Πόσο έχει αλλάξει η Σαντορίνη τις τελευταίες δεκαετίες με την έλευση του μαζικού τουρισμού, με την ανοικοδόμηση, που αλλοιώνει το ιδιόμορφο, ηφαιστειογενές τοπίο της! Και πόσο είχαν ανησυχήσει, πριν από λίγους μήνες, κάτοικοι και σεισμολόγοι με τη σεισμική έξαρση στην περιοχή… Αλλωστε, πολλά χρόνια πριν, το καλοκαίρι του 1956, ένας μεγάλος σεισμός στην περιοχή της Αμοργού έπληξε το νησί της Σαντορίνης προκαλώντας την απώλεια δεκάδων ανθρώπων και σημειώνοντας σημαντικές καταστροφές στο δομημένο περιβάλλον.
Σήμερα οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η αποτύπωση της προσεισμικής μορφής της Σαντορίνης οφείλεται εν πολλοίς στην κορυφαία Ελληνίδα φωτογράφο του Μεσοπολέμου Ελλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη (1899-1998), τη γνωστή σε όλους Nelly’s. Μας το αποκαλύπτει η φωτογραφική έκθεση «Nelly’s – Η Σαντορίνη του Μεσοπολέμου», που εγκαινιάστηκε στο Κέντρο Φωτογραφίας Καστελάνα, στο Καστέλι Πύργου Σαντορίνης, και περιλαμβάνει μια επιλογή από τις λήψεις της διακεκριμένης φωτογράφου στο κυκλαδίτικο νησί πριν από τον μεγάλο καταστροφικό σεισμό του 1956. Διοργανώνεται από το Μουσείο Μπενάκη και το Κέντρο Φωτογραφίας Καστελάνα με την επιμέλεια της Αλίκης Τσίργιαλου, υπεύθυνης Φωτογραφικών Αρχείων Μουσείου Μπενάκη και της αρχιτέκτονα και μουσειολόγου Τόνιας Νούσια.
Η Nelly’s, που προκάλεσε σκάνδαλο φωτογραφίζοντας γυμνή στην Ακρόπολη τη διάσημη χορεύτρια της εποχής Μόνα Πάιβα, επισκέφθηκε το καλοκαίρι του 1928 πρώτη φορά τη Θήρα, έπειτα από προτροπή της αδελφής της Μάρως Σουγιουλτζόγλου και του Σαντορινιού συζύγου της Σπυρίδωνα Αλ. Μαλασπίνα. Με αφετηρία τον μεσαιωνικό οικισμό του Πύργου όπου διέμενε τότε η οικογένεια, η Νέλλη περιηγήθηκε το νησί με τη φωτογραφική της μηχανή ανά χείρας. Η Οία, τα Φηρά, το Φηροστεφάνι, το Ημεροβίγλι, ο Πύργος, το Καμάρι, η Εξω Γωνιά και η Περίσσα είναι περιοχές όπου η Μικρασιάτισσα πρωτοπόρος φωτογράφισε με μηχανές μεγάλων διαστάσεων και με φωτογραφικές γυάλινες πλάκες.
«Δεν θα ξεχάσω ποτέ το μαγευτικό εκείνο θέαμα στο αντίκρισμα του νησιού. Μου φάνηκε πως έβλεπα μια μεγάλη σοκολατένια τούρτα γαρνιρισμένη με σαντιγί…» αφηγείται η ίδια στο κείμενο με τον τίτλο «Αναμνήσεις από τη Σαντορίνη».
Το απόκρημνο ηφαιστειακό τοπίο και η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του νησιού κέντρισαν το ενδιαφέρον της. Σε τόνους άσπρου και μαύρου ισορροπούν αρμονικά οι σκούρες αποχρώσεις της λάβας και το βαθύ μπλε της θάλασσας με το εκτυφλωτικό αιγαιοπελαγίτικο φως που αντανακλά στην επιφάνεια των σπιτιών. Οι καμπύλες που διαγράφουν οι σκιές των κτιρίων, οι καμάρες στα γραφικά δρομάκια, οι τρούλοι των εκκλησιών αλλά και η ίδια η μορφολογία του εδάφους, πρωταγωνιστούν στις συνθέσεις της. Η ανθρώπινη παρουσία είναι διακριτική, τόσο που οι οικισμοί φαντάζουν έρημοι. Οι λιγοστές ηλικιωμένες γυναίκες και τα παιδιά που εμφανίζονται στις φωτογραφίες της έχουν τοποθετηθεί σκηνογραφικά εξυπηρετώντας την εικονογραφική της γραφή.
Σχεδόν εκατό χρόνια αργότερα, οι εικόνες μιας σχεδόν ανέγγιχτης Σαντορίνης επιστρέφουν (πλέον σε σύγχρονες ψηφιακές εκτυπώσεις) στον τόπο δημιουργίας τους και συνδιαλέγονται με ένα διαφορετικό πια νησιωτικό χώρο.
Η Ελλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη έγινε διάσημη για τις φωτογραφίες της μιας Ελλάδας «εξιδανικευμένης» που δημοσιεύθηκαν και στο εξώφυλλο του Life Magazine το 1940. Θαυμαστή ήταν η επιμονή της να κάνει κάτι χωρίς προηγούμενο για την εποχή, δηλαδή να γίνει η πρώτη Ελληνίδα γυναίκα φωτογράφος που όχι μόνο πέτυχε στη χώρα της αλλά διακρίθηκε και στο εξωτερικό.
Η φωτογραφία ήταν γι’ αυτήν μέσο έκφρασης καθώς και βιοπορισμού. Γεννήθηκε στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας το 1899, σπούδασε ζωγραφική και φωτογραφία στη Δρέσδη της Γερμανίας, έκανε καριέρα στην Ελλάδα και την Αμερική ενώ έφυγε από τη ζωή το 1998, σε ηλικία 99 χρόνων, στην Αθήνα. Παραχώρησε το φωτογραφικό της έργο στο Μουσείο Μπενάκη το 1984. Τρία χρόνια αργότερα, ο συλλέκτης Δημήτρης Τσίτουρας επιμελήθηκε το λεύκωμα «Nelly’s. Σαντορίνη 1925-1930» (εκδόσεις Αρχείου Θηραϊκών Μελετών) και αποκάλυψε για πρώτη φορά στο κοινό τις λήψεις που πραγματοποίησε η διακεκριμένη φωτογράφος στο κυκλαδίτικο νησί κατά την προσεισμική περίοδο.
Η έκθεση στο Κέντρο Φωτογραφίας Καστελάνα λειτουργεί καθημερινά 10.00-21.00 έως τις 20 Οκτωβρίου. Η είσοδος είναι ελεύθερη για τους επισκέπτες. Στο πλαίσιο της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν τον Σεπτέμβριο εκδηλώσεις και συζητήσεις για το έργο της Nelly’s και τον ρόλο της φωτογραφίας στη μελέτη της πολιτισμικής κληρονομιάς, καθώς και εργαστήρια για παιδιά και ενήλικες. Η έκθεση και οι εκδηλώσεις που τη συνοδεύουν έχουν ενταχθεί στην πρωτοβουλία του Δήμου Θήρας «Σαντορίνη 2025: Ετος Ανάδειξης και Υποστήριξης της Αυθεντικότητας».
