Η άλλη πλευρά του πολέμου: Εκεί όπου ο θάνατος δεν κάνει θόρυβο

Ο πόλεμος δεν είναι ποτέ αυτό που φαίνεται στην τηλεόραση. Δεν είναι τα τεθωρακισμένα, δεν είναι οι πύραυλοι που διαγράφουν τροχιές στον ουρανό, δεν είναι τα πλάνα από drones και οι αναλύσεις στα στρατιωτικά πάνελ. Ο πραγματικός πόλεμος, εκείνος που αφήνει πίσω του ερείπια όχι μόνο στις πόλεις αλλά και στις ψυχές, δεν κάνει θόρυβο. Δεν γράφεται. Δεν γιορτάζεται. Δεν έχει ήρωες. Έχει μόνο απώλειες.

Και αυτές οι απώλειες δεν μετρώνται σε αριθμούς. Μετρώνται σε σιωπές.

Ένα κοριτσάκι έξι χρονών στη Γάζα, που έμεινε σχεδόν τυφλό από τη λάμψη της βόμβας και τώρα ζωγραφίζει μόνο με μαύρο χρώμα. Ένας πατέρας στο Ντονέτσκ που έθαψε τον γιο του με τα ίδια του τα χέρια, και μετά στάθηκε σιωπηλός τρεις μέρες χωρίς να πιει νερό.
Μια ηλικιωμένη στην Ουκρανία, που βγήκε με ένα πιάτο σούπα στο χιόνι ψάχνοντας τον άντρα της, χωρίς να ξέρει πως εκείνος δεν θα επιστρέψει ποτέ από τα χαρακώματα.

Αυτός είναι ο πόλεμος.

Δεν είναι τα μεγάλα λόγια για πατρίδες και θυσίες. Είναι το πλυντήριο που δεν λειτουργεί πια. Είναι το δέντρο που κόπηκε στη μέση. Είναι η κουβέρτα στο πάτωμα ενός καταφυγίου. Είναι ο ήχος των ματιών ενός παιδιού που δεν βγάζει λέξη για εβδομάδες. Είναι οι δάσκαλοι που πέφτουν στα γόνατα όταν βλέπουν να επιστρέφει στη σχολική αίθουσα ένα παιδί που νόμιζαν νεκρό. Είναι η ντροπή ενός κοριτσιού δεκατεσσάρων ετών που βιάστηκε από στρατιώτες και δεν τολμά να το πει ούτε στον πατέρα του.

Ο πόλεμος είναι η σιωπή της μάνας. Όχι η κραυγή της.

Είναι τα φαρμακεία χωρίς φάρμακα. Τα νοσοκομεία χωρίς ρεύμα. Τα ασθενοφόρα που σταματούν στη μέση του δρόμου επειδή δεν έχουν βενζίνη. Οι γιατροί που κάνουν καισαρικές με φακούς. Οι άνθρωποι που πεθαίνουν από απλή διάρροια γιατί δεν υπάρχει αντισηπτικό. Οι καρκινοπαθείς που σβήνουν σιγά σιγά χωρίς αναλγητικά, χωρίς φροντίδα, χωρίς τεχνολογία.

Είναι οι ανάπηροι που έμειναν πίσω. Οι γέροι που δεν μπορούσαν να περπατήσουν και έμειναν μόνοι στα κατεστραμμένα διαμερίσματα. Οι ψυχικά ασθενείς που σταμάτησαν να παίρνουν φαρμακευτική αγωγή και τώρα περιφέρονται ανάμεσα στα συντρίμμια. Οι αυτιστικοί που δεν καταλαβαίνουν γιατί χάθηκε το πρόγραμμά τους, γιατί η γιαγιά δεν είναι πια στο σαλόνι, γιατί το σχολείο έχει γίνει νοσοκομείο.

Ο πόλεμος σβήνει τις ιστορίες των ανθρώπων. Τις αναμνήσεις τους. Τους θεσμούς τους. Τις παραδόσεις τους. Οι φωτογραφίες καίγονται. Τα ονόματα χάνονται. Οι εκκλησίες και τα τζαμιά γίνονται στόχοι.
Οι γάμοι αναβάλλονται επ’ αόριστον. Οι γιορτές παγώνουν. Τα τραγούδια δεν ακούγονται πια.

Και οι στρατιώτες που επιστρέφουν, δεν επιστρέφουν ποτέ ολόκληροι. Όσοι επιζούν, δεν ανασαίνουν ξανά όπως πριν. Οι περισσότεροι κουβαλούν βίαια τραύματα στο μυαλό. Το W-PTSD (War-Post Traumatic Stress Disorder/ Πολεμικό Μετατραυματικό Σύνδρομο) δεν μοιάζει με καμία άλλη ψυχική πάθηση. Είναι σιωπηλό, ύπουλο, κατά 90% αθεράπευτο. Ο στρατιώτης μπορεί να είναι χαμογελαστός, να πιει μια μπύρα μαζί σου, και τη νύχτα να βάλει ένα μαχαίρι στο λαιμό του.

Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο. Στις ΗΠΑ, κάθε μέρα αυτοκτονούν 17-22 βετεράνοι. Νέοι άνθρωποι που γύρισαν, αλλά δεν βρήκαν τον δρόμο πίσω προς τη ζωή. Στο Ισραήλ, χιλιάδες στρατιώτες έχουν τεθεί εκτός μάχης εξαιτίας της “τραυματικής εξάντλησης”. Στη Συρία, παιδιά-στρατιώτες σταμάτησαν να αναγνωρίζουν την ανθρώπινη γλώσσα. Στην Υεμένη, παιδιά γεννήθηκαν μέσα σε πόλεμο, και στα 10 τους δεν ξέρουν τι είναι σιωπή.

Ο πόλεμος δημιουργεί κύματα πείνας, μεταδοτικών ασθενειών, αναλφαβητισμού. Κάνει ολόκληρες περιοχές μη κατοικήσιμες. Οδηγεί στη λεηλασία των φυσικών πόρων. Εγκαινιάζει την καταστροφή της βιοποικιλότητας. Πυρκαγιές, ρύπανση, ακρωτηριασμένα ζώα, μολυσμένα ποτάμια.

Και μετά έρχεται η προσφυγιά. Εκεί ξεκινά η δεύτερη κόλαση. Πέρα από τις βόμβες, πέρα από τον θάνατο, υπάρχει και η ζωή χωρίς πατρίδα. Μια ζωή όπου κάθε σύνορο είναι φράγμα, κάθε φωνή είναι εχθρική, κάθε νύχτα πιο κρύα από την προηγούμενη. Και εκεί, οι γυναίκες που βιάστηκαν από τρεις, από πέντε, από δέκα άντρες σε “χώρους κράτησης” κοιτούν τον ουρανό και δεν καταλαβαίνουν γιατί ο Θεός δεν τις είδε.

Αυτή είναι η αθέατη πλευρά του πολέμου.

Αυτή είναι η κόλαση πίσω από τα δελτία ειδήσεων.

Αυτή είναι η σιωπή που κανένα δελτίο των 8 δεν μεταδίδει.

Ο πόλεμος δεν τελειώνει με την κατάπαυση του πυρός.

Ο πόλεμος δεν τελειώνει όταν σωπάσουν τα όπλα.

Ο πόλεμος συνεχίζεται στις ψυχές εκείνων που δεν πέθαναν, αλλά έμειναν ζωντανοί για να μαρτυρούν.

Όταν μιλάς για πόλεμο, να θυμάσαι όχι ποιος κέρδισε.

Να θυμάσαι ποιο παιδί δεν ξύπνησε.

Ποια μάνα δεν βρήκε το παιδί της.

Ποια γριά δεν πρόλαβε να δει ξανά την αυλή της.

Ποιος άνθρωπος δεν άντεξε να κουβαλάει πια μέσα του τη φρίκη.

Γιατί αυτή είναι η αλήθεια:

Ο πόλεμος είναι απώλεια.

Ο πόλεμος είναι εγκατάλειψη.

Ο πόλεμος είναι σκοτάδι.

Και στο τέλος, μόνο οι νεκροί κοιμούνται ήσυχα…