ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Oσο και να απωθήσει κανείς την ιστορία στη Θεσσαλονίκη, όσα αρχαία και να αποσπάσει, όσα και να αποκαθηλώσει, τόσο αυτή επιμένει. Συμβαίνει δε, η ιστορία της πόλης να υπερασπίζεται τους τελευταίους ελεύθερους χώρους, αφού οι άλλοι θεσμοί αδυνατούν! Σε δύο οικόπεδα του κέντρου Θεσσαλονίκης που συμπτωματικά ανήκουν στην Εκκλησία της Ελλάδος, πολύ κοντά το ένα με το άλλο, αρχαιότητες και νεότερα (πόσο ακριβώς;) έρχονται να ματαιώσουν ή να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα και καθυστερήσεις σε δύο παράλληλα επιχειρηματικά σχέδια. Το ένα αφορά ιδιωτικό σχέδιο για ανέγερση πολυτελούς ξενοδοχείου του Ομίλου Electra Hotels & Resorts (συμβολή Τσιμισκή με Εθνικής Αμύνης) και στο δεύτερο, η ίδια η Εκκλησία θέλει να ανεγείρει πολυκατοικία στην οδό Μανουσογιαννάκη (όπου υπήρχε για δεκαετίες λυόμενο σχολείο).
Στην οδό Μανουσογιαννάκη επισήμως έχει βρεθεί βυζαντινό προτείχισμα οπότε -το λες και θεία δίκη!- στις εργασίες έχει μπει φρένο από την Εφορεία Αρχαιοτήτων ενώ για το δεύτερο υπάρχουν πολλές αμφιβολίες τι ακριβώς έχει εντοπιστεί. Ερωτήματα όμως γεννά η «βιασύνη» να… ξυριστούν τα ευρήματα πολύ πριν αποσαφηνιστεί ποια είναι η αξία τους. Και τα δύο οικόπεδα («Ευλογημένη σχέση…», «Εφ.Συν.», 29.5.2017, και «Οικόπεδα για την αγία… τσέπη», 23.1.2024) τέθηκαν υπό κοινοβουλευτικό έλεγχο με ερωτήσεις που κατέθεσε στην υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη η ανεξάρτητη βουλεύτρια Κυριακή Μάλαμα.
«Νεότερα»
Ειδικά για το οικόπεδο στη συμβολή της Τσιμισκή με την Εθνικής Αμύνης η κ. Μάλαμα, συνοδεία φωτογραφιών, ρωτά «τι αφορούν τελικά τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα […] στο μεγαλύτερο αδόμητο οικόπεδο του κέντρου της Θεσσαλονίκης όπου αποφασίστηκε η ανέγερση πολυώροφης ξενοδοχειακής μονάδας». Τους χαρακτηρισμούς για «νεότερα» κτίσματα τους απορρίπτει η κ. Μάλαμα αφού «από φωτογραφίες που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο σε φάσεις της ανασκαφής, η αναφορά αυτή δείχνει να αμφισβητείται» διότι είναι πιθανού αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Πληροφορίες της «Εφ.Συν.» θέλουν, πριν απαντηθούν τα ερωτήματα της βουλεύτριας, να έχει αποφασίσει το Τοπικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο την αποδόμησή τους για να δουν τι υπάρχει στα υποκείμενα στρώματα! Η σπουδή βάζει σε σκέψεις.
Η «Εφ.Συν.» απευθύνθηκε σε ανθρώπους με γνώση των αρχαιολογικών αλλά και νεότερων ευρημάτων της Θεσσαλονίκης ζητώντας αξιολόγηση των ευρημάτων με βάση τις φωτογραφίες που επιδείξαμε. Οπως μας είπαν, «αντί να ξηλωθούν τα ευρήματα θα μπορούσε η έρευνα για υποκείμενα στρώματα να γίνει σε συγκεκριμένο κομμάτι του οικοπέδου μέχρι τουλάχιστον να αποσαφηνιστεί το “μυστήριο” του κτίσματος που εντοπίστηκε και το οποίο δεν αναφέρεται σε ιστορικές πηγές και όχι να χρησιμοποιείται η μέθοδος της “σαλαμοποίησης” των ευρημάτων».
«Πασσαλάκια»
Γνώστες των νεότερων σταματούσαν στη φωτογραφία με τα 53 «πασσαλάκια» σχολιάζοντας πως θα μπορούσαν να είναι στοιχείο υποδαπέδιας θέρμανσης, γεγονός που θα παρέπεμπε σε ένα μεγάλο οθωμανικό λουτρό ή άλλο συναφές κτίριο. Τα ζητήματα αυτά δεν είναι «λεπτομέρειες». Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης σε διευκρινιστική απάντηση που απέστειλε στον τοπική ιστοσελίδα Voria.gr αναφέρει ότι «ότι μέχρι στιγμής έχουν εντοπιστεί μόνο νεότερες κατασκευές των αρχών του 20ού αιώνα. Οι εκσκαφικές εργασίες βρίσκονται σε εξέλιξη και ακολουθείται πιστά όλη η προβλεπόμενη από τον Αρχαιολογικό Νόμο διαδικασία».
Η Εφορεία δεν χρονολογεί όμως τα ευρήματα. Μια διαφορά δέκα χρόνων, για παράδειγμα, έχει ξεχωριστή σημασία, καθώς σύμφωνα με τον αρχαιολογικό νόμο νεότερα κτίσματα, προγενέστερα των εκάστοτε τελευταίων 100 ετών, μπορούν να χαρακτηριστούν άξια προστασίας. Οπότε αν το εύρημα είναι του 1930 δεν τυγχάνει προστασίας, αν είναι του 1925 αποτελεί οριακά πρόβλημα για την υπό ανέγερση ξενοδοχειακή μονάδα, αλλά αν είναι του 1920, συνιστά μεγάλο πρόβλημα.
Σε ό,τι αφορά το οικόπεδο της Μανουσογιαννάκη, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία για τα ευρήματα και οι οικοδομικές εργασίες ήδη σταμάτησαν. Εντοπίστηκε -όπως αναμενόταν άλλωστε- το προτείχισμα των βυζαντινών τειχών της Θεσσαλονίκης, τμήματα του οποίου φαίνονται σήμερα στη συμβολή της οδού Φιλικής Εταιρείας με την Τσιμισκή.
Για το οικόπεδο αυτό περίοικοι και ο Δήμος Θεσσαλονίκης έχουν δώσει μάχη από το 1980 για να απαλλοτριωθεί και να ανεγερθούν σε αυτό δύο νηπιαγωγεία (28ο και 29ο) που συστεγάζονται μέχρι και σήμερα στην οδό Ικτίνου, αλλά σωρεία από αβελτηρίες δεν το επέτρεψαν.
Μάλιστα το 2007 είχε ληφθεί απόφαση του δημοτικού συμβουλίου με ταυτόχρονο αίτημα στον Οργανισμό Σχολικών Κτιρίων ωστόσο αυτό δεν ήταν αρκετό αφού η Εκκλησία της Ελλάδος ποτέ δεν αποζημιώθηκε (περί τις 800.000 ευρώ). Ετσι με δύο αποφάσεις το Διοικητικό Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης αποχαρακτήρισε το οικόπεδο και η Εκκλησία πήρε οικοδομική άδεια. Το 2016 ομάδα αλληλέγγυων ζητούσε να δοθεί το λυόμενο κτίριο που τότε υπήρχε για χρήση σε πρόσφυγες και μετανάστες αλλά το αίτημα απορρίφθηκε. Με αδιαφορία αντιμετωπίστηκαν και εκκλήσεις των περιοίκων και του Πανδημοκρατικού Συλλόγου Γυναικών Θεσσαλονίκης που ζητούσαν να δοθεί χώρος για τις ανάγκες των κατοίκων και των παιδιών τους αφού «η εφαρμογή της δίχρονης προσχολικής αγωγής απαιτεί 70 επιπλέον αίθουσες και τα νήπια στεγάζονται σε κοντέινερ, σε ημιυπόγεια ή σε αίθουσες εντός Δημοτικών σχολείων».
