Η Αχλάδα Φλώρινας έχει την… ουρά στο υπέδαφος

«Δίκαιη και τίμια λύση» για την απώλεια των περιουσιών τους, σπιτιών και χωραφιών, ζητούν οι κάτοικοι της κοινότητας Αχλάδας Φλώρινας που βρίσκονται σε αναταραχή και κινητοποιήσεις τουλάχιστον τον τελευταίο χρόνο. Οι κάτοικοι του ακριτικού χωριού ζουν με την αγωνία να «καταπιεί» το βιος τους το ορυχείο λιγνίτη το οποίο –αν και η δυτική Μακεδονία έχει μπει στη φάση της βίαιης απολιγνιτοποίησης– παράγει και σήμερα μαζικά την πρώτη ύλη η οποία μπορεί να καίγεται για παραγωγή ρεύματος σε εργοστάσιο είκοσι μόλις χιλιόμετρα από το χωριό, αλλά… σε άλλο κράτος, στη Βόρεια Μακεδονία.

Νόμιμες αποζημιώσεις ζητούν οι κάτοικοι, αλλά η μεν κυβέρνηση επιδεικνύει τη συνήθη σκληροτράχηλη αδιαφορία, ενώ οι ιδιώτες που καρπώνονται τα προφανή οικονομικά οφέλη έχουν καταθέσει προτάσεις που γίνονται δεκτές μόνο από μέρος των κατοίκων, με αποτέλεσμα το χωριό να έχει οδηγηθεί σε έναν ιδιότυπο εμφύλιο πόλεμο.

Σε τρεις τομείς

Κάτοικοι της κοινότητας ήταν σε κινητοποιήσεις μέχρι τις πρώτες μέρες του Αυγούστου και είχαν καταφέρει μέχρις ενός σημείου να σταματήσουν τις εξορυκτικές εργασίες σε νέο χώρο για τον οποίο οι αρμόδιες υπηρεσίες έδωσαν άδεια εκσκαφών, οπότε το ορυχείο θα φτάνει μέχρι και 130 μέτρα απόσταση από τα σπίτια του χωριού (είπε άραγε κανείς στις αρμόδιες υπηρεσίες ότι η συνεπαγόμενη ατμοσφαιρική ρύπανση δεν ξεπερνά ποτέ τα 129 μέτρα πέραν των οποίων μπορούν οι άνθρωποι να ζουν εισπνέοντας τον καθαρό αέρα του χωριού τους;).

Η ιστορία είναι μεγάλη και πολύπλοκη, καθώς το ορυχείο της Αχλάδας υπάρχει από το 1936, είναι περιουσία του ελληνικού Δημοσίου και τυγχάνει εκμετάλλευσης από την εταιρεία «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας», της οποίας η σχετική άδεια –και αφού το 2022 είχε κηρυχθεί έκπτωτη για αδυναμία εκπλήρωσης των συμβατικών υποχρεώσεων– ισχύει μέχρι και το 2028.

Οι εξορυκτικές δραστηριότητες μεγεθύνθηκαν το 2002 όταν άρχισε να λειτουργεί η υπερσύγχρονη μονάδα ηλεκτρισμού (ΑΗΣ Μελίτης – Αχλάδας). Αποτέλεσμα ήταν φυσικά να πληγούν οι γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες και ο μόνος δρόμος που είχε μείνει στους κατοίκους ήταν η εργασία στα ορυχεία.

Με τις κυβερνήσεις της χώρας να ευνοούν τη συνήθη άναρχη ανάπτυξη, η κοινότητα με τρία ΦΕΚ κόπηκε σε τρία τμήματα: το Γιουρούκι (τομέας Α), τον μεσαίο οικισμό (τομέας Β) και την άνω Αχλάδα (τομέας Γ). Οι κάτοικοι ζητούσαν πάντα αποκατάσταση των εκτάσεων και μετεγκατάσταση του χωριού. Το μοναδικό όμως που συνέβη ήταν ο εξωδικαστικός συμβιβασμός της εταιρείας με τους κατοίκους στην περιοχή Γιουρούκι, η οποία όμως αποτελείται μόλις από 11 σπίτια, οπότε γρήγορα τα αποθέματα της περιοχής εξαντλήθηκαν.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη με μεγαλοστομίες έφερε τη βίαιη απολιγνινοποίηση, που όμως είχε μια εξαίρεση: τα ορυχεία της Αχλάδας όχι μόνο δεν σταμάτησαν την εξόρυξη λιγνίτη, αλλά την επεκτείνουν, διότι μπορεί στην Ελλάδα να απαγορεύεται η καύση λιγνίτη για παραγωγή ενέργειας, επιτρέπεται όμως στη Βόρεια Μακεδονία, η οποία είναι σε συμφωνία με τις εταιρείες «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας» και τη «ΜΕΤΛΕΝ», που μπήκε στο παιχνίδι από τον περασμένο Φεβρουάριο, ενώ στις 4 Φεβρουαρίου περιόδευσε στην περιοχή αυτοπροσώπως ο ιδιοκτήτης της, Ευάγγελος Μυτιληναίος, συνοδεία όλων των τοπικών φορέων.

Οι υποσχέσεις ότι δεν θα ανοιχτεί νέο ορυχείο χωρίς συμφωνία των κατοίκων γρήγορα ξεχάστηκε, αφού έγινε απόπειρα διάνοιξης νέου ορυχείου ανάμεσα στον Τομέα Β και τον Τομέα Γ. Οι κάτοικοι αντέδρασαν διότι η ΜΕΤΛΕΝ πρότεινε τιμές αποζημίωσης στον Τομέα Γ (Ανω Αχλάδα) χαμηλότερες κατά 30-40 % από αυτές που δόθηκαν στον τομέα Α (Γιουρούκι) ενώ στον Τομέα Γ δόθηκαν μόνο αντισταθμιστικά [δωρεάν ρεύμα από την εταιρεία της METLEN, κατασκευή γηπέδων (τένις, μπάσκετ, ποδοσφαίρου), μείωση της τιμής του λιγνίτη για την θέρμανση των κατοίκων] και 850 ευρώ μηνιαίως ανά οικογένεια, για να μπορέσουν να μετοικήσουν όσοι το επιθυμούν.

Διχασμένοι

Με την πρόταση της εταιρείας συντάχθηκαν ο πρόεδρος Βασίλης Ντώνος και ο αντιπρόεδρος του τοπικού συμβουλίου Αχλάδας. Ομως μεγάλη μερίδα των κατοίκων του κυρίως οικισμού δεν συμφωνούν με την πρόταση και ζητούν με κείμενο τους «από τον πρόεδρο της METLEN κύριο Μυτιληναίο αρχικά να δώσει εντολή για παύση εργασιών στο σημείο στο οποίο έχει ξεκινήσει η διάνοιξη νέου ορυχείου και να επανέλθει ΑΜΕΣΑ στην Αχλάδα για μια δίκαιη και τίμια λύση, όπως αυτή που μας αρμόζει και για την οποία δεσμεύτηκε κατά την προηγούμενη επίσκεψή του τον Φεβρουάριο του 2025».

Σήμερα οι κάτοικοι της κοινότητας έχουν διχαστεί –στον δημόσιο διάλογο μάλιστα χρησιμοποιούνται βαρύτατες εκφράσεις– αφού κάποιοι θεωρούν τις προτάσεις πολύ μακριά από τις σημερινές ανάγκες τους, ενώ αντιθέτως τα αντισταθμιστικά γίνονται δεκτά από τους κατοίκους του χωριού που κατά κύριο λόγο εργάζονται στην εταιρεία. Μετά την πρώτη ειρηνική διαμαρτυρία εκεί όπου έγινε απόπειρα για διάνοιξη νέου ορυχείου, η εταιρεία άσκησε ασφαλιστικά μέτρα κατά συγκεκριμένων προσώπων, τα οποία όμως εκδικάστηκαν και απορρίφθηκαν.

Κάτοικοι που διαφωνούν με τις προτάσεις που έχουν κατατεθεί έλεγαν στην «Εφ.Συν.» ότι «έχουν κηρυχθεί ληξιπρόθεσμες πλέον οι τιμές απαλλοτριώσεων που είχαν εκδοθεί το 2016 και τώρα οι 250 περίπου εναπομείναντες μόνιμοι κάτοικοι είμαστε περικυκλωμένοι από το ορυχείο και σε αδιέξοδο, νιώθουμε εξαπατημένοι και αναμένουμε τα αποτελέσματα της εισαγγελικής έρευνας που έχει ξεκινήσει μετά από δική μας προσφυγή».

Σημειώνουν επίσης πως το 2022, όταν το ΥΠΕΝ είχε αποφασίσει να κηρύξει έκπτωτη τη «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας», η εταιρεία σε έναν από τους λόγους που είχε επικαλεστεί για την αθέτηση της συμφωνίας μιλούσε για «την καθυστέρηση στην απόκτηση εδαφών λόγω της μη ολοκλήρωσης το έτος 2020 της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης για το Νότιο Πεδίο και της μη έγκαιρης ολοκλήρωσης της διαδικασίας απαλλοτρίωσης των τριών οικισμών της Αχλάδας».

Παράγοντες της αγοράς μάς έλεγαν ότι «οι τιμές που είχε αποφασίσει το εφετείο ήταν σε δύο κλίμακες –ανάλογα με την ποιότητα των χωραφιών και την αξία των σπιτιών– που ξεκινούσαν χοντρικά από τα 420 ευρώ το κυβικό μέτρο και κατέβαιναν μέχρι τα 380 ευρώ το κυβικό. Με δεδομένο ότι το χωριό αποτελείται από περίπου 100 σπίτια το ποσό της αποζημίωσης που θα έπρεπε να καταβληθεί μπορεί να φτάνει και να ξεπερνά τα 40 εκατομμύρια ευρώ».

Η συζήτηση αυτή δεν γίνεται φυσικά εν κενώ, αφού κανείς δεν μπορεί να παραγνωρίσει ότι η ποιότητα ζωής των κατοίκων διαρκώς θα χειροτερεύσει και η μετοίκησή τους είναι η μόνη λύση που φαίνεται λογική με τη δίκαιη φυσικά αποζημίωση.

Μεθοδεύσεις

Το θέμα έχει λάβει και πολιτικές διαστάσεις με πλήθος ανακοινώσεων και ερωτήσεων στη Βουλή και το Ευρωκοινοβούλιο. Πριν από λίγο καιρό την περιοχή επισκέφθηκε ο πρόεδρος της Νέας Αριστεράς Αλέξης Χαρίτσης, ενώ η βουλεύτρια του κόμματος Πέτη Πέρκα με δήλωσή της κατήγγειλε πως «η εταιρεία του Ομίλου Μυτιληναίου λειτουργεί έξω από κάθε πλαίσιο νομιμότητας, κοινωνικής ευθύνης και θεσμικής τάξης», ότι «αντί για διάλογο, η εταιρεία επιλέγει την πίεση, την παραπλάνηση και τις εκφοβιστικές πρακτικές» και όλα αυτά «σε μια διχασμένη κοινότητα, οι τσάπες απειλούν καθημερινά να μπουν σε ιδιοκτησίες χωρίς να έχει καταβληθεί η παραμικρή αποζημίωση».

Ερώτηση προς τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας με αναφορές για απαράδεκτες μεθοδεύσεις ενάντια στην υγεία και τη ζωή των κατοίκων της Αχλάδας της Π.Ε. Φλώρινας κατέθεσαν οι βουλευτές του ΚΚΕ Γιάννης Δελής και Λεωνίδας Στολτίδης, ζητώντας από την κυβέρνηση να παρέμβει αφού «χρησιμοποιώντας την τακτική του “διαίρει και βασίλευε”, η Metlen Εnergy & Metals προσπαθεί να διασπάσει την ενότητα των κατοίκων του χωριού, ώστε να αποφύγει να αποδώσει τις νόμιμες αποζημιώσεις για την απαλλοτρίωση των περιουσιών τους, για να μπορέσουν να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους, καθώς αναγκάζονται να φύγουν από το χωριό τους λόγω της εξορυκτικής δραστηριότητας».

Ερώτηση στο Ευρωκοινοβούλιο είχε καταθέσει και ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Σάκης Αρναούτογλου, αλλά η απάντηση που έλαβε παρέπεμπε αυτόν και κάθε άλλο ενδιαφερόμενο στις αποφάσεις της ελληνικής κυβέρνησης…

● Η «Εφ.Συν.» έθεσε ερωτήματα προς την εταιρεία Metlen, ζητώντας τις θέσεις της στο θέμα που έχει δημιουργηθεί, αλλά δεν υπήρξε απάντηση μέχρι την ώρα που γραφόταν το ρεπορτάζ.

Αγώνας για τη ζωή κόντρα στα μεγάλα συμφέροντα

Στέφανος Πράσσος*

Αχλάδα: Σε ένα παλιό ορυχείο της Φλώρινας εδώ και τρία χρόνια βρίσκεται σε εξέλιξη ένα έγκλημα με οσμή σκανδάλου και διαπλοκής μεταξύ κυβέρνησης, τοπικής αυτοδιοίκησης και μεγάλων συμφερόντων. Η εταιρεία «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας Α.Ε.» συμφερόντων οικογένειας Ρόζα σε συνεργασία με τη «Metlen Εnergy» συμφερόντων Ευάγγελου Μυτιληναίου εντείνουν τις εξορύξεις λιγνίτη την ώρα που η ΔΕΗ κλείνει όλα τα δικά της εργοστάσια και τα λιγνιτωρυχεία λόγω της λεγόμενης απολιγνιτοποίησης.

Η εξόρυξη του λιγνίτη στην Αχλάδα γίνεται χωρίς μέτρα ασφάλειας και προστασίας της υγείας των κατοίκων, αλλά και με μια πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα διαδικασία απαλλοτρίωσης της γης και κυρίως των κατοικιών της Κοινότητας Αχλάδας. Οι προαναφερόμενες εταιρείες αντί, όπως ίσχυε όλα τα προηγούμενα χρόνια με τη ΔΕΗ, να απαλλοτριώσουν ολόκληρο τον οικισμό και οι κάτοικοι να μετεγκατασταθούν, κάνουν επιλεκτικές απαλλοτριώσεις κατοικιών και πραγματοποιούν εξορύξεις ανάμεσα σε κατοικημένα σπίτια.

Η ζωή των κατοίκων γίνεται καθημερινά «κόλαση» από τις επιπτώσεις της εξόρυξης (σκόνη, καυσαέρια, αυταναφλέξεις λιγνίτη κ.λπ.) που γίνεται στα 100 μέτρα από τα σπίτια τους και ταυτόχρονα κοιμούνται και ξυπνούν με τον φόβο να παραχωθούν από μια κατολίσθηση, φαινόμενο που διαδραματίζεται πολύ συχνά στο λιγνιτωρυχείο.

Η Επιθεώρηση Μεταλλείων Βόρειας Ελλάδας (ΕΜΒΕ), προφανώς με «άνωθεν εντολές», δίνει άδεια στην «Εταιρεία» για να κάνει εκσκαφές σε απόσταση 130 μέτρων από κατοικήσιμα σπίτια και 80 μέτρων από αποθηκευτικούς χώρους, παραβιάζοντας κατάφωρα τη νομοθεσία και τον Κανονισμό Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών (ΚΜΛΕ). Να σημειωθεί ότι πολλοί κάτοικοι δεν έχουν αποζημιωθεί ακόμα για απαλλοτριώσεις που έγιναν το 2011, το 2013 κ.λπ.

Το ιστορικό

Τον Σεπτέμβριο του 2019 ο Κυρ. Μητσοτάκης από τις ΗΠΑ εξαγγέλλει τον «ξαφνικό θάνατο» όλης της λιγνιτικής παραγωγής της χώρας μας, χωρίς να υπάρχει καμία τέτοια οδηγία από την Ε.Ε., που συνεχίζει ακόμα και σήμερα να παράγει ενέργεια από λιγνίτη και λιθάνθρακα, κατασκευάζοντας μάλιστα νέους Ατμοηλεκτρικούς Σταθμούς.

Οι λόγοι που επικαλείται ο πρωθυπουργός είναι οι (ανύπαρκτες) «διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας για μείωση εκπομπών CO₂» και το κόστος του λιγνίτη, που σε καμία περίπτωση δεν ισχύει. Ο πραγματικός λόγος που πλέον έχει αποδειχθεί είναι μια συμφωνία με τον Τραμπ για να γίνει η χώρα μας «πύλη εισόδου» του αμερικάνικου LNG. Πράξη ουσιαστικά εθνικής μειοδοσίας και καταλήστευσης του λαϊκού εισοδήματος.

Η Δυτική Μακεδονία χάνει το 50% του ΑΕΠ της, χάνονται 10.000 άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας, που σταδιακά θα γίνουν 20.000, υποβαθμίζεται περιβαλλοντικά και γίνεται η χαβούζα των Βαλκανίων. Για όμιλο Μυτιληναίου, όμως, δεν ισχύει η απολιγνιτοποίηση. Εχει άδεια εξόρυξης μέχρι το 2028 και διεκδικεί επέκταση για τα επόμενα 10 χρόνια.

Να θυμίσουμε ότι το ΥΠΕΝ, αρχές του 2022, με υπουργό τον κ. Σκρέκα, είχε κηρύξει την εταιρεία «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας Α.Ε.» έκπτωτη λόγω καταστρατήγησης των συμβατικών της υποχρεώσεων. Οι κύριοι λόγοι που επικαλέστηκε τότε το ΥΠΕΝ ήταν ότι «η Εταιρεία» υστέρησε από 40% έως 80% στις συμφωνημένες ποσότητες λιγνίτη για την τροφοδοσία του ΑΗΣ Μελίτης και δεν κατέβαλε το μίσθωμα προς το Δημόσιο από το 2017 μέχρι σήμερα.

Εξι μήνες αργότερα, όμως, το ΥΠΕΝ, πάλι με υπουργό τον κ. Σκρέκα, ανακάλεσε αυτή την απόφαση με το αιτιολογικό ότι «συντρέχουν επιτακτικοί λόγοι δημοσίου συμφέροντος για την άμεση λειτουργία του λιγνιτωρυχείου προκειμένου να εξασφαλιστεί η ενεργειακή επάρκεια της χώρας και ο εφοδιασμός με πρώτες ύλες».

Η ανάκληση αυτή «συμπίπτει» με την είσοδο στην εταιρεία «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας Α.Ε.», συμφερόντων Ρόζα, του ομίλου Μυτιληναίου, εκ των κυρίαρχων της ενέργειας στη χώρα. Εκτοτε «η Εταιρεία» το κάρβουνο που εξορίσει το στέλνει με φορτηγά στα Μπίντολα της Βόρειας Μακεδονίας για να καεί σε έναν παμπάλαιο Ατμοηλεκτρικό Σταθμό, δεκαετίας 1970, που ούτε κατά προσέγγιση δεν τηρεί τις περιβαλλοντικές προδιαγραφές που μπαίνουν από την Ε.Ε. για τους ελληνικούς σταθμούς.

Το αποτέλεσμα: Ο όμιλος Μυτιληναίος, νυν Metlen, εξάγει λιγνίτη και εισάγει ρεύμα πάμφθηνο, χωρίς την επιβάρυνση των τελών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, αφού η γειτονική xώρα δεν είναι στην Ε.Ε. και δεν συμμετέχει στο «Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Ρύπων». Αυτό σημαίνει ότι η Metlen πουλάει στην ελληνική αγορά ρεύμα που το αγοράζει κατά 70% φθηνότερα από όσο στοιχίζει στις ελληνικές θερμικές μονάδες!

Ταυτόχρονα, η πραγματική ρύπανση (εκπομπές διοξειδίου του θείου, οξείδια του αζώτου κ.λπ.), που δεν γνωρίζει σύνορα, περνάει στη xώρα μας και την υφίστανται οι κάτοικοι του νομού Φλώρινας και όχι μόνο. Αυτά όλα συνθέτουν ένα τεράστιο σκάνδαλο που γίνεται με τη συμμετοχή της ελληνικής κυβέρνησης αλλά και των μηχανισμών της Ε.Ε., με μόνο στόχο την εξυπηρέτηση των συμφερόντων του μεγάλου κεφαλαίου που αρμέγει ποικιλοτρόπως τον Ελληνικό Λαό.

Η Περιφερειακή Αρχή και ο Δήμος Φλώρινας φέρουν τεράστιες ευθύνες και σε πολλές περιπτώσεις είναι συνένοχοι σ’ αυτό το διαρκές έγκλημα που συντελείται εις βάρος των κατοίκων της κοινότητας Αχλάδας. Οι κάτοικοι της Αχλάδας αγωνίζονται ενάντια στα μεγάλα συμφέροντα για το αυτονόητο: Να ζήσουν ανθρώπινα στο χωριό τους ή να αποζημιωθούν και να φύγουν. Τα αιτήματά τους είναι:

1. Να απαλλοτριωθούν συνολικά και οι τρεις οικισμοί του χωριού αντί της άθλιας μεθόδευσης του Ομίιλου Μυτιληναίου και της εταιρείας «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας Α.Ε.» που αγοράζουν κατά το δοκούν επιλεκτικά κτήματα και σπίτια.

2. Να παρθούν μέτρα ασφάλειας και να τηρηθούν οι μεταλλευτικοί κανονισμοί, αφού η εξόρυξη γίνεται σε απόσταση 80 μόνο μέτρων από τον οικισμό, ενώ ο Μεταλλευτικός Κανονισμός προβλέπει ως ελάχιστο όριο τα 250 μέτρα.

3. Να τηρηθούν μέτρα προστασίας της υγείας των κατοίκων που κινδυνεύουν από εκπομπές μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και διοξειδίου του θείου (SO₂), ισχυρά δηλητήρια που εκπέμπονται από τις αυταναφλέξεις του λιγνίτη και μπορεί να επιφέρουν και τον θάνατο.

Εχουν απόλυτο δίκαιο και με τον αγώνα τους ενωμένοι θα νικήσουν. Η αλληλεγγύη φορέων και κατοίκων της περιοχής είναι αναγκαία και υποχρέωση όλων μας.

* Πρώην περιφερειακός σύμβουλος, εκπρόσωπος της «Αριστερής Συμπόρευσης για την Ανατροπή στη Δυτική Μακεδονία»