ΑΝΑΛΥΣΗ
Η παρέλαση του εορτασμού της 3ης Σεπτεμβρίου, 80ής επετείου της «Ημέρας Νίκης» της Κίνας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, συνοδεύτηκε από πληθώρα αναλύσεων και σχολίων. Σε αυτό το κείμενο θα επικεντρωθώ, πρώτον, στα μηνύματα της παρέλασης προς το εσωτερικό κοινό του προέδρου Σι Τζινπίνγκ και, δεύτερον, στην ένταξή της στο γενικότερο αφήγημα της εποχής Σι καθώς και στον μαρξιστικό-λενινιστικό λόγο που έχει υιοθετήσει.
Ισως η σημαντικότερη διάσταση αυτών των παρελάσεων είναι η σύνδεση της ανάδειξης της «νέας Κίνας» με το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (ΚΚΚ): ένα από τα τραγούδια της εντυπωσιακής χορωδίας των νέων ήταν το γνωστό «Αν δεν υπήρχε το Κομμουνιστικό Κόμμα, δεν θα υπήρχε η νέα Κίνα».
Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγάλες παρελάσεις για τον εορτασμό της «Ημέρας της Νίκης» αναβίωσαν το 2015, με αφορμή την 70ή επέτειό της, και εντάσσονται στο αφήγημα της εποχής του Σι Τζινπίνγκ για το «Ονειρο της Κίνας» και το σχέδιο της «Μεγάλης Αναζωογόνησης του Κινεζικού Εθνους» με χρονικό ορίζοντα το 2049. Στην ομιλία του στο 19ο Συνέδριο του ΚΚΚ, το 2017, ο Σι είχε πει χαρακτηριστικά: «Κόμμα, κυβέρνηση, στρατός, κοινωνία και σχολεία – Ανατολή, Δύση, Βορράς και Νότος· το Κόμμα ηγείται των πάντων».
Αναθεώρηση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου
Μέρος αυτού του αφηγήματος της ισχυρής Κίνας, της οποίας η μοίρα και τα συμφέροντα είναι συνυφασμένα με αυτά του ΚΚΚ, αποτελεί και η αναθεώρηση της ιστορίας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Κατά τη μαοϊκή εποχή δινόταν έμφαση στον εμφύλιο με τους «εθνικιστές» και στην αντιπαλότητα με το καθεστώς στην Ταϊβάν που θεωρούνταν ως υπαρξιακή απειλή για το ΚΚΚ.
Από τη 10ετία του ’70 και την αναγνώριση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας από τις ΗΠΑ και σταδιακά από τις περισσότερες χώρες, η έμφαση άρχισε να μετακινείται στον αγώνα του κινεζικού λαού απέναντι στους Ιάπωνες εισβολείς και στη συμβολή της Κίνας στη νίκη επί της Ιαπωνίας (και συνεπώς και επί των δυνάμεων του Αξονα).
Νέα μουσεία με θέμα τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έχουν ανοίξει και είναι αρκετά δημοφιλή, ενώ συχνά τονίζεται ότι η έναρξη του πολέμου δεν ήταν το 1937 (με το περιστατικό στη Γέφυρα Μάρκο Πόλο που οδήγησε σε γενικευμένη σύγκρουση με την Ιαπωνία), αλλά το 1931, έτος που σηματοδοτεί την ιαπωνική εισβολή στη Μαντζουρία και την ίδρυση του κράτους-ανδρείκελου το 1932. Εκείνα τα χρόνια μια Κίνα αδύναμη και διχασμένη στάθηκε μόνη της απέναντι στους Ιάπωνες κατακτητές και τους ανάγκασε να δεσμεύσουν μεγάλο μέρος των δυνάμεών τους στην Κίνα. Ο ρόλος της Κίνας και ειδικότερα του Απελευθερωτικού Στρατού ήταν επομένως σημαντικός στην επικράτηση των συμμάχων.
Με την επίδειξη σύγχρονων οπλικών συστημάτων η κυβέρνηση υπενθυμίζει στον κινεζικό λαό ότι είναι σε θέση να προστατεύσει τους καρπούς δεκαετιών σκληρής προσπάθειας και να εγγυηθεί τη συνέχεια της πορείας του κινεζικού έθνους προς την ευημερία.
Μαοϊκή ρητορική
Ο πρόεδρος Σι στη σύντομη ομιλία του αναφέρθηκε σε δίπολα αντιθέσεων με κυρίαρχο το «πόλεμος και ειρήνη». Αυτή η ρητορική παραπέμπει περισσότερο στη μαοϊκή ρητορική περί αντιθέσεων και στη μαρξιστική θεωρία του διαλεκτικού υλισμού παρά σε παραδοσιακές κινεζικές έννοιες. Αλλωστε σε ομιλίες του στο εσωτερικό της Κίνας ο Σι έχει κάνει αυξημένη χρήση του όρου «αγώνας» (dòuzhēng), που έχει ισχυρή ιδεολογική φόρτιση. Αυτός ο όρος δεν εμφανίζεται στην ομιλία της 3ης Σεπτεμβρίου, όμως δίνεται η αίσθηση ότι η έννοια του «αγώνα» υπονοείται σε διάφορες περικοπές του λόγου.
Σε προηγούμενες ομιλίες του ο Σι είχε αναφερθεί σε «μακροχρόνιους αγώνες» και σε μεγάλους αγώνες για τους οποίους το ΚΚΚ πρέπει να είναι προετοιμασμένο. Ακολουθώντας τη λογική αυτή, στον λόγο του Σι φαίνεται πως η κύρια αντίθεση πλέον είναι μεταξύ «πολέμου» και «ειρήνης», μεταξύ των διεθνών «νταήδων» (bullies) και αυτών που επιθυμούν οικονομική ανάπτυξη για όλους.
Δεν είναι βέβαιο αν η αντίθεση είναι αναγκαστικά ανταγωνιστική, δηλαδή αν η υπέρβασή της μπορεί να γίνει μόνο μέσω σύγκρουσης. Η κινεζική ηγεσία θεωρεί ως κλειδί την τεχνολογική («υλική») ανάπτυξη της Κίνας και τη στήριξη της κυβέρνησης από τον κινεζικό λαό.
Διαλεκτικός υλισμός και σύγκρουση
Στο κλείσιμο της ομιλίας του ο Σι αναφέρεται στη «μεγάλη αναζωογόνηση του κινεζικού έθνους» ως κάτι αναπόφευκτο, εκφράζοντας έναν ντετερμινισμό χαρακτηριστικό του διαλεκτικού υλισμού όπου υπάρχουν περιθώρια για ανθρώπινη δράση (τη συστράτευση της κοινωνίας πίσω από την ηγεσία του ΚΚΚ, όπως και πριν από 80 χρόνια όταν ο στρατιωτικός βραχίονας του ΚΚΚ οδήγησε σε νίκη κατά των εισβολέων).
Η ρητορική του Σι, αν και μιλά για ειρήνη, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο πολεμικής σύγκρουσης για την υπέρβαση αυτών των αντιθέσεων. Αν βέβαια η αντίθεση λάβει τελικά μη ανταγωνιστικό χαρακτήρα, η υπέρβασή της μπορεί να είναι ειρηνική.
Οι αντιθέσεις είναι αναπόφευκτες, αλλά το είδος τους καθορίζει τον τρόπο υπέρβασής τους (συγκρουσιακός ή μη). Αυτό εξαρτάται και από άλλες δυνάμεις, όμως η Κίνα πλέον δείχνει έτοιμη και αποφασισμένη σε περίπτωση που η σύγκρουση γίνει αναπόφευκτη.
*Υποψήφιος διδάκτορας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο
