Τα τελευταία χρόνια (η αφετηρία αυτών των χρόνων μπορεί να ορισθεί μετά την εφαρμογή της δημοσιονομικής μεθόδου των μνημονίων), η πολιτική κοινωνία στη χώρα μας δοκιμάζεται στη θεσμική δομή της και λειτουργία της. Ενώ θα περίμενε κανείς μετά την «έξοδο από το καθεστώς των μνημονίων» (2018) να επανέλθουμε σε μια «κανονική» πολιτική και θεσμική συνθήκη, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο!
Πρόσφατο παράδειγμα θεσμικού «πισωγυρίσματος» είναι η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) η οποία κρίνει ότι η ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων δεν αντιβαίνει στο άρθρο 16 του Συντάγματος. Ο συνάδελφος Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος (καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών) σε πρόσφατο κείμενό του με τον τίτλο «Θα επιστρέψει η Διοικητική Δικαιοσύνη στη “justice retenue”;» καταδεικνύει στη διεισδυτική ανάλυσή του τη βαθιά θεσμική κρίση που περνάει η χώρα μας. Βρισκόμαστε μόλις ένα βήμα πριν συντελεσθεί το «πισωγύρισμα»: να ξεκινήσει η ανάστροφη πορεία και η Διοικητική Δικαιοσύνη από ανεξάρτητος θεσμός της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας να ξαναγίνει (όπως συνέβαινε πριν θεσμοθετηθεί η νεωτερική διάκριση των εξουσιών) παράρτημα της εκτελεστικής εξουσίας.
Ας σημειωθεί ότι η απόφαση αυτή του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία τελικά δεν είναι δικαστική απόφαση αλλά πολιτική απόφαση και πράξη, δεν είναι το μοναδικό παράδειγμα οπισθοδρόμησης των θεσμών στην πολιτική κοινωνία μας. Ομάδα ερευνητών έχει επωμισθεί το έργο (Aufgabe) να συγκεντρώσει τα υλικά (Materialien) στα οποία αποκρυσταλλώνεται η βαθιά κρίση των θεσμών στη χώρα μας.
Ενδεικτικά θα αναφέρω ακόμη μία μόνο χαρακτηριστική περίπτωση: η απαξίωση των Ανεξάρτητων Αρχών από την εκτελεστική εξουσία είναι ακόμη ένα παράδειγμα θεσμικού «πισωγυρίσματος». Κοντολογίς η θεσμική κρίση η οποία διαπερνά την πολιτική κοινωνία μας ανάγεται στην εγγενή συνταγματική συνθήκη σύμφωνα με την οποία η εκτελεστική εξουσία ως πρωθυπουργοκεντρικό σύστημα εκλαμβάνει τον εαυτό της ως ανεξέλεγκτο θεσμό ισχύος.
Οι συνέπειες αυτής της αντι-κοινοβουλευτικής θεσμικής πρακτικής καταγράφονται ως δυσλειτουργίες της Διοικητικής Δικαιοσύνης και ως θεσμική απαξίωση των Ανεξάρτητων Αρχών. Με άλλα λόγια το θεσμικό «πισωγύρισμα» για το οποίο μιλάω δεν είναι τίποτε άλλο παρά η υπονόμευση του κράτους δικαίου και των θεσμών του. Η ανεξέλεγκτη εκτελεστική εξουσία είναι η τορπίλη που θα ανατινάξει την κοινοβουλευτική δημοκρατία μας.
*Πολιτικός φιλόσοφος
