Λίγο πριν συμπληρωθούν τρεις δεκαετίες από τον θάνατο του Κορνήλιου Καστοριάδη, η κοινωνική και πολιτική σκέψη και οι φιλοσοφικές του ιδέες υπάρχουν στον λόγο και τις πρακτικές των κοινωνικών κινημάτων, αλλά και εντός και εκτός ακαδημαϊκών θεσμών: Διδακτορικές διατριβές, άρθρα σε φιλοσοφικά και πολιτικά περιοδικά, καινούργια βιβλιογραφία. Η επίδραση/επιρροή των ιδεών τού Κ. Καστοριάδη φωτίζει την επικαιρότητα των κοινωνικών φαντασιακών σημασιών, της ατομικής ψυχής, της έννοιας της αυτονομίας. Το κυριότερο ερώτημα όμως είναι ποιες/πόσες καινούργιες κατευθύνσεις ανοίγει το καστοριαδικό έργο για περαιτέρω θεωρητικό στοχασμό;
Μια προοπτική σε αυτό το ερώτημα δίνει η τελευταία εργασία τού Γιώργου Ν. Οικονόμου, Αυτονομία ή Βαρβαρότητα. Η επίκαιρη πολιτική πρόταση του Κορνήλιου Καστοριάδη (εκδ. Κουκκίδα), καθώς επιχειρεί να αποτυπώσει το πολιτικό σύμπαν και τη σκέψη του Καστοριάδη. Εστιάζοντας σε δύο κεντρικές αρτηρίες στο έργο του: Τη δημοκρατία και την αυτονομία, που συναθρώνουν πολλά από τα τα φιλοσοφικά και πολιτικά εργαλεία τού έργου του.
Για τον Καστοριάδη η δημοκρατία δεν μπορεί παρά να είναι άμεση – Άρα σε αυτό το πλαίσιο όλοι οι πολίτες (οι πολίτες ως ενεργά δρώντες στη δημόσια σφαίρα και όχι με τις νομικές κατοχυρώσεις προς την εξουσία) συμμετέχουν δραστικά στη διαμόρφωση και την ψήφιση των νόμων, εκφράζοντας έτσι παράλληλα και την έννοια της αυτονομίας: Η άμεση συμμετοχή αποτελεί τον πυρήνα τής πολιτικής ελευθερίας, καθώς η δημοκρατία δεν εξαντλείται σε διαδικασίες ανάθεσης της εξουσίας σε αντιπροσώπους.
Ο Κορνήλιος Καστοριάδης, όπως τον ερμηνεύει ο Γ. Οικονόμου, επιχειρεί μια ριζική αποδόμηση της ιδέας ότι τα σύγχρονα κοινοβουλευτικά καθεστώτα είναι “δημοκρατίες” (από την αρχαιότητα μέχρι τον 18ο αιώνα, οι φιλόσοφοι και οι πολιτικοί στοχαστές αναφέρονταν πάντα στην άμεση δημοκρατία όταν μιλούσαν για δημοκρατικά καθεστώτα, καταδεικνύοντας την ουσιαστική σχέση μεταξύ λαϊκής συμμετοχής και πολιτικής ελευθερίας) – Παρότι αυτά τα πολιτεύματα διαθέτουν εκλογές, κομματικό πλουραλισμό, θεμελιώδη δικαιώματα και κράτος δικαίου, όλα αυτά δεν αρκούν σύμφωνα με τον Καστοριάδη για να χαρακτηριστούν πραγματικά δημοκρατικά. Λείπει το ουσιώδες στοιχείο: Η πολιτική ελευθερία, δηλαδή η άμεση συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων και στην άσκηση της εξουσίας.
Το βιβλίο τού Οικονόμου υπενθυμίζει ότι τα κοινοβουλευτικά καθεστώτα, όπως διαμορφώθηκαν από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα, γεννήθηκαν σε αντίθεση προς τη δημοκρατία και όχι ως εξέλιξή της: Στην πράξη πρόκειται για φιλελεύθερες ολιγαρχίες και η αντιπροσωπευτική αρχή δεν εκφράζει το κοινό συμφέρον, γιατί είναι αδύνατο μερικές εκατοντάδες εκπροσώπων να αποτυπώσουν τις ανάγκες και τις φωνές εκατομμυρίων πολιτών.
Ο Καστοριάδης θεωρεί πως η ίδια η ιδέα του “ειδικού της πολιτικής” είναι βαθιά αντιδημοκρατική: Η πολιτική, ως συλλογική δραστηριότητα, ανήκει σε όλους, όχι σε μια επαγγελματική τάξη διαχειριστών. Μια κοινωνία βρίσκεται σε κατάσταση βαρβαρότητας όταν χαρακτηρίζεται είτε από ιστορική στασιμότητα είτε από βίαιες συγκρούσεις και αποσυνθέσεις – Δίχως καμία ιστορική δημιουργικότητα, δηλαδή μια κλειστή κοινωνία που λιμνάζει ή που δεν ξέρει παρά να γίνεται κομμάτια δίχως να δημιουργεί τίποτε. Είναι δυστυχώς η γενική κατάσταση που υπάρχει σήμερα. Κι αυτή η κατάσταση είναι που πρέπει να αλλάξει. Βιβλία όπως αυτό του Γιώργου Οικονόμου έρχονται ακριβώς να μας θυμίσουν την ανάγκη για αυτή την αλλαγή.
