«Εκτιμούμε ότι είναι αναγκαίο να ληφθεί άμεσα νομοθετική μέριμνα ή πρωτοβουλία στο πλαίσιο της κανονιστικής δράσης, ώστε φαινόμενα που καταγγέλλονται για αδυναμία πληρωμής των βασικών υποχρεώσεων (στέγαση, υποχρεώσεις δανείων, κοινόχρηστα, μεταφορά σε προστατευόμενα μέλη που διαβιούν εκτός οικογενειακής στέγης) να απαλειφθούν με κάθε πρόσφορο μέσο».
Σε αυτή τη διαπίστωση, αλλά κυρίως παρότρυνση προς την ηγεσία του υπουργείου Εργασίας καταλήγει επιστολή του Συνηγόρου του Πολίτη προς την υπουργό Νίκη Κεραμέως, με κοινοποίηση στον διοικητή της ΔΥΠΑ, Σπύρο Πρωτοψάλτη. Η επιστολή εστάλη 29/5 και αφορά τον νέο τρόπο καταβολής του επιδόματος ανεργίας και άλλων παροχών της ΔΥΠΑ με προπληρωμένη κάρτα. Συνολικά, 15 επιδόματα καλύπτονται από τον περασμένο Μάρτιο με αυτόν τον τρόπο, τα μισά σε μετρητά και τα άλλα μισά σε προπληρωμένη κάρτα, με υποχρεωτική χρήση για αγορά συγκεκριμένων αγαθών και υπηρεσιών.
Οι δικαιούχοι των επιδομάτων ανεργίας και των άλλων 14 επιδομάτων της ΔΥΠΑ που πληρώνονται κατά το ήμισυ με προπληρωμένη κάρτα κυμαίνονται από 120.000-280.000 κάθε μήνα, μια και δεν καταβάλλονται όλα τα επιδόματα σε μηνιαία βάση.
Καταγγελίες ασφαλισμένων
Ο Συνήγορος του Πολίτη δέχθηκε μεγάλο αριθμό καταγγελιών και παραπόνων από δικαιούχους ότι με την προπληρωμένη κάρτα αδυνατούν να πληρώσουν βασικές δαπάνες, όπως ενοίκιο, κοινόχρηστα, δόσεις δανείου, για τα οποία δεν προβλέπεται εξόφληση με POS. Δεν μπορούν επίσης να μεταφέρουν χρήματα σε τραπεζικό λογαριασμό μελών της οικογένειάς τους που τα έχουν ανάγκη και μένουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, όπως φοιτητές και φαντάρους.
Στην επιστολή προς το υπουργείο, ο Συνήγορος του Πολίτη, εκτός του ότι θεωρεί τη ρύθμιση επαχθή για ανέργους και άλλους δικαιούχους παροχών, μια και τους αντιμετωπίζει με καχυποψία ως κακούς διαχειριστές (μήπως και καταχραστές;) της κρατικής «φιλανθρωπίας», εκτιμά ότι η ρύθμιση συγκρούεται με διατάξεις του Συντάγματος. Επικαλούμενος τα άρθρα 22 και 5 του Συντάγματος, σε συνάφεια με τα άρθρα 51 και 361 του Αστικού Κώδικα (ιδιωτική αυτονομία, ελευθερία συμβάσεων) και αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, ο Συνήγορος επισημαίνει ότι τα επιδόματα ανεργίας, γονικής άδειας, μητρότητας κ.ά. συνιστούν ασφαλιστικές παροχές. Δηλαδή αποτελούν ανταπόδοση έναντι εισφορών και τελών που έχει πληρώσει ο εργαζόμενος για τον κίνδυνο της ανεργίας ή για αντιμετώπιση μελλοντικών αναγκών που πηγάζουν από τον ίδιο τον κύκλο της ζωής. Δεν έχουν καμιά σχέση με την πάταξη της φοροδιαφυγής που προβάλλεται ως στόχος του νέου διπλού τρόπου πληρωμής των επιδομάτων και ταυτόχρονα καταστρατηγούν τον πυρήνα του βασικού δικαιώματος κάθε προσώπου να ρυθμίζει μόνο του τις περιουσιακές και προσωπικές σχέσεις του κατά τον τρόπο που ανταποκρίνεται στην προτίμησή του.
Το συμπέρασμα του Συνηγόρου του Πολίτη για την προπληρωμένη κάρτα των επιδομάτων ανεργίας και άλλων, που θεσπίστηκαν βάσει του ν. 5078/2023 (άρθρο 152), είναι ρητό και σαφές: «Η εν θέματι ρύθμιση δεν προκρίνεται ως αναγκαία για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, αλλά τυγχάνει νομικά ασύνδετη με τον επιδιωκόμενο στόχο και σε κάθε περίπτωση υπερβαίνει πρόδηλα το απαραίτητο μέτρο και τούτο διότι η καταβολή με πίστωση στους τραπεζικούς λογαριασμούς των δικαιούχων ή έστω σε προπληρωμένη κάρτα είναι ικανή και πρόσφορη για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής σε συνδυασμό και με άλλα μέτρα κατά της φοροδιαφυγής που έχουν ληφθεί από τον νομοθέτη». Κι ακόμη «η εν θέματι ρύθμιση δεν λαμβάνει υπ’ όψιν το γεγονός ότι υπάρχουν νόμιμες συναλλαγές που δεν δύναται να λάβουν χώρα μέσω POS διότι αυτό δεν προβλέπεται από την οικεία νομοθεσία».
Περιορισμοί
Με βάση τη στέρεη νομικά επιχειρηματολογία του Συνηγόρου, ζητείται από το υπουργείο Εργασίας -και όχι από τη ΔΥΠΑ, που δεν έχει νομοπαρασκευαστική αρμοδιότητα- να νομοθετήσει ή να πάρει απόφαση που να υπερβαίνει παράλογους περιορισμούς στη χρήση των επιδομάτων που είναι ζωτικά για τους ασφαλισμένους.
Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει απάντηση στην επιστολή του Συνηγόρου του Πολίτη, γι’ αυτό και ο ΠΑΝΣΥΠΟ (Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων πρώην ΟΑΕΔ, ΟΕΚ και Εργατικής Εστίας) μιλά σε ανακοίνωσή του για αδιαφορία της κυβέρνησης για τους πολίτες και για απαξίωση του Συνηγόρου του Πολίτη.
«Από τον Μάρτιο του 2025 έχουν περάσει τέσσερις μήνες και ενώ όλο αυτό τον καιρό διαρρέονται πληροφορίες, μέσω συγκεκριμένων μηχανισμών, ότι τελικώς θα αρθούν οι αδικίες και οι στρεβλώσεις, εντούτοις δεν έχει γίνει το παραμικρό.
Οι δικαιούχοι καταθέτουν στις Υπηρεσίες της Δ.ΥΠ.Α. καθημερινώς τα παράπονά τους αλλά οι υπάλληλοι δεν μπορούν παρά να ενημερώσουν για τα ισχύοντα», αναφέρει στη σχετική ανακοίνωσή του ο ΠΑΝΣΥΠΟ. «Η οριζόντια εφαρμογή ενός τόσο επαχθούς μέτρου χωρίς τη δυνατότητα πληρωμής βασικών αναγκών στέγασης και αξιοπρεπούς διαβίωσης ενισχύει τις διακρίσεις και τους αποκλεισμούς ενώ στιγματίζει τους δικαιούχους».
