Είναι αρκετά δύσκολο να κατανοήσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο κινείται η τουρκική εξωτερική πολιτική αν την προσεγγίσει απλώς και μόνο με μια λογική γραμμικής σκέψης, με μια λογική αυτόματου αλληλοαποκλεισμού των αντιθέτων, αλλά και με τη λογική του φόβου και της επιθυμίας κατευνασμού.
Στο τουρκικό πλαίσιο λήψης αποφάσεων, η επιλογή των συμβόλων και ο καθορισμός των ονομάτων προηγούνται της «σκληρής» πολιτικής, εχθροί, φίλοι και σύμμαχοι εναλλάσσονται διαρκώς, όλες οι επιλογές –πάντοτε ρευστές– μένουν διαρκώς ανοιχτές, το εσωτερικό πεδίο της πολιτικής δεν διαχωρίζεται σαφώς από τη διπλωματία και υπάρχει μια συνεχής αυξομείωση της -εκπορευόμενης από το περιβάλλον του Τούρκου προέδρου Ερντογάν και της αυλής του- έντασης προς το περιβάλλον.
Το τελευταίο χρονικό διάστημα, σε μια συγκυρία που η Τουρκία κινείται εν πολλοίς στις σκιές, η τουρκική πολιτική μάς έχει χαρίσει αρκετά παραδείγματα τέτοιων αποφάσεων, που αποκαλύπτουν την από μέρους του Τούρκου προέδρου διπλή πρόθεση καθορισμού των πάντων στο εσωτερικό από τη μια μεριά, και ένταξης της χώρας στο -κατά τον πρόεδρο Πούτιν- «στρατόπεδο των χωρών της ευθύνης και του μέτρου», από την άλλη.
Αλλάχ και σάτιρα
Σταχυολογώντας μόνο κάποια από τα πιο βασικά, θα ξεκινούσαμε με την έναρξη δικαστικών διωγμών κατά του θρησκευτικού τάγματος των Σουλεϊμαντζί και κατά ομάδων της οργάνωσης των Νουρτζουλάρ. Με τις γνωστές και χιλιοειπωμένες –στην περίπτωση του Γκιουλέν και των εθελοντών του κινήματος Χιζμέτ– κατηγορίες περί σκιώδους και παράλληλου κράτους, ο τουρκικός διοικητικός και δικαστικός μηχανισμός προχώρησε σε συλλήψεις και σε κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων.
Την ίδια στιγμή που κάποιες από τις παλαιότερες υποθέσεις των οπαδών του Γκιουλέν οδηγούνται σε κλείσιμο με την οριστική αθώωσή τους, ένας νέος κύκλος καθορισμού του θρησκευτικά (αλλά και του οικονομικά) ορθού και επιτρεπτού, σύμφωνα με την πολιτική ηγεσία, ανοίγει.
Στον ίδιο κύκλο, με διπλό πάλι όφελος για το καθεστώς Ερντογάν, θα πρέπει να εντάξουμε και τις διώξεις κατά του σατιρικού περιοδικού LeMan, κατόπιν της «αγανάκτησης» που προκάλεσε αντιπολεμικό σκίτσο που κατηγορήθηκε (εντελώς ψευδώς βέβαια) ότι απεικόνιζε τον προφήτη Μωάμεθ. Τα όρια του επιτρεπτού στο θρησκευτικό πεδίο συναντούν τα όρια της πολιτικής σάτιρας που στη σημερινή Τουρκία (από την εποχή του κλεισίματος του περιοδικού Nokta) δεν μπορούν να είναι ακαθόριστα και ρευστά. Και από την άλλη μεριά, η λαϊκή οργή χρησιμοποιήθηκε κατά τον ίδιο τρόπο που και στο Πακιστάν χειραγωγείται το πλήθος για να επιβληθούν στην πράξη οι περί βλασφημίας νόμοι.
Καθεστωτική ονοματοδότηση
Περνώντας στον χώρο της ονοματοθεσίας, αγαπημένο τομέα άσκησης πολιτικής της κυβέρνησης του ΑΚΡ, θα εντοπίσουμε την πολύ ενδιαφέρουσα είδηση για την αλλαγή ονόματος του συνοριακού περάσματος προς την Αρμενία σε «Ταλαάτ Πασά». Και αν κάτι σας θυμίζουν όλα αυτά, πράγματι, είναι το όνομα του πρωτεργάτη της γενοκτονίας των Αρμενίων – που η δολοφονία του, το 1921 στο Βερολίνο από τον Σογκομόν Τεχλιριάν, ξεκίνησε τη μακρά διαδικασία αποτύπωσης του εγκλήματος της γενοκτονίας.
Ο καθορισμός της έννοιας της γενοκτονίας βρίσκεται και στο επίκεντρο της προσπάθειας της αποκαλούμενης Ομάδας της Χάγης (με μέλη-χώρες σαν το Μπελίζ, τη Βενεζουέλα, τη Σενεγάλη, τη Μαλαισία και άλλες) να προωθήσει την υιοθέτηση, εκ μέρους της διεθνούς κοινότητας, κυρώσεων κατά του Ισραήλ. Η άρνηση συμμετοχής της Τουρκίας στην πρωτοβουλία βασίστηκε στο επιχείρημα ότι η χώρα έχει προχωρήσει σε μέτρα πολύ σκληρότερα κατά του Τελ Αβίβ – κάτι που διαψεύδεται τόσο από τις ολοένα αυξανόμενες εμπορικές ροές μεταξύ των δυο χωρών όσο και από τον τριπλασιασμό των αφίξεων Ισραηλινών τουριστών στην Τουρκία το 2025.
Ξανά «προς την Ευρώπη»
Η ισορροπημένη, μετριοπαθής και, βεβαίως, απολύτως κυνική στάση της χώρας αποτυπώνεται και στην πρόσφατη διακήρυξη του Ερντογάν ότι τώρα πλέον η Τουρκία είναι έτοιμη να επανεκκινήσει τη διαδικασία ένταξής της στην Ευρωπαϊκή Ενωση – την ίδια ώρα που οι κινήσεις της τόσο στο μέτωπο της Λιβύης, όσο και σε αυτό της Συρίας φανερώνουν την κατασταλαγμένη πεποίθηση της κυβέρνησης Ερντογάν για την υλοποίηση των αυτοκρατορικών οραμάτων της.
Στο ίδιο πλαίσιο, βεβαίως, πρέπει να γίνει κατανοητή και η από μέρους της τουρκικής κυβέρνησης αλλαγή κατεύθυνσης ως προς την αντιμετώπιση των Αδερφών Μουσουλμάνων με τη σύλληψη του Μοχάμεντ Αμπντελ Χάφεζ, αρχηγού της ένοπλης πτέρυγας της οργάνωσης. Και στο πεδίο αυτό, ο Ερντογάν απέδειξε την ικανότητά του να μπορεί να καλύπτει όλο το πεδίο κατανόησης και ερμηνείας των εννοιών από το μετριοπαθές ώς το ριζοσπαστικό Ισλάμ, χωρίς να ενδιαφέρεται για τις εσωτερικές αντιφάσεις που αποκαλύπτονται στις εκάστοτε μετακινήσεις.
Αλλά γι’ αυτό, έτσι κι αλλιώς φροντίζει η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ)· και εκεί βρίσκεται ο γαμπρός, ο Σελτζούκ Μπαϊρακτάρ, ο οποίος έστησε, ως απάντηση στην πλατφόρμα Grok του Ιλον Μασκ, τη NEXT Teknofest Sosyal, μια πραγματικά «τουρκική» και «ισλαμική» βάση διαμόρφωσης και των απαντήσεων της τεχνητής νοημοσύνης.
* Καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο
