Το Μουσείο – Ελαιοτριβείο Βρανά στον Παπάδο της Λέσβου, ένα πρότυπο περιφερειακό θεματικό μουσείο που εντυπωσιάζει με τα εκθέματα και την αρχιτεκτονική του, κλείνει 20 χρόνια από την ίδρυσή του. Και τα γιορτάζει με τη μεγάλη συναυλία του Σταύρου Ξαρχάκου που θα δοθεί απόψε στο φιλόξενο και εντυπωσιακό προαύλιό του, που διαμορφώθηκε ειδικά για να υποδεχθεί τους χιλιάδες θεατές.
Οι 1.500 προσκλήσεις που διατέθηκαν και αντιστοιχούν στις καθήμενες θέσεις εξαντλήθηκαν σε ελάχιστο χρόνο για τη συναυλία που σηματοδοτεί, παράλληλα, την έναρξη του 2ου Φεστιβάλ «Σαπφώ 2025» (10-12/7/25) που διοργανώνει η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου.
Το ιστορικό κτίριο, μοναδικό δείγμα της βιομηχανικής αρχιτεκτονικής του νησιού, αγοράστηκε το 1997 από την Πολιτιστική Εταιρεία «Αρχιπέλαγος», η οποία συστάθηκε με πρωτοβουλία του αρχιτέκτονα και πρώην υπουργού Νίκου Σηφουνάκη, με μέλη σημαντικές προσωπικότητες. Κοινό τους όραμα η διάσωση και μετατροπή του παλαιού ελαιοτριβείου σε μουσείο και κέντρο μελέτης και έρευνας της βιομηχανικής ιστορίας του τόπου. Πρόκειται για το παλιότερο βιομηχανικό ελαιοτριβείο της Λέσβου και του Αιγαίου, που ιδρύθηκε το 1887 από τον παππού του νομπελίστα ποιητή Οδυσσέα Ελύτη, και λειτούργησε ανελλιπώς ώς τις αρχές της δεκαετίας του 1970, οπότε εγκαταλείφθηκε η χρήση του.
Η ριζική ανακαίνιση που πραγματοποιήθηκε τη διετία 2021-2023 και η νέα μουσειολογική παρουσίαση των εκθεμάτων αποτελούν το επιστέγασμα των πολύχρονων προσπαθειών της Πολιτιστικής Εταιρείας «Αρχιπέλαγος» να διατηρήσει και να αναδείξει το πολύτιμο στοιχείο μνήμης της βιομηχανικής ιστορίας της Λέσβου. Θυμίζουμε ότι πρόεδρος του Δ.Σ. της Εταιρείας ήταν ο αλησμόνητος Νίκος Κούνδουρος την 20ετία 1997-2017 και μετά τον θάνατό του, εξελέγη ο Νίκος Σηφουνάκης.
Οπως σημειώνει η Πολιτιστική Εταιρεία «Αρχιπέλαγος», η αναστήλωση «του Ελαιοτριβείου Μνημείου και η μετατροπή του σε μουσείο έγινε με βασικό στόχο την αποκατάσταση της αρχικής μορφής του και τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και λειτουργικού χώρου υποδοχής του κοινού. Η υποδειγματική αρχιτεκτονική αποκατάσταση έγινε ταυτόχρονα με τη συντήρηση του Ιστορικού Μηχανολογικού Εξοπλισμού, που προέρχεται από το εργοστάσιο Α/ΦΩΝ ΙΣΗΓΟΝΗ της Σμύρνης.
Ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να παρακολουθήσει τη λειτουργία όλου του εξοπλισμού -μύλου, αντλίας, πιεστηρίου- και να βιώσει επακριβώς πώς γινόταν η έκθλιψη της ελιάς και η παραγωγή του λαδιού, πριν 140 χρόνια». Παράλληλα λειτουργούν οι τέσσερις μόνιμες εκθέσεις:
● «Η Λέσβος του Ελύτη»
● «Ματιές σ’ ένα μνημείο»: με έργα σύγχρονων καλλιτεχνών εμπνευσμένα από το Μουσείο-Ελαιοτριβείο
● «Η έκθεση του Αρχείου»: με ντοκουμέντα του Αρχείου Ελαιοτριβείου Βρανά 1887-1965
● «Ο αρχαίος ληνός»: στην Αίθουσα Α, εκτίθεται ο διπλός λίθινος αρχαίος ληνός του 2ου-3ου αιώνα π.Χ.
Αυτή είναι η πρώτη φορά που το Μουσείο – Ελαιοτριβείο Βρανά συνεργάζεται με την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου για τη διοργάνωση πολιτιστικής εκδήλωσης και ευχόμαστε η συνεργασία να ευδοκιμήσει στο μέλλον καθώς τέτοιες προσπάθειες οφείλουν να ενισχύονται από την πολιτεία και την τοπική αυτοδιοίκηση. Το μουσείο δημιουργήθηκε από μια μικρή ομάδα ανθρώπων και επιβιώνει από χορηγίες των μελών του και συνδρομές, εκτός από ένα μικρό μέρος των λειτουργικών του εξόδων που καλύπτεται από το υπουργείο Πολιτισμού. Παρότι η επισκεψιμότητα είναι αρκετά καλή, η περίοδος είναι μικρή για να καλυφθούν οι οικονομικές δαπάνες από τα έσοδα των επισκεπτών του.
Η βραδιά απόψε, πάντως, θα είναι εορταστική καθώς ο Σταύρος Ξαρχάκος δέχτηκε την πρόσκληση του φίλου του -επί 40 χρόνια- Νίκου Σηφουνάκη και θα διευθύνει την εικοσαμελή ορχήστρα του, με τη συμμετοχή του Δημήτρη Μπάση και της Ηρώς Σαΐα. «Τα 20χρονα είναι σταθμός για το μουσείο μας, ένα τοπόσημο και σημείο αναφοράς στον πολιτισμό με την έννοια ότι πρόκειται για το παλαιότερο ελαιοτριβείο της Ελλάδας. Σημαντικοί άνθρωποι όπως ο Νίκος Κούνδουρος, ο Αγγελος Δεληβορριάς που ήταν ενεργά μέλη μαζί με πολλούς άλλους δημιούργησαν το μουσείο που πλέον αναγνωρίζεται ως ένα από τα σημαντικότερα θεματικά της Ελλάδας» λέει ο Νίκος Σηφουνάκης στην «Εφ.Συν.».
Ο περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου, Κώστας Μουτζούρης, είπε «ναι» στην πρόταση και ενέταξε τη συναυλία στην εναρκτήρια βραδιά του Φεστιβάλ «Σαπφώ 2025». Ακολουθεί, αύριο, Παρασκευή 11 Ιουλίου η βραδιά-αφιέρωμα στον Φρέντυ Γερμανό «Οταν η δημοσιογραφία συναντά τη λογοτεχνία». Θα προβληθεί ντοκιμαντέρ για τη ζωή του και θα ακολουθήσει συζήτηση με δημοσιογράφους και συγγραφείς. Το Σάββατο 12 Ιουλίου συνδιοργανώνεται με την Ενωση Φιλολόγων Λέσβου αφιέρωμα στη Λυρική Ποίηση της Σαπφούς, με τη συμμετοχή του Tim Whitmarsh (καθηγητής Ελληνικής Λογοτεχνίας, Πανεπιστήμιο Κέμπριτζ) και της Κατερίνας Σχοινά, ενώ, σε σκηνοθεσία και μουσική επιμέλεια του Θοδωρή Οικονόμου, η ηθοποιός Μαρία Ναυπλιώτου απαγγέλλει μελοποιημένα αποσπάσματα λυρικών ποιητών, συνοδευόμενη στο πιάνο από τον ίδιο τον συνθέτη.
