.jpeg)
Μαντινάδες για το ψωμί:
-Πρώτα εφόδια του σπιτιού, ψωμί, κρασί και λάδι
κι ύστερα βρούβες νόστιμες μ` ελιές και παξιμάδι.
– Μου τάζει φούρνους με ψωμιά, λαγούς με πετραχήλια
κι ύστερα πως τρελαίνεται για τα βερτζί μου χείλια.
Η γιαγιά Ζουμπουλιά και η μάνα όταν μου έδιναν τη λαμαρίνα γεμάτη μe ανίψητα στρογγυλά καρβέλια μου λέγανε πάντα μια μαντινάδα που σκάρωναν εκείνη τη στιγμή. Θυμάμαι την παρακάτω:
Το ζυμωτό μας το ψωμί όμορφα να το ψήσει
στου Αντρουκλή μας να το πας να ροδοκοκκινίσει.
Στον ίδιο φούρνο πήγαινα διαφορά φαγητά σε ταψιά αλλά και κρέας με πατάτες ή σκέτο κρέας. Τα μεγάλα ψάρια που αφθονούσαν τότε στο Ηράκλειο επίσης τα εμπιστευόμαστε στον Αντρουκλή καθώς και τα γεμοστά (γεμιστά).
Τα γεμιστά ήταν κολοκύθια, μελιτζάνες, ντομάτες, πατάτες και ανάμεσα μικρά σφιχτοτυλιγμένα ντολμαδάκια με καταπράσινα φρέσκα φύλλα από τις κρεβατίνες μας. Ο καλός μας φούρναρης γνώριζε πως θέλει η κάθε νοικοκυρά να γίνει το φαγητό της.
Όταν το κρέας θα ψηνόταν με ζυμαρικά τα πηγαίναμε χώρια και τα έβαζε στην ώρα τους ο καλός μας Αντρουκλής. Επίσης εκεί ψήναμε τα πεντανόστιμα, κομψά, μυρωδάτα με βάρσαμο καλιτσούνια της μητέρας και τα τεράστια, σε μέγεθος πιάτου, της γιαγιάς και της θείας Αθηνιάς (Αθηνάς).
Πίτες σε ταψί δεν συνηθιζόταν γιατί τα περίφημα «πιταράκια» με μυρωδάτα χόρτα ( μάραθα, αρχατζίκους ( μυρώνια), κουτσουνάδες, καυκαλίδες, αγριόπρασα, λάπαθα, γαλατσίδες, λαγουδόχορτο) γινόταν τηγανητά για να διατηρήσουν τα αρώματα τους αλλά και να έχουν τραγανό λεπτό φύλλο. Τα Χριστούγεννα, το Πάσχα, τον Δεκαπενταύγουστο και στις άλλες γιορτές γέμιζε ο φούρνος από γείτονες και γειτόνισσες που εμπιστευόταν στον Αντρουκλή τα γιορτινά τους καλολοίδια.
Εκείνος ήταν πάντα γελαστός και πρόθυμος να τους εξυπηρετήσει όλους. Γνώριζε τα μυστικά του ψησίματος για όλα τα φαγητά. Χωρίς όργανα, θερμόμετρα, χρονόμετρα έψηνε τέλεια και τα πιο δύσκολα φαγητά. Ήταν πάντα όρθιος, με το φουρναρόφτυαρο στο χέρι, και κάθε τόσο έλεγχε όλα τα ταψιά και τις λαμαρίνες και ότι υπήρχε μέσα στον φούρνο. Ήταν κτισμένος με τον παλιό τρόπο. Θολωτός. Θερμαινόταν με την καύση ξύλων.
Τις ημέρες που επρόκειτο να πάω στο φούρνο μου έλεγε η μητέρα:
-Άμε (πήγαινε) αντράκι μου στον κύριο Αντρουκλή και ρώτησε τον ίντα ώρα να πάμε τα ψωμιά και το τεψί (ταψί) με το φαί.
Σε λιγότερο από πέντε λεπτά ήμουν στο φούρνο και ακολουθούσε ο παρακάτω διάλογος με τον καλό μας φουρνάρη.
-Κύριε Αντρουκλή η μαμά μου ρωτά τι ώρα να φέρουμε τη λαμαρίνα με τα ψωμιά και τι ώρα το ταψί με το φαγητό.
-Κωστάκι τα ψωμιά να τα φέρετε αμέσως. Το ταψί ίντα φαί έχει μέσα.
-Γεμιστά κύριε Αντρουκλή.
-Να φέρεις πρώτα τα ψωμιά κι ύστερα τα γεμοστά( γεμιστά). Και πες στη κερά Μαρίκα να στριμώξει στην άκρη μια πατάτα γεμοστή να την κρατήσω εγώ απού τσοι κάνει πολύ νόστιμες η μαμά σου.
Έπιανε με τα αλευρωμένα του χέρια ένα μικρό κόκκινο, συριανό λουκουμάκι και μου το πρόσφερε.
Έλεγα τα καθέκαστα στη μητέρα κι εκείνη μου έλεγε:
Έτοιμη του την έχω τη γεμοστή πατάτα. Κατέχω πόσο λίξης ( λιχούδης) είναι.
–James Beard. Αμερικανός σεφ (1903-1985): Το καλό ψωμί είναι η πιο νόστιμη τροφή. Ζεστό ψωμί με φρέσκο βούτυρο είναι η μεγαλύτερη απόλαυση.
Στην Κρήτη τότε μέγιστη απόλαυση ήταν το ζεστό ψωμί με πολύ φρέσκια μυζήθρα. Ο θείος Σπυρίδος που τυροκομούσε έλεγε: «Ζεστό ψωμί και ζεστή μυζήθρα είναι η πια υγιεινή θροφή (τροφή) του κόσμου.».
–Michel Tournier. Γάλλος συγγραφέας (1924-2016). Το τυρί με το ψωμί και το κρασί αποτελούν την τριάδα του ευρωπαϊκού γεύματος.
Πασίγνωστες ήταν οι εκφράσεις:
-Φούρνος να μην καπνίσει ( κατάρα και ένδειξη αδιαφορίας).
-Κάποιος φούρνος θα γκρεμίστηκε. (όταν συνέβαινε κάτι αναπάντεχο που δεν περίμενε κανείς).
-Σαράντα χρόνια φούρναρης. (λέγεται για κάποιον πολύ έμπειρο με πολυετή πείρα).
-Φούρναρης αλλά και φουρνάρης: Από το λατινικό furnarius < furnus.
1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
2*. Στους αγαπημένους: Ιωάννα – Μαρίνα, Ειρήνη, Κωνσταντίνο, Νικόλα, Χαραλάμπη.
