Η χυδαία γλώσσα και ενημέρωση με απωθούν

Δέκα ερωτήσεις, περισσότερο αφορμές και σπινθήρες για μια συνομιλία ανάμεσα σ’ έναν επίμονο αναγνώστη κι ένα πρόσωπο της γραφής. Σήμερα η Κατερίνα Παπαντωνίου απέναντι σε ένα ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να ψηλαφίσει, εντός κι εκτός αφηγηματικής επιφάνειας, διαθέσεις, εμμονές, αναγωγές.

• Γράφετε συνεχώς το ίδιο βιβλίο ή στο έργο σας εντοπίζετε τομές και ασυνέχειες;

Λίγο πριν παραδώσω το τρίτο μου βιβλίο κατάλαβα ότι γράφω μια συνεχή αυτο-βιο-γραφία με προσωπεία, μεταμορφώσεις και δυνητικές εκδοχές. Γράφω, λοιπόν, το ίδιο βιβλίο σε ασυνέχειες, το οποίο τέμνεται από κρίσιμες και ασύνειδες αλλαγές στο σώμα και την κοινωνία.

• Εκτός από τη λογοτεχνία, τι άλλο καθορίζει και φωτίζει το έργο σας;

Ολες γράφουμε σε μια δεδομένη ιστορική στιγμή, σε μια χώρα, σε ένα οικονομικό και κοινωνικό σύστημα, ακόμα κι αν αρνούμαστε να τα δούμε ή να πούμε ότι αυτά καθορίζουν την οπτική μας. Φωτίζομαι από τους αγαπημένους μου ανθρώπους, τον γιο μου, τη ζωγραφική και τις συναυλίες.

• Υπάρχει κάποιο βιβλίο που βιαστήκατε να το παραδώσετε στον εκδότη σας και κάποιο άλλο που το απωθείτε, το «φοβάστε» μέχρι σήμερα;

Ακόμα και όταν διαβάζω τυπωμένο το βιβλίο μου ή ένα διήγημα στον Τύπο, βρίσκω λάθη, σκέφτομαι πως θα το έγραφα καλύτερα αν δεν είχα «βιαστεί» να το παραδώσω. Φοβάμαι το επόμενο βιβλίο (που γράφω εδώ και χρόνια), χάνω τις σημειώσεις, το πρώτο κεφάλαιο, αλλά συνεχίζω να μαζεύω το υλικό μέχρι που ξέρω ότι όταν το συρτάρι θα μπουκώσει, θα αρχίσω να γράφω με την αγωνία πότε θα εκδοθεί.

• Τρεις τίτλοι βιβλίων που σας σφράγισαν, στο πέρασμα του χρόνου, εντός κι εκτός κειμένου.

Ημουν στα 13 όταν τυχαία άνοιξα τον μικρό τόμο με τα θεατρικά του Σάμιουελ Μπέκετ «Ολοι εκείνοι που πέφτουν» και «Ω, οι ωραίες μέρες» («Happy days»). Το διάβασα μονορούφι και είπα α, αυτό είναι τέχνη. Μοιραία σφράγισε τις εμμονές μου, εντός και εκτός κειμένου. «Οι δύσκολες νύχτες» της νοσταλγού Μέλπως Αξιώτη με οδήγησαν στο σπάνιο λογοτεχνικό της σύμπαν, τον ωκεάνιο αγώνα της με τη λέξη, τον χρόνο, τον χώρο και τον τόπο. Η «Λαγνεία» της Ελφρίντε Γέλινεκ με την ξέφρενη ροή λέξεων που στοχεύουν, πυροβολούν στην καρδιά την αστική υποκρισία, τα στερεότυπα και τις διαστροφές. Καιρό μετά την πρώτη ανάγνωση κατάλαβα ότι είναι υπόδειγμα φεμινιστικής γραφής.

• Υπάρχουν αρνητικές κριτικές που σας βοήθησαν και θετικές που υπομειδιάσατε;

Οι καλόγνωμες κριτικές, αρνητικές ή θετικές, με βοηθούν να καταλάβω τι έκανα ή τι δεν έκανα.

• Υπάρχει κάποιος παλαιότερος και κάποιος νεότερος Ελληνας συγγραφέας που σας έλκει η γραφή του;

Στο πλάι της Μέλπως Αξιώτη, η Μαντώ Αραβαντινού με έλκει με την πειραματική της ποίηση και τα δοκίμια, τον πειθαρχημένο γεωμετρικό λόγο, τη νεόκοπη γλώσσα και την κυριαρχία της επί των αισθήσεων. Ανατρέχω συχνά σε αυτήν. Από τους σύγχρονους, καθόλου τυχαία, ξεχωρίζω δύο ανθρώπους από το θέατρο. Τον Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη για τα σκοτάδια της μαγικής του φωνής και τη Σίσσυ Δουτσίου γιατί ξεκολλάει τον πάτο της κοινωνίας και τον στέλνει στ’ αστέρια.

• Σήμερα, υπάρχουν λογοτεχνικές συντροφιές που διαμορφώνουν το πνευματικό κλίμα της εποχής;

Υπάρχουν διαφορετικές και επάλληλες λογοτεχνικές συντροφιές, ανταλλάσσουμε απόψεις, διαβάσματα και κείμενα, δημιουργούνται επιμέρους και επικοινωνούντα τοπία. Κρίμα όμως που συγχρόνως επιβιώνουν άγονες κλίκες.

• Για ποιο λόγο η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας εκτός συνόρων είναι τόσο νωθρή και αποσπασματική;

Εξαιτίας της εχθρικής πολιτικής εκ μέρους των κυβερνώντων. Χωρίς κρατική πολιτική βιβλίου και με μόνη εναλλακτική την αυτορρύθμιση της αγοράς, δεν είναι δυνατό να υπάρξουν μεταφράσεις και παρουσία σε διεθνείς εκθέσεις. Το διάστημα που λειτούργησε το ΕΚΕΒΙ, ώς το 2012, είχε ανοίξει η συζήτηση και είχαν δημιουργηθεί οι πρώτες δομές για την πολιτική φροντίδας του βιβλίου.

• Η πολιτική συγκυρία, εντός και εκτός της χώρας, αλλά και η γλώσσα και ο τρόπος της ενημέρωσης αγγίζουν το συγγραφικό εργαστήρι σας;

Εντός της πολιτικής συγκυρίας ζω, της εκτράχυνσης της βίας. Τι χρώμα αποκτά το συγγραφικό εργαστήρι σε έναν κόσμο που βυθίζεται ενώ ζούμε τη σύληση των νεκρών στα Τέμπη, την αδιαφορία για τους ομαδικούς τάφους στις φυλακές Επταπυργίου Θεσσαλονίκης, τις ανελέητες γυναικοκτονίες, τα οικογενειακά σφαγεία, τη φαλκίδευση δικαιωμάτων;

Η χυδαία γλώσσα και ενημέρωση με απωθούν, ακούω ειδήσεις το πρωί μόνο στο δημοτικό ραδιόφωνο.

• Σας απασχολεί αν, μετά θάνατον, θα σας θυμούνται μέσα από το έργο σας;

Με απασχολεί πώς θα είναι η αυριανή μέρα και χαίρομαι τις πολύτιμες φιλίες που απέκτησα χάρη στα βιβλία, δικά μου ή των άλλων.

? Η «Συνθετική ορμόνη», μυθιστόρημα σε είκοσι δύο επεισόδια, εκδόσεις Καστανιώτη, είναι το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ι. Παπαντωνίου. Εχει εκδώσει τις νουβέλες «Σκοτεινό ασανσέρ» (Τόπος, 2016), «Δεν θα είσαι εκεί», (Τόπος, 2019) και έχει συμμετάσχει στους συλλογικούς τόμους «H φωνή της» (2023), «Φόνος» (πολωνική ανθολογία ελληνικών αστυνομικών διηγημάτων, 2022), «Ξένο σώμα» (2021), «Η Αθήνα αύριο» (2018), «Ολα είναι χάος» (2014), «Ιστορίες Μπονζάι» (2011). Είναι ιδρυτικό μέλος του δικτύου γυναικών συγγραφέων κατά της έμφυλης βίας και των γυναικοκτονιών «η φωνή της».