Ο εμφύλιος της Μεταπολίτευσης: ένα «αντιλαϊκιστικό» αφήγημα

Η Μεταπολίτευση ως περίοδος εθνικού διχασμού και αριστερής ηγεμονίας

Η ιδεολογική νομιμοποίηση της Αριστεράς αποτελεί, κατά κοινή ομολογία, προσδιοριστικό χαρακτηριστικό της ιστορικής περιόδου της Μεταπολίτευσης.

Για το αυτοαποκαλούμενο «αντιλαϊκιστικό» αφήγημα, όμως, η Μεταπολίτευση δεν χαρακτηρίζεται απλώς από τη «διάχυση της αριστερής κουλτούρας ως αποδεκτού αξιακού συστήματος», αλλά από την ιδεολογική κυριαρχία της και τον στιγματισμό της Δεξιάς. «Η Αριστερά… πήρε μια σημαντική ιδεολογική ρεβάνς μετά την πτώση της χούντας. Εκτοτε το πολιτικό κλίμα της χώρας χαρακτηριζόταν από μια ιδιότυπη ασυμμετρία, μια συστηματική μετατόπιση προς τα αριστερά» (Ντίνας, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας). Αντίστοιχα, κατά τον Μαυρογορδάτο, καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης, η μεταπολιτευτική ιστοριογραφία, παρά τη σχετική συνθηματολογία, δεν επιδίωξε μια νέα οπτική «εθνικής συμφιλίωσης». Απλώς ξαναέγραψε την Ιστορία από τη σκοπιά των ηττημένων, ως νέα «ορθοδοξία».

Αντί για «τέλος του μετεμφυλιακού διχασμού», παρουσιάζεται, λοιπόν, μια εναλλακτική, ανταγωνιστική ερμηνεία της Μεταπολίτευσης ως συνέχιση του μετεμφυλιακού διχασμού από την ηγεμονική Αριστερά.

Σύμφωνα με τον Μουμτζή («Καθημερινή»), οι μετεμφυλιακοί διχασμοί συνεχίζονται αμέσως μετά την πτώση της δικτατορίας με το αντιδικτατορικό μέτωπο, που αποδίδει στη Ν.Δ., το αντιδεξιό του Ανδρέα, το αντιμνημονιακό του ΣΥΡΙΖΑ και το αντι-ΣΥΡΙΖΑ της Ν.Δ. Ετσι συγκροτείται το αφήγημα της αδιάκοπης ιστορικής συνέχειας του διχασμού της ελληνικής κοινωνίας: από τον Εμφύλιο, στη μετεμφυλιακή ηγεμονία της Δεξιάς, στη μεταπολιτευτική ηγεμονία της Αριστεράς και, τέλος, στη νέα μετα-μεταπολιτευτική, μετα-δημοψηφική εποχή.

Το Δημοψήφισμα ως τελευταία μάχη του εμφυλίου της Μεταπολίτευσης

Σε προηγούμενο άρθρο είδαμε πως σύμφωνα με το «αντιλαϊκιστικό» αφήγημα, το Δημοψήφισμα του 2015 σηματοδοτεί:

● Το τέλος της Αριστεράς ως εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης. Το «τεκμηριώνει» συνδυάζοντας την ερμηνεία της διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ συνολικά ως «κωλοτούμπα» (δηλαδή ως προδοσία της λαϊκής ετυμηγορίας, ταύτιση με τους ιδεολογικούς του αντιπάλους και απόδειξη της ανυπαρξίας εναλλακτικής διακυβέρνησης) με την ταύτιση ΣΥΡΙΖΑ και Αριστεράς (μέσω του αφηγήματος «ΣΥΡΙΖΑ = πρώτη φορά Αριστερά»).

● Το τέλος του Λαού ως πρωταγωνιστικού πολιτικού υποκειμένου. Το «τεκμηριώνει» από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος το οποίο, ως πανελλήνιο IQ test, κατέδειξε την ανικανότητα και επικινδυνότητα της πλειοψηφίας του ελληνικού λαού. Από το αφήγημα του Λαού ως κυρίαρχου πολιτικού υποκειμένου, πάμε στο αφήγημα του λαού ως «αρρώστου» ή «νηπίου».

Εχοντας παρουσιάσει τη Μεταπολίτευση ως μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από την ηγεμονία Αριστεράς – Λαού, το τέλος της ηγεμονίας τους οριοθετεί εξ ορισμού μια τομή, αν όχι το τέλος της ίδιας της Μεταπολίτευσης. Δεν είναι τυχαία, λοιπόν, η απήχηση ενός πρόσφατου αφηγήματος που συνδέει τα δύο τέλη. Για την παρουσίαση του δημοψηφίσματος ως ορόσημου μιας νέας εποχής, το αφήγημα αυτό χρησιμοποιεί ένα προϋπάρχον ερμηνευτικό σχήμα, που επινόησε ο Μαυρογορδάτος το 1999. Το σχήμα αυτό υποστηρίζει ότι, κατά τη Μεταπολίτευση οι ηττημένοι του Εμφυλίου επέβαλαν ως νικητές το δικό τους αφήγημα στο πεδίο της ιστοριογραφίας και της συλλογικής μνήμης.Με βάση το σχήμα αυτό, μια σειρά πρόσφατων άρθρων αντιλαμβάνονται τους νικητές του Δημοψηφίσματος (Αριστερά – Λαό) ως τους ηττημένους της νέας εποχής στην οποία μπαίνουμε.

Αντίστοιχα, οι ηττημένοι του Δημοψηφίσματος («Μένουμε Ευρώπη» και αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο) επιβάλλουν ως νικητές στη νέα εποχή τη δική τους κυριαρχία: πολιτική (Παπαγγελόπουλος PARAPOLITIKA, Ανδρουλιδάκης Protagon) ή/και ιδεολογική (Ντίνας, Μοσχονάς καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης). Σύμφωνα με τον Μαυρογορδάτο, ο ισχυρισμός περί αντιστροφής των ρόλων νικητών – ηττημένων του εν λόγω σχήματος αφορά αποκλειστικά την περίπτωση των εμφύλιων συγκρούσεων. Η σύγχρονη χρήση του σχήματος επίσης προϋποθέτει την ύπαρξη ενός διχασμού ανάλογης σφοδρότητας στο Δημοψήφισμα. Στην ερμηνεία αυτή καταλήγουν και άλλοι αφηγητές, οι οποίοι, χωρίς να επικαλούνται το εν λόγω σχήμα, αντιλαμβάνονται τον διχασμό που οδηγεί στο δημοψήφισμα ως «άοπλο» ή «άτυπο» εμφύλιο (Βούλγαρης, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, Ραγκουση «TA NEA»).

Ετσι, το Δημοψήφισμα ερμηνεύεται ως:

● Αποκορύφωμα και τελευταία μάχη του εμφυλίου της Μεταπολίτευσης. Της περιόδου δηλαδή της ιδεολογικής και πολιτικής κυριαρχίας της Αριστεράς: «στην πράξη το καλοκαίρι του 2015 αποτελεί τη λυδία λίθο της δεύτερης μεγάλης ιστορικής ήττας της Αριστεράς στην Ελλάδα» (Ανδρουλιδάκης).

● Ιστορικό σημείο τομής, αντίστοιχο με την πτώση της Δικτατορίας. Οπως η πτώση της Δικτατορίας οριοθετεί το τέλος της μετεμφυλιακής περιόδου, τη μετάβαση στη Μεταπολίτευση και την ηγεμονία της Αριστεράς, έτσι και το Δημοψήφισμα οριοθετεί το τέλος της Μεταπολίτευσης, τη μετάβαση στη νέα ιστορική περίοδο και την ηγεμονία των ηττημένων του Δημοψηφίσματος.

Τα παραπάνω συγκροτούν ένα αφήγημα για τον διχασμό ως κινητήρια δύναμη της ελληνικής Ιστορίας: μια δυϊστική, συγκρουσιακή διαλεκτική χωρίς σύνθεση. Κάθε σύγκρουση οδηγεί σε αλλαγή ηγεμονίας, στη συνέχιση του διχασμού και καταλήγει στην επόμενη σύγκρουση.

*Κοινωνικός ανθρωπολόγος