Ούτε «αχρείαστο» ούτε «το βαρύτερο»

Επτά χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από το τέλος των Μνημονίων, έτσι όπως αυτό σηματοδοτήθηκε από τις σχετικές ανακοινώσεις του τότε πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, από το νησί της Ιθάκης.

Επτά χρόνια από το τέλος των Μνημονίων, άρα κατ’ επέκταση και από το Μνημόνιο που υπέγραψε η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, κάτω από τις γνωστές συνθήκες και τον συσχετισμό δυνάμεων στην Ελλάδα και διεθνώς. Αυτού που ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει χαρακτηρίσει «αχρείαστο» αλλά και βαρύτερο σε σύγκριση με τα δύο προηγούμενα Προγράμματα. Δηλώσεις που έχει κάνει τόσο από τη θέση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης αλλά και αργότερα ως πρωθυπουργός. «Το τρίτο μνημόνιο, το οποίο –σας θυμίζω– εσείς υπογράψατε, αχρείαστο ήταν», έλεγε στις 5 Ιουλίου 2018 ο πρόεδρος της Ν.Δ. απευθυνόμενος στον πολιτικό αντίπαλό του, σε προ ημερησίας διατάξεως συζήτηση για την οικονομία. Προσθέτοντας μάλιστα (ο Κ. Μητσοτάκης) ότι «και αν δεν είχε μεσολαβήσει το πρώτο εξάμηνο του 2015 θα είχαμε βγει από τα μνημόνια ήδη το 2015». Είναι όμως έτσι όπως τα είπε και τα λέει ο Κυρ. Μητσοτάκης;

Ας θυμηθούμε τι έχουν πει κάποιοι από τους πρωταγωνιστές και εμπλεκόμενους στην μετά το 2015 περίοδο –και κυρίως (ας θυμηθούμε) την επιχειρηματολογία τους.

Στο Βερολίνο

Ο λόγος, κατ’ αρχάς, στον ίδιο τον τότε πρωθυπουργό. Σε σχετικά πρόσφατη συνέντευξή του (στο 4ο Forum του Οικονομικού Ταχυδρόμου, στις 3/12/2024), ο Αλ. Τσίπρας αφηγείται για την πρώτη επίσκεψή του στο Βερολίνο: «Οταν πήγα στο Βερολίνο καθίσαμε σε ένα τραπέζι. Μου είπε [η Ανγκελα Μέρκελ] ότι “εδώ έχετε κάποιες υποχρεώσεις, έχετε 14 δεσμεύσεις και ο Σαμαράς έχει εκπληρώσει μόνο μία”».

Πριν, όμως, συνεχίσουμε με την εκδοχή Τσίπρα, ένα ερώτημα είναι αν την επιβεβαιώνει η πρώην καγκελάριος της Γερμανίας. Στα προσφάτως εκδοθέντα απομνημονεύματά της (υπό τον τίτλο: «Ελευθερία», εκδόσεις Μεταίχμιο), η Μέρκελ ξεκαθαρίζει: «Το 2018 σώθηκε και η Ελλάδα, διότι η Ευρώπη είχε σωθεί από το 2012». Το 2018, λοιπόν. Και με τα λόγια της πρ. καγκελαρίου και πάλι: «Ο προκάτοχός του (σ.σ. του Αλέξη Τσίπρα) Αντώνης Σαμαράς είχε αποτύχει να εφαρμόσει πλήρως τις μεταρρυθμίσεις που συμφωνήθηκαν στο δεύτερο πρόγραμμα διάσωσης».

Το οικονομικό επιτελείο

Τα απομνημονεύματα Μέρκελ πυροδότησαν σειρά άρθρων – εμείς ξεχωρίζουμε ένα εξ αυτών, γραμμένο από κάποιον που έγραψε πολλά… χιλιόμετρα στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα. Ο μετέπειτα υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ, Δημήτρης Λιάκος, γράφει για την περίοδο Σαμαρά, στην ιστοσελίδα Kreport, στις 1/12/2024: «Το δεύτερο πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής ήταν εκτός τροχιάς. Η κυβέρνηση είχε καθυστερήσει στην υλοποίηση των δεσμεύσεών της, ενώ ταυτόχρονα το δημοσιονομικό και χρηματοδοτικό κενό για την επόμενη χρονιά ήταν σημαντικά αυξημένα. Απόδειξη αυτών, η έκθεση του ΔΝΤ που δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο του 2014, για την πέμπτη αξιολόγηση του δικού του προγράμματος (IMF Country Report No.14/151). Παράλληλα η Ελλάδα απώλεσε εκ νέου στην πρόσβαση στις αγορές (βασικός στόχος του προγράμματος) καθώς το αδιέξοδο των συζητήσεων μεταξύ του Ελληνα πρωθυπουργού και της Γερμανίδας καγκελαρίου (Σεπτέμβριος 2014) ακολούθησε η σημαντική άνοδος των επιτοκίων δανεισμού».

Αυτά σε ό,τι αφορά το, κατά Μητσοτάκη, αχρείαστο Μνημόνιο. Μήπως, όμως, ήταν το βαρύτερο σε σύγκριση με τα δύο προηγούμενα; Ο λόγος και πάλι στον Δημήτρη Λιάκο: «Η αντικειμενική σύγκριση των δεδομένων των τριών προγραμμάτων δεν συνηγορεί ότι το 3ο μνημόνιο ήταν το σκληρότερο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που προκύπτουν από τις εκθέσεις των δανειστών και τα κατατεθειμένα Μεσοπρόθεσμα Πλαίσια Δημοσιονομικής Στρατηγικής στο πρόγραμμα 2015-2018 ελήφθησαν μέτρα συνολικού ύψους 8,4 δισ. ευρώ (6 δισ. από την πλευρά των εσόδων και 2,34 δισ. από την πλευρά των δαπανών) ενώ την πενταετία 2010-2014 μέτρα ανήλθαν στο ύψος των 57 δισ. ευρώ (24 δισ. από την πλευρά των εσόδων και 33 δισ. από την πλευρά των δαπανών)». Συνεπώς, το 87% της επιβάρυνσης ανάγεται στις κυβερνήσεις Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ κ.ά. και το 13% στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ.

Ενώ για το δάνειο των 86 δισ. της κυβέρνησης Τσίπρα, ο τότε υπουργός Ανάπτυξης και νυν πρόεδρος του Levy Economics Institute of Bard College, Δημήτρης Παπαδημητρίου, παραθέτει πού διατέθηκαν τα χρήματα αυτά (από άρθρο του στην «Καθημερινή», στις 16/4/2018):

● «Χρεολύσια ύψους 35,9 δισ. ευρώ για χρέη που δημιούργησαν προηγούμενες κυβερνήσεις.

● Πληρωμές τόκων ύψους 17,8 δισ. ευρώ.

● Ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών ύψους 5 δισ. ευρώ, αντί των 25 δισ. που προβλέπονταν, άρα 20 δισ. ευρώ αφαιρούνται από τα 86 δισ. ευρώ.

● Πληρωμή ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του Δημοσίου ύψους 7,3 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 3,1 δισ. ευρώ άφησε στο τέλος του 2014 η προηγούμενη κυβέρνηση, παρά την υποχρέωση που είχε αναλάβει από το δεύτερο μνημόνιο να τις μηδενίσει.

Σύνολο 66 δισ. ευρώ, ανειλημμένες υποχρεώσεις που οποιαδήποτε κυβέρνηση και να εκλεγόταν το 2015 όφειλε να συνάψει νέα δάνεια (γ’ μνημόνιο) για να τις αναχρηματοδοτήσει. Συνεπώς, ούτε αχρείαστο ήταν το γ’ μνημόνιο, ούτε το κόστος της διαπραγμάτευσης του ΣΥΡΙΖΑ ήταν 86 δισ.», είναι το συμπέρασμα του Δ. Παπαδημητρίου.

Η πολιτική αποτίμηση

Πέρα από την –αναγκαία– γλώσσα των αριθμών υπάρχει, παράλληλα, και η πολιτική αποτίμηση. Ο Αλέξης Τσίπρας, σε μια πρόσφατη, περισσότερο αναλυτική αποτίμηση των προ δεκαετίας γεγονότων σημειώνει σε άρθρο του στην ιστοσελίδα του ομώνυμου Ινστιτούτου («Μισός αιώνας Μεταπολίτευση – Επιτεύγματα και χαμένες ευκαιρίες», 23/7/2024): «Ο ΣΥΡΙΖΑ ανέλαβε τη διακυβέρνηση μετά από δύο διαδοχικά και αποτυχημένα προγράμματα διάσωσης, που έδιναν προτεραιότητα στη βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή και όχι σε αναγκαίες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Με τη χώρα να έχει χάσει ώς τότε, σε μόλις 4 χρόνια, το ένα τέταρτο του ΑΕΠ της. Με τα δημόσια ταμεία χωρίς αποθέματα όχι μόνο για να αποπληρωθούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές των τόκων και των χρεολυσίων, αλλά ούτε καν οι συντάξεις. Με σοβαρά συμπτώματα ανθρωπιστικής κρίσης σε σημαντικό μέρος του πληθυσμού. Και με την πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας εξαντλημένη από τη λιτότητα και εξαγριωμένη με το πολιτικό σύστημα. “Δαμόκλειος σπάθη” πάνω από τη χώρα το 2015 δεν ήταν μόνο η πιθανότητα εξόδου της από την ευρωζώνη, αλλά και η πιθανότητα πλήρους κατάρρευσης του τραπεζικού συστήματος και κατ’ επέκταση μια ανεξέλεγκτη χρεοκοπία με ανυπολόγιστες οικονομικές, αλλά και κοινωνικές συνέπειες». Η συνέχεια είναι γνωστή σε όλους…

● Σε χθεσινή ανακοίνωσή του, το γραφείο Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. επισημαίνει μεταξύ άλλων: «Ο Αύγουστος του 2018 υπενθυμίζει πως μια αποφασισμένη κυβέρνηση μπορεί, ακόμα και υπό το βάρος των δυσμενέστερων συσχετισμών, να ασκεί πολιτική υπέρ του λαού και υπέρ των ασθενέστερων».