«Σπάσαν τα νερά» χθες στο Μέγαρο Μαξίμου, που αποφάσισε, με το θερμόμετρο να ξεπερνά τους 40 βαθμούς, να μιλήσει για επείγοντα εθνικό σχεδιασμό αντιμετώπισης της λειψυδρίας, χωρίς να ανακοινώνει συγκεκριμένα μέτρα και διοχετεύοντας μόνο ένα «επιχειρησιακό σχέδιο» συνένωσης 739 παρόχων υδροδότησης, πανελλαδικά, σε τρεις φορείς-μαμούθ. Και στο… βάθος, έργα που μπορεί να ξεπεράσουν σε κόστος τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ.
Η σύσκεψη υπό τον πρωθυπουργό Κυρ. Μητσοτάκη δεν είναι η πρώτη σχετικά με το θέμα των υδάτων καθώς, μέσα στο τελευταίο δίμηνο, έχουν πραγματοποιηθεί άλλες δύο που δεν συνοδεύτηκαν από ανακοινώσεις. Αυτό είναι ενδεικτικό μιας κυβερνητικής δυστοκίας καθώς το νερό είναι το τελευταίο αγαθό που θεωρείται ακόμη δημόσιο (με απόφαση του ΣτΕ) και πωλείται σε σχετικά χαμηλή τιμή, όπως εδώ και τρία χρόνια, από το 2022, τονίζει με κάθε αφορμή η ΕΥΔΑΠ που είναι αρμόδια για την Αττική. Φαίνεται, όμως, ότι στην κυβέρνηση κρίνουν ότι οι συνθήκες λειψυδρίας δημιουργούν πλέον τις κατάλληλες προϋποθέσεις προκειμένου να ανοίξει ξανά η συζήτηση για «ιδιωτικοποίηση διά της πλαγίας οδού», όπως επιχειρήθηκε και τον περασμένο Σεπτέμβριο χωρίς επιτυχία.
Η ανακοίνωση και τα «non paper» από τη χθεσινή σύσκεψη στο Μαξίμου δεν ήταν ιδιαιτέρως διαφωτιστικά, αλλά προκάλεσαν μια βροχή δημοσιευμάτων που βασίζονταν σε διαρροές. Οι διαρροές οδήγησαν και σε πλημμύρα από ανακρίβειες καθώς, μεταξύ άλλων, γράφτηκε ότι θα καταργηθούν 700 δημοτικές επιχειρήσεις, οι οποίες θα απορροφηθούν από την ΕΥΔΑΠ (Αττική), την ΕΥΑΘ (Θεσσαλονίκη) και έναν νέο φορέα (όλη η υπόλοιπη Ελλάδα).
Δικαιολογία
Η συγκεκριμένη αυτή αναφορά προκάλεσε την αντίδραση της Κεντρικής Ενωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) της οποίας το Δ.Σ. έτυχε να συνεδριάζει χθες. Το θέμα τέθηκε από τον Α’ Αντιπρόεδρο, Γρηγόρη Κωνσταντέλλο, αλλά η γαλάζια πλειοψηφία επέδειξε ιδιαίτερη απροθυμία στο να εκδηλωθεί κάποια αντίδραση με τη δικαιολογία ότι δεν υπάρχει τέτοια συγκεκριμένη αναφορά στην κυβερνητική ανακοίνωση. Ειπώθηκε, πάντως, ότι οι ΔΕΥΑ είναι 126 και σε αυτές προστίθενται άλλοι τόσοι δήμοι που εμπορεύονται νερό.
Η αλήθεια είναι ότι όντως η επίσημη ενημέρωση έβριθε από ασάφεια και έδινε στοιχεία μόνο για το πρόβλημα της λειψυδρίας όπως εκδηλώνεται γενικότερα, με διατυπώσεις όπως:
● «Η αντιμετώπιση του προβλήματος της λειψυδρίας με έναν εθνικό σχεδιασμό αποτελεί επείγουσα μεταρρυθμιστική ανάγκη η οποία σε πρώτο χρόνο θα έρθει να απαντήσει στις πιεστικές ανάγκες του σήμερα και, σε μεσομακροπρόθεσμο ορίζοντα, να προετοιμάσει τη χώρα για τις μεγάλες προκλήσεις των επόμενων 30 ετών».
● «Το νερό είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό και πόρος ζωτικής σημασίας και μόνο έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται».
● «Η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος παγκοσμίως», ενώ η Ελλάδα «κατατάσσεται στην 19η θέση παγκοσμίως ως προς τον κίνδυνο λειψυδρίας». «Η στάθμη των φραγμάτων είναι σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ ενδεικτικό είναι πως τα αποθέματα στην Αττική έχουν μειωθεί πάνω από 50% σε σχέση με το 2022».
Αντί, όμως, κάπου εδώ, με βάση τέτοια δυσοίωνα δεδομένα, να ανακοινώνονται κάποια μέτρα εξοικονόμησης νερού, όπως συνέβη και επί διακυβέρνησης του πατρός Μητσοτάκη, οι «κατεπείγουσες πρωτοβουλίες» παραπέμπονται για «τους επόμενους έξι μήνες».
Αυξήσεις
Το σχέδιο μοιάζει να αφορά κυρίως τα έργα που θα πρέπει να γίνουν, το ποιος θα τα αναλάβει και το πώς θα καλυφθεί το κόστος, όπως προκύπτει μέσα από «θολές αναφορές» για:
1) «Ριζική αλλαγή του μοντέλου διαχείρισης» «απέναντι στον κατακερματισμό», «με μεγαλύτερη αποδοτικότητα και περισσότερες επενδύσεις». Το κατακερματισμένο σύστημα περιγράφεται μέσα από την καταμέτρηση 739 διαφορετικών φορέων, δηλαδή των δημοτικών επιχειρήσεων (ΔΕΥΑ), των δήμων που εμπορεύονται νερό και των εγγειοβελτιωτικών φορέων ΓΟΕΒ και ΤΟΕΒ. Το αν αυτοί θα απορροφηθούν από τρεις φορείς (ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ και τρίτο για την υπόλοιπη Ελλάδα) δεν αναφέρεται ευθέως – πάντως χθες οι μετοχές των εταιρειών ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ πέτυχαν κατακόρυφη άνοδο πάνω από 12%.
Υπενθυμίζεται ότι όταν ξεκίνησε συζήτηση επί του ιδίου θέματος τον Σεπτέμβριο του 2024 και εν μέσω αντιδράσεων που εκδηλώθηκαν από την αυτοδιοίκηση, το κυρίαρχο σενάριο έκανε λόγο για 13 φορείς, δηλαδή έναν ανά Περιφέρεια. Η πολιτική διαχείριση του θέματος από τον τότε υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Θ. Σκυλακάκη προκάλεσε κυβερνητικό πονοκέφαλο, με τον Κυρ. Μητσοτάκη να βγαίνει στα κανάλια και να διαβεβαιώνει ότι δεν θα γίνουν μεγάλες αυξήσεις και τον υπουργό να ισχυρίζεται ότι η ιδιωτικοποίηση του νερού είναι «καραμέλα της Αριστεράς». Πάντως και χθες, κυβερνητικές πηγές ανέφεραν ότι ο αριθμός των 3 φορέων δεν είναι αποφασισμένος, αλλά μπορεί να είναι λίγο μεγαλύτερος.
2) «Θα αξιοποιηθούν οι νέες τεχνολογίες, καθώς και συμπληρωματικοί τρόποι παραγωγής νερού, όπως η αφαλάτωση, ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση». Εδώ και πάνω από έναν χρόνο, η διοίκηση της ΕΥΔΑΠ παρουσιάζει στοιχεία για τα έργα που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν νερό στην Αττική καθώς τα αποθέματα μειώνονται. Με βάση τις κατά καιρούς ανακοινώσεις του διευθύνοντος συμβούλου, Χάρη Σαχίνη, μελετάται έργο μεταφοράς νερού από παραποτάμους του Αχελώου και εναλλακτικά, εάν απαιτηθούν άμεσες λύσεις, μεταφορά με τάνκερ από τον Αχελώο (λιμάνι Αστακού) στη Βοιωτία ή μονάδες αφαλατώσεων. Τέτοιας μορφής λύσεις θα οδηγήσουν σε πρόσθετο κόστος 15 λεπτών του ευρώ έως και πάνω από 80 λεπτά για τις ενεργοβόρες αφαλατώσεις. Υπενθυμίζεται ότι σήμερα το κόστος ανά κυβικό ξεκινά από τα 35 λεπτά και η ΕΥΔΑΠ δεν ξεχνά να υπενθυμίζει πως είναι ένα από τα φθηνότερα στην Ευρώπη. Σημειώνεται ότι ο κ. Σαχίνης ανέφερε σε αλλεπάλληλες παρουσιάσεις τα απαραίτητα αυτά έργα, τονίζοντας όμως ότι οι αποφάσεις πρέπει να ληφθούν από την κυβέρνηση.
3) «Βιώσιμες εταιρείες ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης, με στόχο αποδεκτό κόστος για όλες τις χρήσεις». Εδώ δεν εξηγείται εάν το κόστος θα είναι «αποδεκτό» για τους καταναλωτές ή τους φορείς που θα πρέπει να υλοποιήσουν τα «απαραίτητα» έργα. Εχουν, πάντως, ήδη ψηφιστεί νόμοι βάσει των οποίων η τιμή του νερού πρέπει να ενσωματώνει το κόστος παραγωγής του. Μάλιστα, αυτό δεν θα κρίνεται από την κυβέρνηση αλλά τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), δηλαδή την πρώην ΡΑΕ, που δεν δοξάστηκε για την προστασία των καταναλωτών από τις ανατιμήσεις των παρόχων ηλεκτρισμού.
4) «Ολιστικός σχεδιασμός και κεντρική διαχείριση όλων των αναγκαίων έργων, μικρών και μεγάλων». Εδώ, η μετάφραση είναι πιο ξεκάθαρη και λέει ότι όλα τα έργα θα αποφασίζονται από την κυβέρνηση. Οι λόγοι είναι ευνόητοι… Ευνόητος είναι και ο ρόλος που θα κληθούν να παίξουν η ΕΥΔΑΠ, η ΕΥΑΘ και ο τρίτος φορέας «υπόλοιπου Ελλάδος». Για το πώς ο τρίτος αυτός φορέας θα μπορεί να ανταποκρίνεται στα παράπονα των καταναλωτών από τη Φλώρινα έως το Καστελόριζο, οι βουλές της κυβέρνησης είναι άγνωστες. Μία ακόμη ψηφιακή πλατφόρμα, πάντως, δεν θα είναι δύσκολο να στηθεί.
Στον νόμο 5215 που ψηφίστηκε στις αρχές Ιουλίου, περιλαμβάνεται το άρθρο 55 που ήδη δημιουργεί το πλαίσιο για έργα αντιμετώπισης της λειψυδρίας με αδιαφανείς και fast track διαδικασίες. Η μεθόδευση θα ξεκινά με κήρυξη μιας περιοχής σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας μετά από γνωμοδότηση της ΡΑΑΕΥ και θα ακολουθεί ανάθεση των απαραίτητων έργων από τα υπουργεία Περιβάλλοντος, Οικονομίας και Ανάπτυξης στους αναθέτοντες φορείς ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ, οι οποίοι, με τη σειρά τους, θα αναθέτουν τους διαγωνισμούς στη Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας του Υπερταμείου. Πρόκειται για μία Μονάδα που έχει διακριθεί στο πρόσφατο παρελθόν για την αδιαφάνεια στην ανάθεση έργων εκατομμυρίων ευρώ με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, προκαλώντας το ενδιαφέρον και της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές, τα έργα που μπορεί να απαιτηθούν για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας μπορεί να ξεπεράσουν σε συνολικό κόστος τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ.
