Κύθνος ή Θερμιά… Το μικρό νησί των δυτικών Κυκλάδων με την πλούσια ιστορία, τους γραφικούς οικισμούς, τους μοναδικούς αρχαιολογικούς χώρους, τις πανέμορφες παραλίες -ευτυχώς δεν υποφέρει από υπερτουρισμό!- τα τελευταία χρόνια γίνεται πεδίο εικαστικής ερευνας και ενσωματώνει στη ζωή του τη σύγχρονη τέχνη, φιλοδοξώντας να γίνει καλλιτεχνικός προορισμός. Κι αυτό χάρη στο Thermia Project που επιστρέφει για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά στην Κύθνο με τους συμμετέχοντας καλλιτέχνες Ευγενία Βερελή, Ιάσονα Καμπάνη και Ναταλία Μαντά να προσεγγίζουν βιωματικά το νησί, να νιώθουν και να εκφράζουν την εμπειρία, καθώς εμπνέονται από τα πλάσματα των τοπικών μύθων, των παραμυθιών και των δημοτικών τραγουδιών, με σύγχρονη εικαστική προσέγγιση. Η δράση που ξεκίνησε με φιλοξενία των καλλιτεχνών και εργαστήρι για παιδιά ολοκληρώνεται με την ομαδική έκθεση «Hidden Mythologies», σε επιμέλεια της Οντέτ Κουζού, στο Δημοτικό Σχολείο στη Χώρα της Κύθνου, από τις 12 έως τις 20 Ιουλίου, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.
Η έκθεση Hidden Mythologies εστιάζει στα πλάσματα που κατοικούν στη λαϊκή φαντασία. Τέτοια όντα, τέρατα, στοιχειά, για τα οποία ακόμη και σήμερα ακούμε τους κατοίκους στα στενά του νησιού να ψιθυρίζουν και να αφηγούνται ιστορίες, δημιουργούν μια αόρατη αλλά αισθητή παρουσία που συνδέει το παρελθόν με το παρόν, τη φαντασία με τη συλλογική μνήμη, το ανθρώπινο με το «άλλο». Η φετινή θεματική εξετάζει τη θέση των φανταστικών πλασμάτων στην καθημερινή ζωή και την πολιτισμική δομή των μικρών, απομακρυσμένων κοινοτήτων της Κύθνου. Η καλλιτεχνική διαδικασία είναι αφορμή για την αποκάλυψη νέων τρόπων ύπαρξης και κατανόησης ενός τόπου και το «τέρας» των λαϊκών παραμυθιών γίνεται σύμβολο αναστοχασμού πάνω στις αξίες που συγκροτούν την κοινότητα, προτείνοντας νέες δυνατότητες για τη σχέση της σύγχρονης τέχνης με την τοπική κοινωνία.
■ Η Ευγενία Βερελή εργάζεται κυρίως με κεραμικά και σχέδιο σε χαρτί και με τον ζωγραφικό και γλυπτικό μικρόκοσμό της επιχειρεί να υφάνει ιστορίες μέσα από τη φαντασία και τον αυτοσχεδιασμό.
Κατά τη διάρκεια της παραμονής της στην Κύθνο, ακολούθησε μία βιωματική κατεύθυνση καλλιτεχνικής έρευνας, καταγράφοντας όσα συναντά, ανακαλύπτει, σκέφτεται, νιώθει και παρατηρεί. Μέρος της αναζήτησής της ήταν οι αρχιτεκτονικές μορφές και τα μοτίβα που εμφανίζονται τόσο στην παραδοσιακή διακόσμηση των κτιρίων όσο και στους βυζαντινούς και αρχαιολογικούς χώρους. Αυτά εν γένει μπορούν να βρεθούν στις καμινάδες, στα σαμάρια των ζώων, στις υδρορροές, στα σχέδια των αρμών πάνω στις πέτρινες πλάκες, αλλά και στις ιστορίες και τα παραμύθια της Κύθνου.
«Ιδιαίτερη αναφορά στα έργα της προέρχεται από τις διαδρομές που την οδήγησαν στο μεσαιωνικό Κάστρο της Ωριάς, όπου τα σύμβολα και οι φιγούρες που ανακάλυψε λειτουργούν ως επαναλαμβανόμενα μοτίβα στον χώρο και στον χρόνο, συνδέοντας τους ανθρώπους με τον τόπο και με το παρελθόν. Αναδύεται για την ίδια μια αίσθηση συνέχειας σε βιώματα και συνθήκες που, αν και δεν μας ανήκουν πια, έχουν τη δυναμική, μέσα από την παρατήρηση και την εικαστική τους ανάγνωση, να ανασυνδέσουν το παρόν με τον τρόπο ζωής ανθρώπων του παρελθόντος», επισημαίνει η Οντέτ Κουζού.
■ Η Ναταλία Μαντά θέτει στο επίκεντρο της εικαστικής της έρευνας την έννοια της μνήμης σε συνάρτηση με τον χρόνο. «Την ενδιαφέρει η έννοια του τέρατος, του “άλλου”, του “μη κανονικού”, και οι απεικονίσεις αυτών στην τοπική παράδοση ανά τα χρόνια. Στο πλαίσιο της έρευνάς της εξετάζει τη λαογραφία του νησιού καθώς και παραδοσιακές τεχνικές χειροτεχνίας, όπως η υφαντική και η κεραμική», συνεχίζει η επιμελήτρια.
«Αντλώντας έμπνευση από τη χαρακτηριστική κυλινδρική μορφή των ανεμόμυλων της Κύθνου, τα απομεινάρια βαγονιών των πλέον εγκαταλελειμμένων μεταλλείων, τις ξερολιθιές στις πλαγιές του νησιού, καθώς και τα ευρήματα από το αρχαιολογικό μουσείο, όπως τα σκεύη που χρησιμοποιούσαν για κάπνισμα των μελισσιών και αγγεία με ζωόμορφες απεικονίσεις, η Μαντά δημιουργεί μια γλυπτική εγκατάσταση. Σε αυτή, χρησιμοποιεί δομικά υλικά όπως τούβλα, πηλό και φυσικό σχοινί που μυρίζει χορτάρι, στοιχεία που μας παραπέμπουν στις βασικές κοινωνικές δομές και πρωτογενείς ανάγκες. Η ενότητα των γλυπτών της θυμίζει δοχεία, τα οποία θα μπορούσαν να περιέχουν σπόρους, τροφή ή νερό, ενώ ταυτόχρονα μεταμορφώνονται σε μυθικά όντα, ζωόμορφα και ανθρωπόμορφα, που μοιάζουν να αναδύονται από το υποσυνείδητο, από ένα όνειρο ή ένα όραμα».
Η επιλογή των υλικών που χρησιμοποιεί θέτει ερωτήματα σχετικά με τον σύγχρονο τρόπο ζωής, την απομάκρυνσά μας από το φυσικό περιβάλλον, καθώς και την εξαφάνιση των μικρών καθημερινών τελετουργιών, «μία απώλεια που οδηγεί σε μία απομαγευμένη κοινωνία, όπου η φαντασία χάνει τη δύναμή της ως εργαλείο πολιτικής πράξης και ενεργούς συμμετοχής».
■ Ο Ιάσονας Καμπάνης στο έργο και την έρευνα του εστιάζει στη συγγένεια του ανθρώπου με τον φυσικό κόσμο και στις ανιμιστικές ρίζες της μεσογειακής κουλτούρας.
«Στην Κύθνο, ο Καμπάνης εκκίνησε την καλλιτεχνική του έρευνα περιπλανώμενος στο “νησί των Δρυόπων”, διερευνώντας τις σχέσεις των ανθρώπων με τη φύση, όπως αυτές αποτυπώνονται σε ευρήματα της αρχαιότητας και στην πολιτισμική κληρονομιά της Κύθνου, όπως επιβιώνει μέχρι σήμερα. Στόχος του είναι η δημιουργία ενός μικρού “δοκιμίου” ζωγραφικών έργων, εμπνευσμένων από τις φυσιοκεντρικές εκδηλώσεις αρχαίων μύθων και ιδιαίτερα τις ανιμιστικές τους καταβολές και τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι αφηγήσεις διαμορφώνουν την έννοια της “προστασίας” που πηγάζει από τα πνεύματα του τόπου», επισημαίνει η Οντέτ Κουζού.
«Το σώμα των ζωγραφικών έργων, που θα παρουσιάσει στην έκθεση, εστιάζει σε δύο αλληλεπιδρώντα σύμβολα που αναδύονται καθ’ όλη τη διάρκεια της εικαστικής του αναζήτησης στην Κύθνο: την αίσθηση της ύπαρξης ενός “πνεύματος”, προστάτιδας της φύσης, της Πότνιας Θηρών, και την καρέκλα ως ένα σημείο δέσμευσης με τον τόπο».
Η παρουσία της θεότητας αυτής ενσαρκώνει μια πνευματικότητα δεμένη με το αγροτικό τοπίο του νησιού, ως έκφραση της βαθιάς σχέσης των ανθρώπων με τον τόπο τους. Παράλληλα, η απεικόνιση της καρέκλας γίνεται σύμβολο δέσμευσης: «Συμβολίζει τον γάμο, όχι μόνο μεταξύ ανθρώπων αλλά και μεταξύ ανθρώπου και γης· ένας άρρηκτος δεσμός με τη γη της Κύθνου, τη φροντίδα, την καλλιέργεια και τη συνύπαρξη».
■ Το Thermia Project υλοποιείται από την Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία Cap Collective for Visual Arts and Dance Performance and Research. Στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη ενός διαλόγου μεταξύ της σύγχρονης και της λαϊκή τέχνης και η υποστήριξη νέων ανερχόμενων καλλιτεχνών από την Ελλάδα μέσα από φιλοξενίες, εκθέσεις, και εκπαιδευτικές δράσεις. Φέτος, για πρώτη φορά στο πλαίσιο της δράσης πραγματοποιήθηκε το Δημιουργικό Εργαστήρι για Παιδιά με την καθοδήγηση των τριών φιλοξενούμενων καλλιτεχνών στις 3 Μαΐου, σε συνεργασία με τον Δήμο Κύθνου, δίνοντας την ευκαιρία στους μαθητές και στις μαθήτριες του Δημοτικού Σχολείου της Κύθνου να δημιουργήσουν ένα συλλογικό έργο εμπνευσμένο από τους μύθους και τα φανταστικά πλάσματα της λαϊκής παράδοσης του νησιού.
Όλες οι δράσεις του Thermia Project πραγματοποιούνται με την οικονομική υποστήριξη του προγράμματος Patronage του Thermia Project, τη δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), και την ευγενική υποστήριξη του Δήμου Κύθνου.
