Αφοπλισμός του ΡΚΚ: Αλλαγή στρατηγικής ή τακτικισμός;

Η ιστορική απόφαση αφοπλισμού της 11ης Ιουλίου, όπου μέλη του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK) κατέθεσαν τα όπλα τους, αποτελεί αναμφίβολα μια κομβική στιγμή στην πολυετή σύγκρουση του κινήματος με το επίσημο τουρκικό κράτος. Η τελετή παράδοσης των όπλων περιγράφηκε από πολλούς ως μια βαθιά συμβολική και συναισθηματική διαδικασία που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την έναρξη μιας νέας εποχής για τις δύο πλευρές.

Κατά τη διάρκεια της τελετής αφοπλισμού στη Σουλεϊμανίγια, στο ιρακινό Κουρδιστάν, 26 αντάρτες του PKK, μαζί με τέσσερις ανώτερους διοικητές και ηγέτες του κινήματος, κατέθεσαν συμβολικά τα όπλα τους και τα έκαψαν. Στη τελετή βρίσκονταν αξιωματούχοι της περιφερειακής κυβέρνησης του Κουρδιστάν (KRG), καθώς και πολιτικοί, δημοσιογράφοι και διεθνείς παρατηρητές.

Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, το PKK βρισκόταν σε ανοιχτή, ένοπλη σύγκρουση με τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις, η οποία έχει στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 40.000 ανθρώπους. Ένας πόλεμος που έδειχνε να μην έχει τέλος, μια ατέρμονη μάχη που έχει τραυματίσει βαθιά την τουρκική και κουρδική κοινωνία, τροφοδοτώντας μίσος και στις δύο πλευρές.

Η τελετή αφοπλισμού του PKK θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια νέα εποχή για τους Κούρδους, μια από τις μεγαλύτερες κοινότητες απάτριδων διεθνώς, με πάνω από 30 εκατομμύρια ανθρώπους να ζουν στην επικράτεια της Τουρκίας, του Ιράκ, του Ιράν και της Συρίας. Το PKK μπαίνει πλέον θεωρητικά σε μία νέα φάση μετάβασης από την ένοπλη αντίσταση στον πολιτικό διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία, επιδιώκοντας να στηρίξει τον κουρδικό λαό με δημοκρατικά μέσα.

Είναι εντυπωσιακό ότι την επόμενη μέρα της τελετής, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναγνώρισε την ιστορική αποτυχία του τουρκικού κράτους στη διαχείριση του κουρδικού ζητήματος. Αναφέρθηκε σε ένα σύνολο κατασταλτικών πολιτικών και πολιτικών τρομοκρατίας από την πλευρά του τουρκικού κράτους που τροφοδότησαν το μίσος και τη σύγκρουση επί δεκαετίες κι ανακοίνωσε τη σύσταση κοινοβουλευτικής επιτροπής για την επίβλεψη των νομικών βημάτων της ειρηνευτικής διαδικασίας, προωθώντας μια αναγκαία, αλλά και θεσμοθετημένη προσέγγιση στο νέο κεφάλαιο που ανοίγεται για τις δύο πλευρές. Μένει να επαληθευτεί και στην πράξη αυτή η νέα πορεία, καθώς σε πολλές στροφές της ιστορικής αυτής σύγκρουσης η τουρκική πολιτική ηγεσία κινήθηκε με υστεροβουλία και σίγουρα όχι με διάθεση εξεύρεσης ειρηνικής και υπέρ της ομαλούς συμβίωσης λύση.

Τι σημαίνει ο αφοπλισμός για την ευρύτερη περιοχή;
 

Μπορεί το PKK να κατέθεσε τα όπλα, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το κουρδικό πολιτικό κίνημα θα εξαφανιστεί. Αντιθέτως, είναι πιθανό να γίνει πιο ενεργό στο δημοκρατικό πεδίο, τόσο στην Τουρκία όσο και στα όμορα κράτη της Μέσης Ανατολής όπου ζουν Κούρδοι. Δεν είναι μυστικό ότι η τρέχουσα ειρηνευτική διαδικασία είναι αποτέλεσμα πρωτίστως μεταβαλλόμενων γεωπολιτικών πραγματικοτήτων κι όχι υπαναχώρησης από την πλευρά του ΡΚΚ ή πλήρους στρατιωτικής απεμπλοκής από την πλευρά του τουρκικού κράτους.

Η αυξανόμενη ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ο συνεχιζόμενος πόλεμος του Ισραήλ στη Γάζα, η πτώση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία και η μεταβαλλόμενη δυναμική ισχύος σε όλη την περιοχή έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση ενός νέου γεωπολιτικού τοπίου, στο οποίο η παρατεταμένη ένοπλη σύγκρουση καθίσταται ολοένα και λιγότερο επωφελής πολιτικά και στρατιωτικά για αμφότερες τις πλευρές. Σε αυτό το πλαίσιο, η ειρηνευτική διαδικασία ενδέχεται να αντιπροσωπεύει περισσότερο μια στρατηγική αναπροσαρμογή σε μια ταχέως μεταβαλλόμενη πολιτικά Μέση Ανατολή.

Για την Τουρκία, η σταθεροποίηση των νοτιοανατολικών συνόρων της και η μείωση των πιέσεων για την εσωτερική της ασφάλεια είναι απαραίτητη εν μέσω περιφερειακής αστάθειας. Το τουρκικό κράτος διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με την Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν (KRG), το επίσημο κυβερνών όργανο της περιοχής του Κουρδιστάν στο Ιράκ. Ωστόσο, η κατάσταση για τους Κούρδους στη Συρία είναι πιο περίπλοκη, καθώς η Τουρκία συνεχίζει να θεωρεί την Αυτόνομη Διοίκηση της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας, μια περιοχή που ουσιαστικά είναι αυτοδιοικούμενη από το 2012 κι όπου ζουν πολλοί Κούρδοι, ως απειλή για την ασφάλεια κατά μήκος των συνόρων της.

Εν τω μεταξύ στη Συρία, οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται μεταξύ της νέας συριακής κυβέρνησης υπό τον πρόεδρο, Άχμεντ αλ Σάρα, και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), του συνασπισμού υπό την ηγεσία των Κούρδων στη Συρία, ο οποίος ιστορικά υποστηρίζεται από την αμερικανική διοίκηση. Οι δυνάμεις του SDF επιδιώκουν να διατηρήσουν τη στρατιωτική τους αυτονομία και να οικοδομήσουν το δικό τους, ανεξάρτητο πολιτικό σύστημα, επιδίωξη στην οποία εκ των πραγμάτων αντιτίθεται η Δαμασκός.

Η ναρκοθέτηση του πολιτικού διαλόγου

Πίσω στην Άγκυρα, παρά τον αφοπλισμό, στελέχη της τουρκικής κυβέρνησης επιμένουν να χρησιμοποιούν τις λέξεις «αγώνας κατά της τρομοκρατίας» αναφερόμενοι στο ΡΚΚ, μια ρητορική προσέγγιση που θα μπορούσε να υπονομεύσει την ειρηνευτική διαδικασία, ποινικοποιώντας τον πολιτικό διάλογο και απονομιμοποιώντας τα κουρδικά αιτήματα. Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, αξιολογεί το ευρύτερο δίκτυο του PKK, συμπεριλαμβανομένης της Ένωσης Κουρδικών Κοινοτήτων (KCK), μιας οργάνωσης που εκπροσωπεί τους Κούρδους σε όλο το Ιράκ, τη Συρία και την Τουρκία, ως «απειλή» για την ασφάλεια της Τουρκίας στην περιοχή.

Για το ΡΚΚ, οι μεταβαλλόμενες συμμαχίες κι αβεβαιότητες στη Συρία και το Ιράκ μπορεί να έχουν καταστήσει τον ένοπλο αγώνα μια λιγότερο βιώσιμη επιλογή στην πορεία δημιουργίας ενός κουρδικού κράτους στην περιοχή. Το κατά πόσο η ειρηνευτική διαδικασία που εγκαινιάστηκε θα αποδώσει καρπούς δεν θα εξαρτηθεί μόνο από τον αφοπλισμό του κινήματος, αλλά θα απαιτηθεί και ο τερματισμός του αποκλεισμού και της ποινικοποίησης των Κούρδων στους πολιτικούς θεσμούς και στην κοινωνία των πολιτών. Θα μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο και να διασφαλίσει μια τέτοια πορεία η τουρκική κυβέρνηση;

Επίσης, θα είναι τελικά ο αφοπλισμός του ΡΚΚ ένα σημείο καμπής για την ειρήνη στην περιοχή ή μπορεί να αποδειχθεί μια κίνηση τακτικισμού από την πλευρά του κινήματος μέσα σε ένα ταχύτατα μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον; Και τα δύο ερωτήματα μένει να απαντηθούν το επόμενο διάστημα, ωστόσο είναι βέβαιο ότι και οι δύο πλευρές, Τουρκία και ΡΚΚ, αναγνωρίζουν ότι η εξυπηρέτηση των συμφερόντων τους δεν περνάει πλέον από το πεδίο των μαχών.

*Ο Δημήτρης Ραπίδης είναι πολιτικός αναλυτής, project coordinator και υπεύθυνος χρηματοδοτικών προγραμμάτων στο ETERON – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την κοινωνική Αλλαγή.