H πανδημία δεν άλλαξε μόνο τον τρόπο που εργαζόμαστε, άλλαξε ώς έναν βαθμό και τον τρόπο που μετακινούμαστε μέσα στις πόλεις. Τα τελευταία δύο χρόνια οι δήμοι των περισσότερων ευρωπαϊκών πόλεων προσπαθούν να επιλύσουν τον στριφνό γρίφο της ρύθμισης του χαοτικού τοπίου των δημοφιλών ηλεκτρικών πατινιών, τα οποία, παρότι αποτελούν αναμφίβολα μια λύση στην ενίσχυση της μικροκινητικότητας στις υπερτουριστικοποιημένες αστικές περιοχές, προκαλούν παράλληλα πονοκέφαλο σε πεζούς, άτομα με κινητικά προβλήματα και οδηγούς διαφόρων οχημάτων.
Πριν από λίγες εβδομάδες ο δήμαρχος της Αθήνας, Xάρης Δούκας, εξέφρασε πρόθεση επιβολής δραστικών μέτρων σχετικά με τη χρήση των ενοικιαζόμενων ηλεκτρικών πατινιών στο κέντρο μιας πόλης που γίνεται ολοένα και πιο αβίωτη ως προς τις μετακινήσεις: «Δεν είμαστε κατά της μικροκινητικότητας. Θέλουμε να προχωρήσει. Ομως, βλέπετε την εικόνα με τα πατίνια παρατημένα πάνω σε οδεύσεις τυφλών, πάνω σε ράμπες αναπήρων, χύμα σε δρόμους κάθετα, σε πεζοδρόμια, πάνω σε νησίδες.
»Αυτό θα αλλάξει. Είχαμε βρεθεί με τις ιδιωτικές εταιρείες, τους είχαμε ζητήσει να υπάρξουν προτάσεις. Θα απαγορευτεί η χρήση των πατινιών σε κάποιους δρόμους της Αθήνας και θα οριοθετήσουμε συγκεκριμένους χώρους στάθμευσης –ήδη έχουν εντοπιστεί 70 σημεία– και όταν τα πατίνια δεν σταθμεύουν εκεί, τα πρόστιμα θα είναι ιδιαίτερα υψηλά για τις εταιρείες. Πρέπει να υπάρξει ρύθμιση, υπάρχει πρόβλημα».
Οι τζαμπατζήδες
Σύμφωνα με πληροφορίες της «Εφ.Συν.», αυτή τη στιγμή στους δρόμους της πρωτεύουσας κυκλοφορούν 5.500-6.000 πατίνια από επτά ιδιωτικές εταιρείες. Τα χιλιάδες αυτά πατίνια κινούνται και σταθμεύουν πράγματι πάνω στα στενά πεζοδρόμια της Αθήνας, σε ράμπες αναπήρων, σε πάρκα, σε οδηγούς τυφλών και σε θέσεις στάθμευσης μονίμων κατοίκων.
Οι εταιρείες επωφελούνται και βγάζουν σημαντικά κέρδη από τη χρήση χιλιάδων τετραγωνικών μέτρων δημοσίου χώρου, χωρίς να πληρώνουν ούτε ευρώ και χωρίς καμία άδεια. Τα αντεπιχειρήματα των εταιρειών είναι πως φταίνε οι χρήστες, ο δήμος και η… έλλειψη ρυθμίσεων. Ο δήμος ετοιμάζει μια κανονιστική ρύθμιση για το θέμα, αλλά θα χρειαστεί αρκετός χρόνος ακόμη για την εφαρμογή της.
Το παράδοξο είναι πως ο δήμος και το κράτος δεν έχουν καμία δυνατότητα να εποπτεύουν και να διασταυρώνουν τον ακριβή αριθμό των ηλεκτρικών πατινιών και όσες πληροφορίες έχουν προκύπτουν από τις ιδιωτικές εταιρείες. Σύμφωνα με τη νομοθεσία στην Ελλάδα, τα ηλεκτρικά πατίνια (όπως και τα ποδήλατα) δεν μπορούν να κινούνται πάνω σε πεζόδρομους, ωστόσο αυτό είναι μια πραγματικότητα και η αστυνομία δεν επιβάλλει πρόστιμα στους παραβάτες. Επιπλέον, απουσιάζουν καθορισμένοι χώροι στάθμευσης για τα ενοικιαζόμενα ηλεκτρικά πατίνια.
Σύμφωνα με τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, τα ηλεκτρικά πατίνια απαγορεύεται να κυκλοφορούν σε δρόμους με όριο ταχύτητας άνω των 50 χλμ./ώρα, ενώ η μέγιστη ταχύτητά τους δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 25 χιλιόμετρα. Αν η μέγιστη ταχύτητα είναι έως 6 χλμ./ώρα, θεωρούνται πως κυκλοφορούν ως πεζοί και η χρήση τους επιτρέπεται σε άτομα άνω των 12 ετών. Η χρήση κράνους, αν και υποχρεωτική, τηρείται πολύ σπάνια.
Σύμφωνα με τους συγκοινωνιολόγους, μια διαδρομή με πατίνι στην Αθήνα διαρκεί κατά μέσο όρο 7 λεπτά. Ο Δήμος της Αθήνας έχει ζητήσει από τις εταιρείες να δώσουν άμεσα περισσότερα στοιχεία για τη γεωγραφική κατανομή της κίνησής τους, έτσι ώστε να επεξεργαστούν αναλυτικά το θέμα της στάθμευσης.
Σημειώνεται ότι οι εταιρείες επιβεβαίωσαν πως διαθέτουν τα τεχνικά μέσα για να επιβληθούν συγκεκριμένα όρια ταχύτητας και να καθοριστούν ζώνες απαγόρευσης κυκλοφορίας, όπως και η δυνατότητα ρύθμισης χρέωσης χρηστών λόγω αντικανονικής συμπεριφοράς. Κάθε πατίνι φέρει έναν μοναδικό σειριακό αριθμό, συνεπώς μπορεί να είναι εφικτός ο έλεγχος και η επιβολή προστίμων.
Στην κανονιστική διάταξη θα προβλεφθεί η θέσπιση ανταλλάγματος για τον χώρο που καταλαμβάνουν τα οχήματα στις υποδομές της πόλης. Επίσης, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, 50 μέτρα πριν προσεγγίσει ένα ηλεκτρικό πατίνι έναν πεζόδρομο, θα υπάρχει ειδοποίηση προκειμένου ο οδηγός να μειώσει ταχύτητα. Ολα αυτά βέβαια στη θεωρία.
Πρωτοβουλίες πολιτών
Σημειώνεται ότι ο Δήμος της Αθήνας άνοιξε την κουβέντα για το θέμα των ηλεκτρικών πατινιών, ενώ είχαν προηγηθεί δεκάδες καταγγελίες πολιτών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ενας από αυτούς είναι ο μηχανικός λογισμικού Χρήστος Πόριος, που προσπάθησε να ευαισθητοποιήσει τον κόσμο, δημιουργώντας μια ειδική ιστοσελίδα με σκοπό την άσκηση πίεσης.
Ο τίτλος της ιστοσελίδας είναι «Δεν υπάρχει καμία αγάπη μέσα στη ζούγκλα» (There is no love in the jungle). Σύντομα δημιουργήθηκε μια κοινότητα ανθρώπων που απαιτεί την προστασία του δημόσιου χώρου της Αθήνας από τα ενοικιαζόμενα πατίνια.
«Αυτό που ζητάμε είναι να φύγουν προσωρινά εντελώς όλα τα ηλεκτρικά πατίνια από την Αθήνα, μέχρι να έρθει ο κανονισμός του δήμου. Και όταν αποφασίσουμε συλλογικά το αν θέλουμε να έχουμε πατίνια, το πώς θέλουμε να έχουμε πατίνια, πόσα θέλουμε να είναι, πόσες εταιρείες πρέπει να είναι, σε ποιες θέσεις πρέπει να σταθμεύουν, τι υποχρεώσεις πρέπει να έχουν, αν πρέπει να μοιράζονται τα δεδομένα τους, και αφού γίνει η διαβούλευση με τις τοπικές κοινότητες και εγκριθεί ο κανονισμός, τότε μόνο να επιστρέψουν τα πατίνια στην Αθήνα», δηλώνει στην «Εφ.Συν.» ο Χρήστος Πόριος.
Θέσαμε το συγκεκριμένο αίτημα στην αρμόδια αντιδήμαρχο Αστικής Αναζωογόνησης και Ανθεκτικότητας, Μάρω Ευαγγελίδου, η οποία το απέρριψε λέγοντας πως, παρότι ήταν λάθος του κεντρικού κράτους ότι έδωσε άδεια λειτουργίας σε αυτές τις ιδιωτικές εταιρείες χωρίς ρυθμιστικό πλαίσιο κανόνων, τώρα δεν γίνεται να απομακρύνει τα πατίνια από την Αθήνα, γιατί αυτό αντίκειται σε κανόνες της ελεύθερης αγοράς και της Ε.Ε.
Δαιμονοποίηση
Ο συγκοινωνιολόγος Κοσμάς Αναγνωστόπουλος δίνει μια άλλη διάσταση: «Δεν μπορούμε και δεν πρέπει να δαιμονοποιήσουμε το ηλεκτρικό πατίνι. Δεν είναι αυτό το πρόβλημα. Ο Δήμος της Αθήνας επιχειρεί να ρυθμίσει το θέμα της στάθμευσης των πατινιών, ενώ τα πραγματικά προβλήματα είναι αλλού. Ολα τα ζητήματα ξεκινούν από το ότι το αρμόδιο υπουργείο Μεταφορών ακόμα δεν έχει περάσει τον νόμο για τον νέο Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας για το όριο ταχύτητας των 30 χιλιομέτρων την ώρα.
»Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για την προώθηση της βιώσιμης κινητικότητας και της μικροκινητικότητας. Σκεφτείτε ότι αν όλοι οι δρόμοι κατοικίας είχαν όριο ταχύτητας τα 30 χιλιόμετρα και το μέτρο εφαρμοζόταν, τότε θα ήταν πολύ πιο απλό να μιλάμε για ποδήλατο και πατίνι πάνω στους δρόμους, και όχι στα πεζοδρόμια, ούτε καν στους ποδηλατοδρόμους, που δυστυχώς έχουμε ελάχιστους».
Σε ανάλογο μήκος κύματος κινείται και η αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Πάτρας, Ζωή Χριστοφόρου, που ασχολείται εδώ και χρόνια με τη μελέτη μορφών ήπιας κινητικότητας, έχοντας φτιάξει και προσομοιωτές οδήγησης ηλεκτρικών πατινιών και ποδηλάτων.
«Πιο συχνά στις πόλεις βλέπεις ένα Ι.Χ. να κλείνει μια ράμπα παρά ένα πατίνι. Δεν είναι το πρόβλημα τα πατίνια. Ωστόσο υπάρχει ανάγκη να ρυθμιστεί αυτό το καινούργιο μέσο. Το πατίνι μπορεί να είναι μέρος της λύσης. Αποτελεί ζητούμενο προς επίλυση και χρειάζονται ειδικές έρευνες για να διαπιστώσουμε πώς μπορούν να συνυπάρξουν αρμονικά τα πατίνια με πεζούς και άλλα ήπια μέσα μεταφοράς. Υπεύθυνα για την πρόκληση των περισσοτέρων ατυχημάτων παραμένουν βέβαια τα Ι.Χ.».
Πρόξενοι εκρήξεων και πυρκαγιών
Τουλάχιστον 16 άνθρωποι σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν χάσει τη ζωή τους από πυρκαγιές λόγω εκρήξεων σε ηλεκτρονικά ποδήλατα ή πατίνια από τον Ιούλιο του 2022. Μέχρι τον Μάιο του 2023, τουλάχιστον 190 άτομα στην Αγγλία είχαν τραυματιστεί σε αντίστοιχες πυρκαγιές. Η υπερφόρτιση ενός ηλεκτρικού πατινιού μπορεί να οδηγήσει στην υποβάθμιση της μπαταρίας του, όπως συμβαίνει και στα κινητά τηλέφωνα αν αφήνονται για πολλές ώρες στην πρίζα.
«Δεκαέξι νεκροί και 190 τραυματίες στη Βρετανία από τον Ιούλιο του 2022, εξαιτίας ατυχημάτων που οφείλονται στην υπερφόρτιση των μπαταριών»
Αυτές οι μπαταρίες ιόντων λιθίου έχουν περιορισμένο αριθμό κύκλων φόρτισης και η υπερφόρτιση μπορεί να προκαλέσει την απώλεια της ικανότητας των συσσωρευτών να συγκρατούν τη σωστή ποσότητα ενέργειας. Για όλους αυτούς τους λόγους πλέον έχει απαγορευτεί η μεταφορά αυτών των οχημάτων σε αεροπλάνα (ακόμα και στον χώρο των αποσκευών) και σε τρένα.
H αποθέωση της μικροκινητικότητας
Βαλτικές χώρες
Η «Εφ.Συν.» βρέθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Pulse στις τρεις βαλτικές πρωτεύουσες: Βίλνιους (Λιθουανία), Ρίγα (Λετονία) και Ταλίν (Εσθονία). Τρεις τουριστικές, μεσαιωνικές πόλεις (με το 1/10 του πληθυσμού της Αθήνας η καθεμία), με πολύ αστικό πράσινο, ελάχιστη άναρχη δόμηση και ένα εκτεταμένο δίκτυο ποδηλατοδρόμων και πεζοδρόμων που λειτουργεί σε συνδυασμό με μέσα σταθερής τροχιάς (τραμ).
Παρά το τσουχτερό κρύο, κάτοικοι όλων των ηλικιών και τουρίστες χρησιμοποιούν συστηματικά τα ενοικιαζόμενα ηλεκτρικά πατίνια και το ποδήλατο. Και στις τρεις πόλεις, στις οποίες επιχειρήσαμε διαδρομές με ηλεκτρικό σκούτερ, οι θέσεις στάθμευσης ήταν καθορισμένες. Σε δύο περιπτώσεις στο Ταλίν της Εσθονίας, όπου στην πρώτη περίπτωση αφήσαμε το πατίνι μισό μέτρο μακριά από τη θέση στάθμευσης και στη δεύτερη δεν είχε κλειδωθεί καλά το ποδήλατο, μας καταλογίστηκε μέσα σε 10 λεπτά πρόστιμο 20 ευρώ μέσω της τραπεζικής κάρτας (με κοινοποίηση στο mail), το οποίο ωστόσο μπορούσε να διαγραφεί αν επιστρέφαμε στο σημείο και παρκάραμε το όχημα με τον σωστό τρόπο.
Στη Λιθουανία, νέοι κανονισμοί εισήχθησαν στον κανονισμό οδικής κυκλοφορίας το 2024. Τα ηλεκτρικά οχήματα μικροκινητικότητας μπορούν να χρησιμοποιούνται από άτομα ηλικίας 16 ετών και άνω και από άτομα ηλικίας 14 ετών και άνω μόνο μετά την ολοκλήρωση μαθημάτων κατάρτισης και την απόκτηση πιστοποιητικού που εκδίδεται από σχολή. Δεν υπάρχουν ηλικιακοί περιορισμοί για την οδήγηση σε κατοικημένες περιοχές, αλλά τα παιδιά κάτω των 10 ετών πρέπει να επιβλέπονται από ενήλικα.
Από την 1η Ιανουαρίου 2024 αυτά τα οχήματα μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο σε ποδηλατόδρομους και πεζόδρομους και, όπου δεν υπάρχουν, στην κατάλληλη πλευρά του δρόμου. Το μέγιστο όριο ταχύτητας για αυτά τα ηλεκτρικά οχήματα είναι 20 χιλιόμετρα την ώρα, και όταν προσπερνούν πεζούς, όχι περισσότερο από 7 χιλιόμετρα. Κατά την οδήγηση στο οδόστρωμα, η χρήση γιλέκου με έντονο χρώμα είναι υποχρεωτική.
Στην Παλιά Πόλη του Βίλνιους οι οδηγοί ηλεκτρικών σκούτερ δεν επιτρέπεται να υπερβαίνουν την ταχύτητα των 12 χιλιομέτρων. Σε λίγους κεντρικούς δρόμους με έντονη κυκλοφορία πεζών βλέπουμε πινακίδες που απαγορεύουν τα σκούτερ και τα ποδήλατα.
Η πρωτεύουσα της Λιθουανίας συνεχίζει να επεκτείνει χρόνο με το χρόνο τις υποδομές για ηλεκτρικά πατίνια και ποδήλατα. Μέχρι τα μέσα Ιουνίου προβλέπεται η εγκατάσταση επιπλέον 350 νέων θέσεων στάθμευσης, οι οποίες θα συμβάλουν στην αυξανόμενη ζήτηση. Μετά την επέκταση αυτή, θα υπάρχουν 800 ειδικές θέσεις στάθμευσης για ηλεκτρικά πατίνια και ποδήλατα σε όλη την πόλη. Στην Αθήνα των εκατομμυρίων κατοίκων και τουριστών δεν υπάρχει καμία ώς τώρα και σχεδιάζεται η δημιουργία 70-100 θέσεων.
«Ο αυξανόμενος αριθμός θέσεων στάθμευσης θα βοηθήσει να διασφαλιστεί ότι τα ηλεκτρικά σκούτερ και τα ποδήλατα δεν θα αποτελέσουν εμπόδιο για τους άλλους χρήστες του δρόμου, αλλά θα παραμείνουν μια λύση για γρήγορη, ασφαλή και ομαλή μετακίνηση», λέει ο Adomas Bužinskas, διευθυντής της διοίκησης του Δήμου του Βίλνιους. Το 2024 στο Βίλνιους υπήρχαν περίπου 4.500 ηλεκτρικά πατίνια και ποδήλατα και η συνολική απόσταση που κάλυψαν οι χρήστες τους το 2024 έφτασε σχεδόν τα 3 εκατομμύρια χιλιόμετρα. Ωστόσο δεν είναι όλα ρόδινα.
Ενα πείραμα που διεξήχθη από τη λιθουανική Υπηρεσία Ασφάλειας Μεταφορών (LTSA) έδειξε ότι περισσότεροι από τους μισούς οδηγούς ηλεκτρικών σκούτερ δεν ακολουθούν τους κανόνες κυκλοφορίας. Οι περισσότεροι οδηγοί μάλιστα δεν γνωρίζουν τους κανόνες που ισχύουν γι’ αυτούς και δεν ενδιαφέρονται για τη δική τους ασφάλεια ή την ασφάλεια των άλλων χρηστών του οδικού δικτύου όταν συμμετέχουν στην κυκλοφορία.
Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι έως και το 70% των αναβατών σκούτερ διασχίζουν τις διαβάσεις πεζών ενώ θα έπρεπε να κατέβουν και να σπρώξουν το πατίνι, ένας στους δέκα αναβάτες οδηγεί με συνεπιβάτη, παρόλο που αυτό απαγορεύεται, μόνο το 2% φοράει κράνος, ενώ οι οδηγοί πατινιών προσπερνούν τους πεζούς χωρίς να διατηρούν ασφαλή απόσταση και ταχύτητα.
* Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν: David Krutzler (Der Standard – Αυστρία), Ana Somavilla (El Confidencial – Ισπανία), Maria Delaney (The Journal Investigates – Ιρλανδία)