Hχηρό χαστούκι δέχθηκε ο Ντόναλντ Τραμπ από ομοσπονδιακό δικαστήριο των ΗΠΑ το οποίο μπλόκαρε τους περισσότερους δασμούς που έχει ανακοινώσει μέχρι στιγμής, κρίνοντας ότι ο Αμερικανός πρόεδρος υπερέβη τα όρια της δικαιοδοσίας του επικαλούμενος καθεστώς έκτακτης ανάγκης για την επιβολή τους.
Το αμερικανικό Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου, περί του οποίου ο λόγος, κατέστησε σαφές αργά προχθές το βράδυ ότι το Σύνταγμα των ΗΠΑ παρέχει στο Κογκρέσο την αποκλειστική εξουσία να ρυθμίζει το εμπόριο με τις άλλες χώρες και αυτή δεν παρακάμπτεται από τις εξουσίες έκτακτης ανάγκης του προέδρου για την προστασία της οικονομίας των ΗΠΑ.
Ο Τραμπ είχε επικαλεστεί τον Νόμο περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Εκτακτης Ανάγκης (IEEPA) του 1977 -που αποσκοπεί στην αντιμετώπιση «ασυνήθιστων και έκτακτων» απειλών κατά τη διάρκεια μιας εθνικής έκτακτης ανάγκης- προκειμένου να παρακάμψει την έγκριση του Κογκρέσου και να επιβάλει δασμούς με τη χρήση εκτελεστικών διαταγμάτων. Ισχυρίστηκε ότι τα εμπορικά ελλείμματα της χώρας συνιστούν εθνική έκτακτη ανάγκη.
Ο ισχυρισμός αυτός -που μόνο έκτακτη ανάγκη δεν είναι, αφού οι ΗΠΑ καταγράφουν εμπορικά ελλείμματα επί 49 συναπτά έτη- τού επέτρεψε την ανακοίνωση σαρωτικών δασμών στις περισσότερες χώρες της υφηλίου στις αρχές του προηγούμενου μήνα, προκαλώντας σοκ στις παγκόσμιες κεφαλαιαγορές. Ο νόμος IEEPA είχε χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για την επιβολή κυρώσεων σε εχθρούς των ΗΠΑ ή για το πάγωμα των περιουσιακών τους στοιχείων. Ο Τραμπ είναι ο πρώτος πρόεδρος των ΗΠΑ που τον χρησιμοποίησε για την επιβολή δασμών.
Το δικαστήριο έκρινε άκυρα όλα τα εκτελεστικά διατάγματα του Τραμπ για τους δασμούς από τον Ιανουάριο που λήφθηκαν με βάση αυτόν τον νόμο, μεταξύ αυτών το διάταγμα που έπληττε Μεξικό και Καναδά για τον ρόλο τους υποτίθεται στη διακίνηση της φαιντανύλης. Το εν λόγω διάταγμα κρίθηκε παράνομο καθώς οι δασμοί που προέβλεπε, σύμφωνα με το δικαστήριο, δεν στόχευαν στην αντιμετώπιση του προβλήματος της διακίνησης. Οι τρεις δικαστές του εμπορικού δικαστηρίου έδωσαν μάλιστα στην κυβέρνηση Τραμπ περιθώριο δέκα ημερών για την υλοποίηση της εντολής τους.
Η απόφαση-κόλαφος ήλθε σε απάντηση δύο αγωγών από τις συνολικά επτά που έχουν μέχρις στιγμής κατατεθεί σε βάρος της κυβέρνησης Τραμ για τους δασμούς. Η μία υποβλήθηκε από το ανεξάρτητο Κέντρο Δικαιοσύνης Ελευθερίας για λογαριασμό πέντε μικρών αμερικανικών επιχειρήσεων που εισάγουν αγαθά από χώρες που πλήττονται από τους δασμούς και η άλλη από 12 Πολιτείες των ΗΠΑ.
Η κυβέρνηση Τραμπ άσκησε αμέσως έφεση κατά της απόφασης και διεμήνυσε ότι θα καταθέσει αίτημα στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ για άμεση αναστολή της. Ο Τραμπ δεν σχολίασε άμεσα την απόφαση του δικαστηρίου, αλλά ανήρτησε μιμίδια στην πλατφόρμα του Truth Social που παρέπεμπαν στη δικαστική απόφαση. Ενα εξ αυτών έδειχνε τον Αμερικανό πρόεδρο να περπατά εμπρός με την κειμενολεζάντα «εκεί σε αποστολή από τον Θεό, τίποτα δεν μπορεί να σταματήσει αυτό που έρχεται». Κάποιοι υποστηρικτές του μίλησαν για δικαστικό πραξικόπημα, ενώ ο αναπληρωτής γραμματέας Τύπου του Λευκού Οίκου, Κους Ντεσάι, υποστήριξε ότι «δεν είναι δουλειά των μη εκλεγμένων δικαστών να αποφασίζουν πώς να αντιμετωπίσουν σωστά μια εθνική έκτακτη ανάγκη».
Οι αναλυτές της Goldman Sachs σημείωσαν ότι θα μπορούσαν να υπάρχουν άλλες νομικές οδοί για να επιβάλει ο Τραμπ οριζόντιους και ανά χώρα δασμούς, Μεταξύ αυτών και το άρθρο 122 εμπορικού νόμου του 1974 που επιτρέπει την επιβολή δασμών για 150 ημέρες χωρίς επίσημη έρευνα και την έγκριση του Κογκρέσου καθώς και άρθρα ανάλογου νόμου του 1930.
Ανεξαρτήτως του πώς θα εξελιχθεί η συνέχεια η ουσία είναι ότι τόσο ο Τραμπ όσο και ο τρόπος που κυβερνά δέχθηκαν μεγάλο πλήγμα. Ο νομπελίστας οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν τόνισε σε ανάρτησή του ότι, παρά τις προσπάθειες αναίρεσης της δικαστικής απόφασης που θα επιχειρήσουν οι τραμπιστές, πρόκειται «για μια τεράστια πολιτική ήττα και ο Τραμπ δεν έχει κανέναν να κατηγορήσει εκτός από τη δική του υπέρβαση».
Κάποιοι αναλυτές υπογράμμιζαν ότι το τεράστιο εύρος της δασμολογικής πολιτικής του Τραμπ τέθηκε με την εν λόγω δικαστική απόφαση υπό αμφισβήτηση και ίσως να πλήξει σοβαρά ολόκληρη την οικονομική ατζέντα του. Συνιστά μεγάλο πλήγμα στις εκβιαστικές δασμολογικές πολιτικές που ακολουθεί προκειμένου να αποσπά από τους εμπορικούς εταίρους παραχωρήσεις. Κάποιοι εταίροι, σημειώνουν, ενδέχεται να κάνουν ένα βήμα πίσω για να αξιολογήσουν την κατάσταση πριν από την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για διμερείς συμφωνίες με την κυβέρνησή του.
Η παύση των δασμών δημιουργεί επίσης ένα έλλειμμα ετήσιων εσόδων 150 δισ. δολαρίων από αυτούς, τα οποία θα βοηθούσαν στο αντιστάθμισμα των φοροελαφρύνσεων που προβλέπονται στο «μεγάλο όμορφο νομοσχέδιο» του Τραμπ. Με το νομικό αποτέλεσμα πλέον αβέβαιο, Τραμπ και Ρεπουμπλικανοί ενδέχεται να αναγκαστούν να συμβιβαστούν σε χαμηλότερες φοροελαφρύνσεις ή αυξημένες περικοπές δαπανών για να προωθήσουν το νομοσχέδιο που εγκρίθηκε την προηγούμενη εβδομάδα από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και προχωρεί στη Γερουσία.
