Εξατμίσεις αυτοκινήτων. Καπνός εργοστασίων. Ομίχλη από πυρκαγιές. Το πιθανότερο είναι ότι, ανεξάρτητα από το πού ζούμε στη Γη, είμαστε εκτεθειμένοι σε κάποια μορφή ατμοσφαιρικής ρύπανσης σχεδόν καθημερινά. Στην πραγματικότητα, το 99% των ανθρώπων παγκοσμίως αναπνέουν μολυσμένο αέρα.
Την επείγουσα ανάγκη αντιμετώπισης της εξελισσόμενης απειλής της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και των σοβαρών επιπτώσεών της στην υγεία, την ανθεκτικότητα των κοινοτήτων και της οικονομίας ήρθε να υπογραμμίσει η έκτη Διεθνής Ημέρα Καθαρού Αέρα για γαλάζιους ουρανούς που ήταν χθες, 7 Σεπτεμβρίου.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση προκαλεί ασθένειες και θανάτους, καθώς πολλές πηγές ατμοσφαιρικής ρύπανσης, όπως η καύση ορυκτών καυσίμων και βιομάζας, συμβάλλουν επίσης στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Η ατμοσφαιρική ρύπανση επηρεάζει τους πάντες, αλλά επηρεάζει και τις εγκύους, τα βρέφη και τα παιδιά, τους ηλικιωμένους, όσους ζουν σε συνθήκες φτώχειας και τις ιστορικά περιθωριοποιημένες κοινότητες.
Οι καύσεις
Με θέμα «Αγώνας για τον Αέρα», η χθεσινή παγκόσμια μέρα τονίζει την ανάγκη επιτάχυνσης λύσεων και συλλογικής δράσης για την παροχή καθαρού αέρα για όλους. Η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι ο δεύτερος κύριος παράγοντας κινδύνου για θάνατο, προκαλώντας περίπου 8,1 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους ετησίως μόνο από παθήσεις όπως εγκεφαλικά επεισόδια, καρδιακά, καρκίνο του πνεύμονα και οξείες αναπνευστικές λοιμώξεις, σύμφωνα με μελέτη του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Health Effects Institute. Και περισσότερα από 700.000 παιδιά κάτω των πέντε ετών πεθαίνουν από αιτίες που σχετίζονται με την οικιακή και εξωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση.
Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι ατμοσφαιρικής ρύπανσης: η εσωτερική και η εξωτερική. Η ατμοσφαιρική ρύπανση εσωτερικών χώρων προέρχεται κυρίως από την καύση ξύλου, ξυλοκάρβουνου, ζωικής κοπριάς και άλλων λεγόμενων «στερεών καυσίμων» που χρησιμοποιούνται από δισεκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο για μαγείρεμα.
Οταν αυτά τα καύσιμα καίγονται, απελευθερώνουν μικροσκοπικά σωματίδια σκόνης, αιθάλης και μαύρου άνθρακα, τα οποία είναι συλλογικά γνωστά ως λεπτά σωματίδια. Η ατμοσφαιρική ρύπανση των εξωτερικών χώρων προέρχεται από μια σειρά πηγών, συμπεριλαμβανομένων εργοστασίων, μηχανοκίνητων οχημάτων, ακόμα και δασικών πυρκαγιών και καταιγίδων σκόνης.
Οι ειδικοί λένε ότι οι πιο ανησυχητικοί ρύποι είναι τα μικροσωματίδια PM 10 και ο μικρότερος ξάδερφός τους, τα PM 2.5, δύο τύποι λεπτών σωματιδίων που συχνά προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίμων, το μονοξείδιο του άνθρακα, ένα άοσμο αέριο που συνήθως προέρχεται από την καύση ξύλου, την κηροζίνη και το ξυλοκάρβουνο, το τροποσφαιρικό όζον, ένα σημαντικό συστατικό του νέφους που δημιουργείται όταν το ηλιακό φως έρχεται σε επαφή με ορισμένα αέρια και το διοξείδιο του αζώτου και το διοξείδιο του θείου, δύο ενώσεις που συχνά παράγονται από εργοστάσια και οχήματα που καίνε ορυκτά καύσιμα.
Οι απώλειες
Αν ήταν δυνατόν να υπάρξει μια δράση τώρα, θα μπορούσαν να μειωθούν στο μισό οι παγκόσμιες απώλειες καλλιεργειών από ατμοσφαιρικούς ρύπους έως το 2050. Κι αυτό, διότι η ατμοσφαιρική ρύπανση εμποδίζει την ανάπτυξη των καλλιεργειών αποδυναμώνοντας τη φωτοσύνθεση.
Μόνο το τροποσφαιρικό όζον προκαλεί ετήσιες απώλειες περίπου 110 εκατομμυρίων τόνων σημαντικών βασικών καλλιεργειών, όπως το σιτάρι, το ρύζι, το καλαμπόκι και η σόγια. Αυτό αντιπροσωπεύει περίπου το 4% της συνολικής ετήσιας παγκόσμιας παραγωγής καλλιεργειών και έως και 15% σε ορισμένες περιοχές.
Η αιθάλη βλάπτει επίσης τις καλλιέργειες όταν καλύπτει τα φύλλα τους, όπου απορροφά περισσότερο ηλιακό φως και αυξάνει τη θερμοκρασία των φυτών. Παράλληλα, όταν βρίσκεται στην ατμόσφαιρα, η αιθάλη επηρεάζει τα φυτά μειώνοντας την ποσότητα του ηλιακού φωτός που φτάνει στη Γη και διαταράσσοντας τα μοτίβα των βροχόπτωσεων.
Οσο κι αν φαίνεται δυσπρόσιτο, δεδομένου του οικονομικού συστήματος που επικρατεί στον πλανήτη, η ατμοσφαιρική ρύπανση μπορεί τουλάχιστον να ελεγχθεί ώστε να περιοριστεί. Δεδομένου ότι έχει πολλές μορφές, δεν υπάρχει μία ενιαία λύση για όλους. Υπάρχουν όμως μερικά απλά, οικονομικά αποδοτικά πράγματα που μπορούν να κάνουν οι πόλεις και οι χώρες για να αρχίσουν να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα.
Αυτά περιλαμβάνουν τη δημιουργία ισχυρών συστημάτων παρακολούθησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης για την ανάπτυξη συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και την αξιοποίηση παγκόσμιων δεδομένων της επιστήμης ώστε να ληφθούν αποφάσεις για την προστασία της ανθρώπινης υγείας.
Το κόστος
Κι ακόμα, η κοινοποίηση δεδομένων της ποιότητας του αέρα σε πραγματικό χρόνο στο κοινό με έναν εύκολα κατανοητό τρόπο, η ενίσχυση των θεσμών που έχουν σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, αλλά και η χαρτογράφηση των οικονομικών οφελών από την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, τα οποία συχνά υπερβαίνουν κατά πολύ το κόστος.
Το τελευταίο, ίσως να είναι το μόνο που μπορεί να ταρακουνήσει τις τεχνοκρατικές κυβερνήσεις του πλανήτη ώστε να λάβουν κάποια μέτρα προκειμένου να μπορούμε να ελπίζουμε για τη βελτίωση του αέρα που αναπνέουμε, η ρύπανση του οποίου είναι αποτέλεσμα των αδηφάγων οικονομικών δραστηριοτήτων.
Κι αυτό διότι το κόστος της αδράνειας είναι συγκλονιστικό, με την ατμοσφαιρική ρύπανση να εκτιμάται ότι κοστίζει στην παγκόσμια οικονομία 8,1 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, που ισοδυναμεί με το 6,1% του παγκόσμιου ΑΕΠ, λόγω του αυξημένου κόστους υγειονομικής περίθαλψης.
