνηση, ούτε η περιφέρεια δείχνουν πολιτική βούληση για να δώσουν λεφτά για κοινωφελή έργα. Μόνο το λαϊκό κίνημα και η κινητοποίηση του κόσμου της γειτονιάς μπορεί να φτιάξει τείχος αντίστασης και διεκδίκησης.
Πέτρος Αλέπης, επικεφαλής «Λαϊκής Συσπείρωσης» και μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ
Η περιοχή πρέπει να αποσυμφορηθεί, υπάρχει τεράστιο πρόβλημα με τους ελεύθερους δημόσιους χώρους. Το κράτος, όμως, αποφασίζει να δώσει αλλού λεφτά. Δεν είναι αποδεκτό από τη μια να βλέπουμε φαραωνικά έργα, όπως το Ιωνικό Κέντρο, και από την άλλη να υπάρχει 20 χρόνια μια κατάσταση στασιμότητας στην ΕΡΙΟΤΕΚ και να μας λένε ότι δεν έχουμε λεφτά για απαλλοτρίωση. Εμείς λέμε ότι πρέπει να δοθεί δημόσια χρηματοδότηση και να περάσει στα χέρια του δήμου. Ο κόσμος πρέπει να μην επιτρέψει να ολοκληρωθεί η τελευταία πράξη του δράματος, δηλαδή να επιστραφεί το οικόπεδο στην οικογένεια Μήτση.
Ο κ. Μανούρης έχει αναλάβει μεν την κατάσταση σε μια οριακή φάση, αλλά και ο ίδιος δεν έχει κάνει κάτι, κυρίως διακηρύξεις. Το μόνο που κάνει είναι μια διαχείριση πολιτικού κόστους, επαναλαμβάνοντας ότι έχει τα χέρια του «δεμένα» από τους χειρισμούς της κ. Θωμαΐδου.
Παναγιώτης Κουτσός, επικεφαλής «Εκτός Σχεδίου»
Ανθηση και παρακμή του «ελληνικού Μάντσεστερ»
Η Ελληνική Εριουργία απλωνόταν σε μια μεγάλη έκταση από τον Περισσό μέχρι τα Πευκάκια, εκατέρωθεν του σιδηροδρομικού σταθμού, δημιουργώντας το αποκαλούμενο «ελληνικό Μάντσεστερ», περιοχή η οποία, με την καθοριστική συμβολή των Μικρασιατών προσφύγων, άνθησε βιομηχανικά. Καταλυτική στην ιστορία της εριουργίας στην περιοχή ήταν η παρουσία της οικογένειας Κυρκίνη, με κύριο εκπρόσωπο τον επιχειρηματία Νικόλαο Κυρκίνη, ο οποίος το 1919 αγόρασε έκταση στους Ποδαράδες της Νέας Ιωνίας και το 1920 έχτισε εργοστάσιο μεταξουργίας, βαφείο και πλυντήριο, εκμεταλλευόμενος τα ρέματα της περιοχής, όπως ο Ποδονίφτης και ο Γιαμπουρλάς.
Η τεράστια άνθηση στην ευρύτερη περιοχή οδήγησε σε επέκταση των εργοστασίων και στη δημιουργία της Ελληνικής Μεταξουργίας Α.Ε. το 1923, καθώς και της Ηλεκτροβιομηχανικής Α.Ε. το 1924, η οποία κάλυπτε τις ευρύτερες γύρω περιοχές, ενώ παράλληλα δημιουργούνται ξυλουργεία, σιδηρουργεία, βαμβακουργεία, εργατικός συνοικισμός κ.ά. Το 1926 οι δύο προαναφερθείσες εταιρείες συγχωνεύονται με την Ελληνική Εριουργία Α.Ε. Το 1927, ωστόσο, έρχεται μια μεγάλη τομή, καθώς ο διευθυντής των εργοστασίων, Νικόλαος Κυρκίνης, κατηγορείται για υπεξαίρεση χρημάτων και αυτοκτονεί τραγικά το 1932.
Η εταιρεία ανασυστήνεται, περνάει στα χέρια της Εθνικής Τράπεζας και το 1932 ιδρύεται η ΕΒΥΠ (Ελληνική Βιομηχανία Υφαντουργικών Προϊόντων), με κύρια προϊόντα τα κατώτερης ποιότητας μαλλιά και κλωστές, μέθοδος καινοτόμος για την Ελλάδα της εποχής, ενώ σταδιακά επεκτείνεται και σε άλλες δραστηριότητες. Το 1933 η ΕΒΥΠ αγοράζει μέρος του οικοπέδου της Ελληνικής Εριουργίας Α.Ε., ωστόσο τα προβλήματα ξεκινούν άμεσα καθώς χρειαζόταν εξειδικευμένο προσωπικό και σύγχρονα μηχανήματα. Το 1935 η Εθνική Τράπεζα πουλάει το μεγαλύτερο μέρος των μετοχών στον βιομήχανο Πρόδρομο Μποδοσάκη και προσπαθεί να αναδιαρθρώσει την ΕΒΥΠ, χωρίς επιτυχία. Ετσι, η ΕΒΥΠ απαλλοτριώνεται, περνάει στους πιστωτές του Μποδοσάκη και δημιουργείται η ΝΕΒΥΠ, η οποία ξεκινά να εφαρμόζει νέες τεχνικές, βάζοντας τεχνητές ίνες και εισάγοντας νέα νήματα.
Η εμβληματική καμινάδα που βρίσκεται μέχρι και σήμερα στο οικόπεδο της ΕΡΙΟΤΕΚ χτίζεται το 1938. Στα τέλη του Β’ Π.Π., ξεκινάει ξανά η λειτουργία του εργοστασίου, ενώ το 1945-1947 φεύγει από τα χέρια της ΕΒΥΠ και περνά στην «Αναστασόπουλος Α.Ε.». Με την κρίση στην ελληνική βιομηχανία σε πλήρη εξέλιξη, το 1955, η εταιρεία αποκτά σταδιακά υπέρογκα χρέη και ώς το 1964 ξεπουλάει όλα της τα περιουσιακά στοιχεία. Το 1965 συστήνεται η ΕΡΙΟΤΕΚ Α.Ε., η οποία απορροφά το 1975 την πρώην ΕΒΥΠ.
Το 1980 μπαίνει στην ιστορία μας η οικογένεια Μήτση (η οποία είχε άσχετες επιχειρηματικές δραστηριότητες, κυρίως σε ξενοδοχεία) και αγοράζει την ΕΡΙΟΤΕΚ. Οι κάτοικοι ήδη από το 1984 έχουν ζητήσει να απαλλοτριωθεί ο χώρος για να δημιουργηθούν σχολικές και άλλες εγκαταστάσεις, ωστόσο οι αλλεπάλληλες ολιγωρίες δημοτικών αρχών και η πλήρης διαχρονική αδιαφορία του κράτους έχουν οδηγήσει την κατάσταση στη σημερινή της φάση.
Η πρώην ΕΡΙΟΤΕΚ βρίσκεται κοντά στον ΗΣΑΠ Περισσού, στο οικοδομικό τετράγωνο 425, μεταξύ των οδών Σαλαμίνος, Καλλιπόλεως και Βυζαντινών Αυτοκρατόρων.
*Οι ιστορικές πληροφορίες είναι ευγενική προσφορά της αρχαιολόγου Ολγας Βογιατζόγλου